Adhyaya 47

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । महाकालस्य माहात्म्यं विस्तरेण महामते । अस्माकं सूतज ब्रूहि सर्वं वेत्ति यतो भवान्

ઋષિઓએ કહ્યું— હે મહામતે, મહાકાળનું માહાત્મ્ય વિસ્તારે અમને કહો. હે સૂતપુત્ર, તમે સર્વજ્ઞ છો; તેથી સર્વ વાત જણાવો.

Verse 2

सूत उवाच । आसीत्पूर्वं महीपाल इक्ष्वाकुकुलनन्दनः । रुद्रसेन इति ख्यातः सर्वशत्रुनिषूदनः

સૂતે કહ્યું— પૂર્વકાળે ઇક્ષ્વાકુકુલનો આનંદરૂપ એક મહીપાલ રાજા હતો; તે ‘રુદ્રસેન’ નામે પ્રસિદ્ધ અને સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર હતો.

Verse 3

समुद्र इव गांभीर्ये सौम्यत्वे शशिसंनिभः । वीर्ये यथा सहस्राक्षो रूपे कन्दर्पसन्निभः

ગાંભીર્યમાં સમુદ્ર સમાન, સૌમ્યતામાં ચંદ્ર સમાન; વીર્યમાં સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર સમાન અને રૂપમાં કંદર્પ સમાન હતો.

Verse 4

तस्य कांतीति विख्याता पुरी सर्वगुणान्विता । राजधान्यभवच्छ्रेष्ठा प्रोच्चप्राकारतोरणा

તેની ‘કાંતી’ નામે પ્રસિદ્ધ નગરી સર્વગુણસંપન્ન હતી. ઊંચા પ્રાકાર અને ભવ્ય તોરણોથી યુક્ત તે રાજધાની સર્વમાં શ્રેષ્ઠ બની.

Verse 5

तथैवासीत्प्रिया तस्य भार्या परमसंमता । ख्याता पद्मवतीनाम रूपौदार्य गुणान्विता

તેમ જ તેની પરમપ્રિયા અને અત્યંત માન્ય પત્ની હતી. તે ‘પદ્મવતી’ નામે પ્રસિદ્ધ, રૂપ, ઔદાર્ય અને સદ્ગુણોથી યુક્ત હતી.

Verse 6

स तया सहितो राजा वैशाख्या दिवसे सदा । समभ्येति निजस्थानात्सैन्येनाल्पेन संवृतः

તે રાજા તેણી સાથે હંમેશાં વૈશાખ માસના એક દિવસે પોતાના સ્થાનથી નીકળતો અને અલ્પ સૈન્યથી ઘેરાયેલો રહેતો.

Verse 7

चमत्कारपुरे क्षेत्रे पीठे तत्र द्विजोत्तमाः । महाकालस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम् । करोति श्रद्धया युक्तः सभार्यः स महीपतिः

હે દ્વિજોત્તમો! ચમત્કારપુરના પવિત્ર ક્ષેત્રના તે પીઠ પર તે મહીપતિ પત્નીসহ મહાકાલ દેવના સમક્ષ શ્રદ્ધાયુક્ત થઈ રાત્રિજાગરણ કરતો હતો.

Verse 8

उपवासपरो भूत्वा ध्यायमानो महेश्वरम् । गीतवाद्येन हृद्येन नृत्येन द्विजसत्तमाः । धर्माख्यानेन विप्राणां वेदाध्ययनविस्तरैः

ઉપવાસમાં તત્પર રહી મહેશ્વરનું ધ્યાન કરતાં, હે દ્વિજસત્તમો, હૃદયહારી ગીત-વાદ્ય, નૃત્ય, વિપ્રોના ધર્માખ્યાન અને વેદોના વિસ્તૃત અધ્યયન-જપથી (તે જાગરણ થતું).

Verse 9

ततः प्रातः समुत्थाय स्नात्वा धौतांबरः शुचिः । ददौ दानानि विप्रेभ्यस्तपस्विभ्यो विशेषतः

પછી પ્રાતઃકાળે ઊઠીને સ્નાન કરીને, ધોયેલા વસ્ત્રો ધારણ કરી શુચિ બની, તેણે દાન આપ્યાં—વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણો અને તપસ્વીઓને.

Verse 10

दीनांधकृपणेभ्यश्च तथान्येभ्यः सहस्रशः । वर्षेवर्षे सदैवं स समभ्येत्य महीपतिः । वैशाख्यां जागरं तस्य देवस्य पुरतोऽकरोत्

તેણે દીનો, અંધો અને દરિદ્રોને તેમજ હજારો અન્ય લોકોને પણ દાન આપ્યું. આ રીતે તે રાજા વર્ષોવર્ષ આવીને વૈશાખ માસમાં તે દેવના સમક્ષ રાત્રિ-જાગરણ કરતો હતો.

Verse 11

यथायथा स भूपालः कुरुते रात्रिजागरम् । महाकालाग्रतस्तस्य तथा वृद्धिः प्रजायते

જે જેટલા પ્રમાણમાં તે ભૂપાલ મહાકાળના સમક્ષ રાત્રિ-જાગરણ કરતો, તે એટલા જ પ્રમાણમાં તેની સમૃદ્ધિ વધતી; કારણ કે તે મહાકાળની સાન્નિધ્યમાં થતું હતું.

Verse 12

शत्रवो विलयं यांति लक्ष्मीर्वृद्धिं प्रगच्छति । एकदा स समायातस्तत्र यावन्महीपतिः

તેના શત્રુઓ વિનાશ પામતા અને લક્ષ્મી વૃદ્ધિ પામતી. એક વખત તે મહીપતિ ત્યાં (તે તીર્થસ્થાને) આવ્યો.

Verse 13

तत्रैव दिवसे तावन्महाकालस्य चाग्रतः । अपश्यद्ब्राह्मणश्रेष्ठान्नानादिग्भ्यः समागतान्

એ જ દિવસે ત્યાં મહાકાળના સમક્ષ તેણે અનેક દિશાઓમાંથી આવેલા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠોને જોયા.

Verse 14

वेदाध्ययनसंपन्नान्व्रतनिष्ठापरायणान् । एके तत्र कथाश्चक्रुः सुपुण्या ब्राह्मणोत्तमाः

તેઓ વેદાધ્યયનમાં સંપન્ન અને વ્રતનિષ્ઠામાં પરાયણ હતા. ત્યાં કેટલાક અતિ પુણ્યશાળી બ્રાહ્મણોત્તમોએ પવિત્ર કથા-ચર્ચા આરંભી.

Verse 15

राजर्षीणां पुराणानां देवर्षीणां तथा परे । तीर्थानां च तथा चान्ये ब्रह्मर्षीणां तथा परे । यज्ञानां सागराणां च द्वीपानां च मनोहराः

કેટલાંક રાજર્ષિઓ અને પુરાણોની કથાઓ કહેતા હતા, તો કેટલાંક દેવર્ષિઓનું મહાત્મ્ય વર્ણવતા હતા. કોઈ તીર્થોની વાત, કોઈ બ્રહ્મર્ષિઓની; તેમજ યજ્ઞો, સાગરો અને મનોહર દ્વીપોના પણ રમ્ય પ્રસંગો ચાલતા હતા.

Verse 16

अथ तान्पृथिवीपालः स प्रणम्य यथाक्रमम् । उपविष्टः सभामध्ये तैः सर्वैश्चाभिनंदितः

પછી તે ભૂપાલ (રાજા) તેમને યથાક્રમે પ્રણામ કરીને સભાના મધ્યમાં બેઠો; અને સૌએ તેને આદરપૂર્વક અભિનંદન કર્યું.

Verse 17

कस्मिंश्चिदथ संप्राप्ते कथांते ते मुनीश्वराः । पप्रच्छुर्भूमिपालं तु कौतूहलसमन्विताः

પછી વાતચીત એક તબક્કે પહોંચતાં, કૌતૂહલથી ભરેલા તે મુનીશ્વરોએ ભૂપાલ રાજાને પ્રશ્ન કર્યો.

Verse 18

वैशाखीदिवसे राजंस्त्वं सदाभ्येत्य दूरतः । वर्षेवर्षेऽस्य देवस्य पुरतो रात्रिजागरम्

“હે રાજન! વૈશાખી દિવસે તું હંમેશાં દૂરથી પણ આવી પહોંચે છે; અને વર્ષોવર્ષ આ દેવના સમક્ષ રાત્રિજાગરણ કરે છે.”

Verse 19

प्रकरोषि प्रयत्नेन त्यक्त्वान्याः सकलाः क्रियाः । स्नानदानादिका याश्च निर्दिष्टाः शास्त्रचिंतकैः

“તું ભારે પ્રયત્નથી આ કરે છે અને અન્ય તમામ ક્રિયાઓ ત્યજી દે છે—શાસ્ત્રચિંતકોએ નિર્દેશ કરેલા સ્નાન, દાન આદિ કર્મોને પણ બાજુએ મૂકે છે.”

Verse 20

न ते यदि रहस्यं स्यात्तदाऽशेषं प्रकीर्तय । नूनं त्वं वेत्सि तत्सर्वं यत्फलं रात्रिजागरे

જો આ તને રહસ્ય ન હોય, તો બધું સંપૂર્ણ રીતે કહો. નિશ્ચયે તું રાત્રિ-જાગરણથી મળતું ફળ સંપૂર્ણ જાણે છે.

Verse 22

अहमासं वणिग्जात्या पुरा वै वैदिशे पुरे । निर्धनो बंधुभिर्मुक्तः परिभूतः पदेपदे

પૂર્વે વિદિશા નગરમાં હું વણિક કુળમાં જન્મ્યો હતો. પરંતુ હું ગરીબ હતો—સગાંઓએ ત્યજી દીધેલો અને પગલે પગલે અપમાનિત.

Verse 23

कस्यचित्त्वथ कालस्य भगवान्पाकशासनः । वैदिशे नाकरोद्वृष्टिं सप्त वर्षाणि पंच च

પછી કેટલાક સમય માટે ભગવાન પાકશાસન (ઇન્દ્ર) એ વિદિશામાં વરસાદ કરાવ્યો નહીં—સાત વર્ષ અને વધુ પાંચ વર્ષ.

Verse 24

ततो वृष्टिनिरोधेन सर्वे लोकाः क्षुधार्द्दिताः । अन्नाभावान्मृताः केचित्केचिद्देशांतरे गताः

વરસાદ અટકવાથી બધા લોકો ભૂખથી પીડાયા. અન્નના અભાવે કેટલાક મરી ગયા અને કેટલાક દૂર દેશોમાં ચાલ્યા ગયા.

Verse 25

ततोऽहं स्वां समादाय पत्नीं क्षुत्क्षामगात्रिकाम् । अश्रुपूर्णमुखीं दीनां प्रस्खलन्तीं पदेपदे

ત્યારે હું મારી પત્નીને સાથે લઈને નીકળ્યો—ભૂખથી ક્ષીણ દેહવાળી, આંસુઓથી ભરેલું મુખ, દીન અને પગલે પગલે લથડતી.

Verse 26

सौराष्ट्रं मनसि ध्यात्वा प्रस्थितस्तदनन्तरम् । सुभिक्षं लोकतः श्रुत्वा जीवनाय द्विजोत्तमाः

મનમાં સૌરાષ્ટ્રનું ધ્યાન ધરી હું તરત જ પ્રસ્થાન કર્યો. લોકો પાસેથી ત્યાં સुभિક્ષ છે એમ સાંભળી, હે દ્વિજોત્તમો, જીવનનિર્વાહ માટે નીકળ્યો.

Verse 27

क्रमेण गच्छमानोऽथ भिक्षान्नकृतभोजनः । आनर्तविषयं प्राप्तश्चमत्कारपुरांतिके

ક્રમશઃ આગળ વધતો, ભિક્ષાથી મળેલા અન્નથી જ ભોજન કરતો, હું આનર્ત દેશમાં પહોંચ્યો—ચમત્કાર નામના નગરની નજીક.

Verse 28

तत्र रम्यं मया दृष्टं पद्मिनीखण्डमंडितम् । सरः स्वच्छोदकापूर्णं जलपक्षिभिरावृतम्

ત્યાં મેં એક રમ્ય સરોવર જોયું, કમળિનાં સમૂહોથી શોભિત; સ્વચ્છ જળથી પરિપૂર્ણ અને જલપક્ષીઓથી આવૃત.

Verse 29

ततोऽहं तत्समासाद्य स्नातः शीतेन वारिणा । क्षुधार्तश्च तृषार्तश्च श्रमार्तश्च विशेषतः

પછી હું તે સરોવર પાસે જઈ તેના શીતળ જળમાં સ્નાન કર્યો; છતાં હું ભૂખથી પીડિત, તરસથી વ્યાકુળ અને વિશેષ કરીને શ્રમથી ક્લાંત હતો.

Verse 30

अथाहं भार्यया प्रोक्तो गृहाणेश जलाशयात् । जलजानि क्रयार्थाय येन स्यादद्य भोजनम्

ત્યારે મારી પત્નીએ મને કહ્યું—“હે નાથ, આ જળાશયમાંથી જલજ કમળો લાવો; તેને વેચીએ તો આજે ભોજન થશે.”

Verse 32

ततो मया गृहीतानि पद्मानि द्विजसत्तमाः । विक्रयार्थं प्रभूतानि वाच्छमानेन भोजनम्

પછી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ભોજન મેળવવાની ઇચ્છાથી વેચાણ માટે મેં ઘણાં કમળો એકત્ર કર્યા।

Verse 33

चमत्कारपुरं प्राप्य ततोऽहं द्विजसत्तमाः । भ्रांतस्त्रिकेषु सर्वेषु चत्वरेषु गृहेषु च

પછી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ‘ચમત્કારપુર’ નગરમાં પહોંચી હું સર્વત્ર—ત્રિમાર્ગ, ચૌક અને ઘરેઘર—ભટકતો રહ્યો।

Verse 34

न कश्चित्प्रतिगृह्णाति तानि पद्मानि मानवः । मम भाग्यवशाल्लोको जातः क्रयपराङ्मुखः

પરંતુ કોઈ મનુષ્યે તે કમળો સ્વીકાર્યા નહીં; મારા દુર્ભાગ્યથી લોકો ખરીદવામાંથી વિમુખ થઈ ગયા હતા।

Verse 35

अथ क्षुत्क्षामकण्ठस्य श्रांतस्य मम भास्करः । अस्ताचलमनुप्राप्तः संध्याकालस्ततोऽभवत्

ત્યારે ભૂખથી સૂકાયેલા કંઠ અને શ્રમથી થાકેલા હું હતો; ભાસ્કર અસ્તાચલને પહોંચ્યો અને સંધ્યાકાળ આવ્યો।

Verse 36

ततो वैराग्यमापन्नः सुप्तोऽहं भग्नमंदिरे । तानि पद्मानि भूपृष्ठे निधाय सह भार्यया

પછી વૈરાગ્યથી વ્યાપ્ત થઈ હું ભંગાયેલા મંદિરમાં સૂઈ ગયો; પત્ની સાથે તે કમળો ભૂમિ પર મૂકી દીધા।

Verse 37

अथार्धरात्रे संप्राप्ते श्रुतो गीतध्वनिर्मया । ततश्च चिंतितं चित्ते जागरोऽयमसंशयम्

પછી અર્ધરાત્રિ આવી ત્યારે મેં ગાનનો ધ્વનિ સાંભળ્યો. ત્યારે મનમાં વિચાર્યું—આ નિશ્ચયે જાગરણ છે.

Verse 38

तस्माद्गच्छामि चेत्कश्चित्पद्मान्येतानि मे नरः । मूल्येन प्रतिगृह्णाति भोजनं जायते ततः

અતએવ હું જાઉં છું; જો કોઈ પુરુષ આ કમળો મૂલ્ય આપી મારી પાસેથી સ્વીકારી લે, તો તેમાંથી ભોજન મળશે.

Verse 39

एवं विनिश्चयं कृत्वा पद्मान्यादाय सत्वरम् । सभार्यः प्रस्थितस्तत्र यत्र गीतस्य निःस्वनः

આ રીતે નિશ્ચય કરીને હું તત્કાળ કમળો લઈને, પત્ની સાથે, જ્યાંથી ગાનનો નાદ આવતો હતો ત્યાં નીકળી પડ્યો.

Verse 40

ततश्चायतने तस्मिन्प्राप्तोऽहं मुनिपुंगवाः । अपश्यं देवदेवेशं महाकालं प्रपूजितम् । अग्रस्थितैर्द्विजश्रेष्ठैर्जपगीतपरायणैः

પછી, હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું તે આયતનમાં પહોંચ્યો. દેવોના દેવેશ મહાકાળને વિધિપૂર્વક પૂજિત જોયો; આગળ ઊભેલા દ્વિજશ્રેષ્ઠો જપ અને કીર્તનમાં પરાયણ હતા.

Verse 41

एके नृत्यं प्रकुर्वंति गीतमन्ये जपं परे । अन्ये होमं द्विजश्रेष्ठा धर्माख्यानमथापरे

કેટલાક નૃત્ય કરતા હતા, કેટલાક ગાન કરતા હતા, કેટલાક જપમાં લીન હતા. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, કેટલાક હોમ કરતા હતા અને કેટલાક ધર્મના ઉપાખ્યાન-કથન કરતા હતા.

Verse 42

ततः कश्चिन्मया पृष्टः क्रियते जागरोऽत्र किम् । क एते जागरासक्ता लोकाः कीर्तय मे द्रुतम्

પછી મેં કોઈને પૂછ્યું—“અહીં જાગરણ શા માટે થાય છે? જાગરણમાં આસક્ત આ લોકો કોણ છે? મને તરત કહો.”

Verse 43

तेनोक्तमेष देवस्य महाकालस्य जागरः । क्रियते ब्राह्मणैर्भक्त्या उपवासपरायणैः

તેણે કહ્યું—“આ દેવ મહાકાળનું જાગરણ છે; ઉપવાસમાં સ્થિર બ્રાહ્મણો ભક્તિપૂર્વક તેને કરે છે.”

Verse 44

अद्य पुण्यतिथिर्नाम वैशाखी पुण्यदा परा । यस्यामस्य पुरो भक्त्या नरः कुर्यात्प्रजागरम् । महाकालस्य देवस्य सौख्यं प्राप्नोत्यसंशयम्

આજે ‘વૈશાખી’ નામની પરમ પુણ્યદાયિની તિથિ છે. આ દિવસે જે મનુષ્ય આ મહાકાળ દેવના સમક્ષ ભક્તિપૂર્વક રાત્રિ-જાગરણ કરે છે, તે નિઃસંદેહ પ્રભુની કૃપા અને સુખ-કલ્યાણ પામે છે.

Verse 45

संति पद्मानि मे यच्छ मूल्यमादाय भद्रक । भोजनार्थमहं दद्मि कलधौतपलत्रयम्

“મારા પાસે કમળનાં ફૂલ છે; ભદ્રક, તે મને આપો અને તેની કિંમત લઈ લો. ભોજન માટે હું તમને સોનાના ત્રણ પલ આપીશ.”

Verse 46

ततोऽवधारितं चित्ते मया ब्राह्मणसत्तमाः । पूजयामि महाकालं पद्मैरेतैः सुरेश्वरम्

પછી, હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, મેં મનમાં નિશ્ચય કર્યો—“આ કમળોથી હું દેવોના ઈશ્વર મહાકાળની પૂજા કરીશ.”

Verse 47

न मया सुकृतं किंचिदन्यदेहांतरे कृतम् । नियतं तेन संभूत इत्थंभूतोऽस्मि दुर्गतः

મેં પૂર્વદેહોમાં કોઈ પુણ્યકર્મ કર્યું નથી. તેથી જ નિશ્ચિત રીતે હું આ હાલતમાં આવ્યો છું—હવે હું દુર્ગતિમાં પડ્યો છું.

Verse 48

परं क्षुत्क्षामकंठेयं भार्या मे प्रियवादिनी । अन्नाभावान्न संदेहः प्रातर्यास्यति संक्षयम्

વધુ દુઃખની વાત એ છે કે મારી મધુરવાણી પત્ની—ભૂખથી તેનું ગળું સૂકી ને ક્ષીણ થયું છે. અન્નના અભાવે, શંકા નથી, તે પ્રભાત સુધી ક્ષય પામશે.

Verse 49

एवं चिंतयमानस्य मम सा दयिता ततः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं विनयावनता स्थिता

હું આમ વિચારતો હતો ત્યારે મારી પ્રિયા વિનયથી મસ્તક નમાવી મધુર વચન બોલી.

Verse 50

मा नाथ कुरु पद्मानां विक्रयं धनलोभतः । कुरुष्व च हितं वाक्यं यत्ते वक्ष्यामि सांप्रतम्

હે નાથ, ધનલોભથી કમળોનું વેચાણ ન કરશો. હું અત્યારે જે હિતવચન કહું છું તે સાંભળીને તેમ જ કરશો.

Verse 51

उपवासो बलाज्जातः सस्याभावादसंशयम् । अस्माकं जागरं चापि भविष्यति बुभुक्षया

અન્ન-ધાન્યના અભાવે નિઃસંદેહ અમારે બળજબરીથી ઉપવાસ કરવો પડ્યો છે. અને ભૂખને કારણે અમારી રાત્રિ-જાગરણ પણ થશે.

Verse 52

तत्रोभाभ्यां कृतं स्नानं दिवा सरसि शोभने । घर्मार्त्ताभ्यां श्रमार्त्ताभ्यां कृतदेवार्चनं तथा

ત્યાં તેઓ બન્નેએ દિવસે તે શોભન સરોવરમાં સ્નાન કર્યું; અને ગરમી તથા થાકથી પીડિત હોવા છતાં દેવની પૂજા-અર્ચના પણ કરી।

Verse 53

तस्माद्देवं महाकालं पूजयामोऽधुना वयम् । पद्मैरेतैः परं श्रेय आवयोर्येन जायते

અતએવ હવે આપણે દેવ મહાકાળની પૂજા કરીએ; આ કમળપુષ્પો અર્પણ કરવાથી આપણાં બન્નેનું પરમ કલ્યાણ અને મંગળ થશે।

Verse 54

राजोवाच । उभाभ्यामथ हृष्टाभ्यां पूजितोऽयं महेश्वरः । तैः पद्मैः सत्त्वमास्थाय कृत्वा पूजां द्विजोत्तमाः

રાજાએ કહ્યું—હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો! ત્યારબાદ હર્ષિત થયેલા તેઓ બન્નેએ આ મહેશ્વરની પૂજા કરી; અને તે કમળોથી શુદ્ધતા તથા સ્થિરતા ધારણ કરીને પૂજન કર્યું।

Verse 55

क्षुत्पीडया समायाता नैव निद्रा कथंचन । स्वल्पापि मंदिरे चात्र स्थितयोर्हरसन्निधौ

ભૂખની પીડાથી પીડિત અમને બન્નેને કશી રીતે પણ ઊંઘ આવી નહીં; અહીં આ મંદિરમાં હર (શિવ) ની સન્નિધિમાં રહીને પણ, જરાય નહીં।

Verse 56

ततः प्रभातसमये प्रोद्गते रविमंडले । मृतोऽहं क्षुधयाविष्टः स्थानेऽत्रैव द्विजोत्तमाः

પછી પ્રભાત સમયે, સૂર્યમંડળ ઉગતાં, ભૂખથી વ્યાકુળ થયેલો હું અહીં જ આ સ્થાને મરી ગયો—હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો!

Verse 57

अथ सा दयिता मह्यं तदादाय कलेवरम् । हर्षेण महताविष्टा प्रविष्टा हव्यवाहनम्

ત્યારે મારી પ્રિયાએ મારું તે દેહ ઉઠાવી, મહાન હર્ષથી પરિપૂર્ણ થઈ, યજ્ઞાગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો।

Verse 58

तत्प्रभावादहं जातः कांतीनाथो महीपतिः । दशार्णाधिपतेः कन्या सापि जातिस्मरा सती

તે જ પ્રભાવથી હું ‘કાંતીનાથ’ નામે ભૂપતિ થયો; અને તે પણ દશાર્ણાધિપતિની પુત્રી રૂપે જન્મી—સતી અને પૂર્વજન્મસ્મૃતિથી યુક્ત।

Verse 59

ततः स्वयंवरं प्राप्ता मां विज्ञाय निजं पतिम् । मयापि सैव विज्ञाय पूर्वपत्नी समाहृता

પછી તે સ્વયંવરમાં આવી અને મને પોતાનો પતિ જાણીને મને જ વરી; અને મેં પણ તેને પૂર્વજન્મની પત્ની ઓળખી સહધર્મિણી રૂપે સ્વીકારી।

Verse 60

एतस्मात्कारणादस्य महाकालस्य जागरम् । वर्षेवर्षे च वैशाख्यां करोमि द्विजसत्तमाः

આ કારણથી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, હું વૈશાખ માસમાં દર વર્ષે મહાકાળનું જાગરણ કરું છું।

Verse 61

अनया प्रियया सार्धं पुष्पधूपानुलेपनैः । पूजयित्वा महाकालं सत्यमेतन्मयोदितम्

આ પ્રિયાસહ પুষ્પ, ધૂપ અને અનુલેપનથી મહાકાળની પૂજા કરીને, હું આને સત્ય તરીકે ઉચ્ચારું છું।

Verse 62

कृतो विप्रा मया त्वेष स तदा रात्रिजागरः । यथाप्येतत्फलं जातं देवस्यास्य प्रभावतः

હે વિપ્રો, મેં ત્યારે એ જ રાત્રિ-જાગરણ કર્યું હતું; અને આ રીતે આ ફળ પ્રાપ્ત થયું—આ જ દેવના પ્રભાવથી.

Verse 63

अधुना श्रद्धया युक्तो यथोक्तविधिना ततः । यत्करोमि न जानामि किं मे संयच्छते फलम्

હવે હું શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, શાસ્ત્રોક્ત વિધિ પ્રમાણે આ કરું છું; પરંતુ મને ખબર નથી કે આ મને કયું ફળ આપશે.

Verse 64

एतद्वः सर्वमाख्यातं मया सत्यं द्विजोत्तमाः । येन सत्येन तेनैष महाकालः प्रसीदतु

હે દ્વિજોત્તમો, આ બધું મેં તમને સત્યરૂપે જણાવ્યું છે; એ જ સત્યના બળે આ મહાકાળ પ્રસન્ન થાઓ.

Verse 65

सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः । प्रचक्रुर्जपतेस्तस्य साधुवादाननेकशः

સૂતએ કહ્યું—આ સાંભળીને દ્વિજશ્રેષ્ઠોના નેત્રો આશ્ચર્યથી ખીલી ઊઠ્યા; અને જપ કરનાર તે રાજાને તેમણે અનેકવાર સાધુવાદથી પ્રશંસા કરી.

Verse 66

ब्राह्मणा ऊचुः । सत्यमुक्तं महीपाल त्वयैतदखिलं वचः । महाकालप्रसादेन न किंचिद्दुर्लभं भुवि

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—હે મહીપાલ, તમે આ સર્વ વચન સત્ય કહ્યું છે; મહાકાળના પ્રસાદથી ધરતી પર કશુંય દુર્લભ નથી.

Verse 67

तस्माद्विशेषतः सर्वे वर्षेवर्षे वयं नृप । करिष्यामोऽस्य देवस्य श्रद्धया रात्रिजागरम्

અતએવ, હે રાજન, અમે સર્વે વિશેષરૂપે વર્ષોવર્ષ શ્રદ્ધાપૂર્વક આ દેવનું રાત્રિજાગરણ કરીશું।

Verse 68

ततः स पार्थिवस्ते च सर्व एव द्विजातयः । प्रचक्रुर्जागरं तस्य महाकालस्य संनिधौ

પછી તે રાજા અને તે સર્વે દ્વિજાતિઓ મહાકાળના સાન્નિધ્યમાં જ તેનું જાગરણ કરવા લાગ્યા।

Verse 69

विशेषाद्धर्षसंयुक्ता विविधैर्गीतवादनैः । धर्माख्यानैश्च नृत्यैश्च वेदोच्चारैः पृथग्विधैः । तदारभ्य नृपाः सर्वे प्रचक्रुर्विस्मयान्विताः

વિશેષ હર્ષથી યુક્ત થઈ વિવિધ ગીત-વાદન, ધર્માખ્યાન, નૃત્ય અને નાનાવિધ વેદોચ્ચાર દ્વારા, તે સમયથી સર્વ રાજાઓ વિસ્મયભર્યા થઈ જાગરણ કરવા લાગ્યા।

Verse 70

ततः प्रभाते विमले समुत्थाय स भूपतिः । पूजयित्वा महाकालं तांश्च सर्वान्द्विजोत्तमान् । अनुज्ञाप्य ययौ हृष्टः ससैन्यः स्वपुरं प्रति

પછી નિર્મળ પ્રભાતે ઊઠીને તે ભુપતિએ મહાકાળની પૂજા કરી અને તે સર્વ દ્વિજોત્તમોનું પણ સન્માન કર્યું; તેમની અનુજ્ઞા લઈને તે હર્ષિત થઈ સૈન્યসহ પોતાના નગર તરફ ગયો।

Verse 71

ततः कालेन संप्राप्य देहान्तं स महीपतिः । संप्राप्तः परमं स्थानं जरामरणवर्जितम्

પછી સમયક્રમમાં દેહાંતને પામી તે રાજા જરા-મરણથી રહિત પરમ ધામને પ્રાપ્ત થયો।

Verse 72

एतद्वः सर्वमाख्यातं महाकालसमुद्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मण श्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો! મહાકાલસમુદ્ભવ આ માહાત્મ્ય મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે; તે સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 210

राजोवाच । रहस्यं परमं चैव यत्पृष्टोऽहं द्विजोत्तमाः । युष्माभिः कीर्तयिष्यामि तथाप्यखिलमेव हि

રાજાએ કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમો! તમે મને જે પરમ રહસ્ય પૂછ્યું છે, તે હું તમારાં માટે પ્રગટ કરીશ; નિશ્ચયે સર્વ વાત સંપૂર્ણ રીતે કહેશ।