Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

Devanagari script

कच्चित्प्रकुपिते कांते नोत्तराणि प्रयच्छसि । तस्यकोपप्रणाशार्षं प्रियं कच्चिच्च जल्पसि

Transliteration

kaccitprakupite kāṃte nottarāṇi prayacchasi | tasyakopapraṇāśārṣaṃ priyaṃ kaccicca jalpasi

Translation

પ્રિયતમ ક્રોધિત હોય ત્યારે શું તું કઠોર ઉત્તર આપતી નથી; અને શું તેના ક્રોધ-શમન માટે મીઠાં, પ્રિય વચનો જ બોલે છે?

Word by Word

• कच्चित्: is it the case that…? (I hope)
• कच्चित्: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रश्नार्थक निपात/interrogative particle)

• प्रकुपिते: when (he is) angry
• प्रकुपिते: Adhikarana (Qualifier in locative/अधिकरण-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रकुपित (प्रातिपदिक; प्र + √कुप् (धातु) से कृदन्त, भूतकृदन्त/PPP)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (masculine locative singular); विशेषण (qualifying kāṃte)

• कान्ते: in/with (your) beloved (husband)
• कान्ते: Adhikarana (Reference/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कान्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन (masculine locative singular)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध/negation particle)

• उत्तराणि: replies, retorts
• उत्तराणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन (neuter accusative plural)

• प्रयच्छसि: you give, you offer
• प्रयच्छसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + √यम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (2nd person singular)

• तस्य: of him, his
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन (genitive singular)

• कोप-प्रणाश-अर्षम्: (words) that remove his anger
• कोप-प्रणाश-अर्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + प्रणाश (प्रातिपदिक) + अर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter accusative singular); समासः तत्पुरुषः (कोपस्य प्रणाशः; तदर्थम्/तत्सम्बन्धि)

• प्रियम्: pleasant, dear
• प्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (neuter accusative singular); विशेषण (qualifying implied speech)

• कच्चित्: is it the case that…? (I hope)
• कच्चित्: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (प्रश्नार्थक निपात/interrogative particle)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coordination conjunction)

• जल्पसि: you speak, you utter
• जल्पसि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √जल्प् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान/present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (2nd person singular)

Speaker

Unspecified (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya didactic voice)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A tense moment in a temple-adjacent dwelling: the husband’s face shows anger; the woman remains composed, hands folded, speaking softly; the atmosphere shifts from tension to calm.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Control of speech is a form of dharma; gentle words preserve harmony and reduce anger.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse teaches interpersonal dharma consistent with tīrtha-mahātmya ideals.

What ritualistic prescription is mentioned?

A behavioral prescription: avoid harsh retorts and speak soothing, pleasing words to pacify anger.