Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 35

Devanagari script

ततो देवगणाः सर्वे तद्दृष्ट्वा तस्य चेष्टितम् । लास्यस्य वारणार्थाय प्रोचुर्वृषभवाहनम्

Transliteration

tato devagaṇāḥ sarve taddṛṣṭvā tasya ceṣṭitam | lāsyasya vāraṇārthāya procurvṛṣabhavāhanam

Translation

પછી સર્વ દેવગણોએ તેની તે ચેષ્ટા જોઈ, લાસ્ય રોકવા માટે વૃષભવાહન પ્રભુને સંબોધ્યા.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• देवगणाः: groups of gods
• देवगणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव + गण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘देवानां गणाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; कर्ता

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘देवगणाः’ इत्यस्य विशेषण

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘दृष्ट्वा’ इत्यस्य कर्म

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having seen’

• तस्य: of him, his
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/सर्वनाम, षष्ठी (6th), एकवचन

• चेष्टितम्: deed, action, behavior
• चेष्टितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चेष्टित (प्रातिपदिक; √चेष्ट् क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘his act/behavior’—कर्म

• लास्यस्य: of the lāsya-dance
• लास्यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• वारणार्थाय: for the purpose of stopping
• वारणार्थाय: Sampradana (Purpose/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: वारण + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; ‘वारणस्य अर्थः’ इति षष्ठी-तत्पुरुष; प्रयोजन-द्योतक दत्तिव (for the purpose of preventing)

• प्रोचुः: said, spoke
• प्रोचुः: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘they said’

• वृषभवाहनम्: the one whose vehicle is a bull (Śiva)
• वृषभवाहनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृषभ + वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; बहुव्रीहि ‘यस्य वाहनं वृषभः सः’ (epithet of Śiva); संबोधित-प्रति कर्म (whom they addressed/spoke to)

Speaker

Deductive (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrator; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in Purāṇic frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Camatkārapura (episode locus)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Deva hosts gather amid chaos, hands folded or raised in alarm, turning toward Śiva—bull-bannered, calm yet powerful—requesting him to halt the dangerous dance-effect.

Characters & Entities

• devagaṇa (gods)
• Vṛṣabhavāhana (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order (dharma) is safeguarded by divine oversight; even wondrous events must align with the welfare of the world.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The episode is situated within Nāgarakhaṇḍa’s tīrtha narrative; the verse emphasizes Śiva’s role rather than naming the tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces the devas’ appeal to Śiva for restraint.