Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

Devanagari script

त्वमपि प्राप्स्यसि श्रेयः परं हृदयसंस्थितम् । ततोन्यदपि यत्किंचित्तत्रैव तपसि स्थितः

Transliteration

tvamapi prāpsyasi śreyaḥ paraṃ hṛdayasaṃsthitam | tatonyadapi yatkiṃcittatraiva tapasi sthitaḥ

Translation

તું પણ હૃદયમાં સ્થિત પરમ શ્રેયને પ્રાપ્ત કરશ; ત્યારબાદ જે કંઈ અન્ય ઇચ્છા હોય, ત્યાં જ તપમાં સ્થિર રહીને તે મેળવીશ।

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री (सर्वनाम); प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: ‘also/even’)

• प्राप्स्यसि: you will attain
• प्राप्स्यसि: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future); मध्यमपुरुष, एकवचन (2nd person singular); परस्मैपद

• श्रेयः: the highest good, welfare
• श्रेयः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रेयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• परम्: supreme
• परम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular); श्रेयः-विशेषण

• हृदयसंस्थितम्: situated in the heart
• हृदयसंस्थितम्: Karma (Object-qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृदय (प्रातिपदिक) + संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular); सप्तमी-तत्पुरुषः (‘हृदये संस्थितम्’ = situated in the heart)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Sequential/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; तस्मात्/ततः (ablatival adverb: ‘then/thereafter’)

• अन्यत्: anything else
• अन्यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन (Accusative singular)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle: ‘also’)

• यत्: whatever
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन (relative pronoun; here correlating with ‘किञ्चित्’)

• किञ्चित्: anything
• किञ्चित्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितार्थक (indefinite: ‘something/anything’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• एव: indeed; only
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle: ‘indeed/only’)

• तपसि: in austerity
• तपसि: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति, एकवचन (Locative singular)

• स्थितः: remaining; staying
• स्थितः: Karta (Subject-qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)

Speaker

Unspecified (continuation of exhortation within Tīrthamāhātmya context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara tīrtha (Pātāla-Jāhnavī complex)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and sages (frame); within story, the addressed seeker is likely Triśaṅku or the inquirer in the narrative unit

Visual Art Cues

Scene: A sage instructs the seeker: the true ‘parama-śreyas’ shines in the heart; the seeker sits in meditation near the sacred waters, the liṅga visible in the background.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The highest welfare (śreyas) is both sacred and inward—realized as heart-abiding fulfillment—supported by steady tapas at a holy place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly the same tīrtha-context of Hāṭakeśvara in this Adhyāya’s Tīrthamāhātmya passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

To remain at the sacred spot and continue tapas (austerity/discipline) as the means to attain desired spiritual outcomes.