Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 192

Devanagari script

तस्माद्गच्छ द्रुतं सर्प स्थानादस्माज्जलाशये । किञ्चिदिष्टं मया प्रोक्तो विरराम स सन्मुनिः

Transliteration

tasmādgaccha drutaṃ sarpa sthānādasmājjalāśaye | kiñcidiṣṭaṃ mayā prokto virarāma sa sanmuniḥ

Translation

અતએવ, હે સર્પ! આ સ્થાનથી ત્વરિત જલાશય તરફ જા. મેં હિતકર અને ઇષ્ટ વચન કહીને તે સન્મુનિ મૌન થયો.

Word by Word

• तस्मात्: from that (reason/place)
• तस्मात्: अपादान (Source/Ablative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; सर्वनाम

• गच्छ: go
• गच्छ: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• द्रुतम्: quickly
• द्रुतम्: क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: द्रुत (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषणम् (adverb)

• सर्प: O serpent
• सर्प: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

• स्थानात्: from the place
• स्थानात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्

• अस्मात्: from this
• अस्मात्: अपादान (Source)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; उत्तमपुरुष-सर्वनाम

• जलाशये: in the reservoir/pond
• जलाशये: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: जलाशय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्

• किञ्चित्: something
• किञ्चित्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; अनिश्चितपरिमाण (indefinite)

• इष्टम्: desired/pleasing
• इष्टम्: कर्मविशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √इष्/इच्छ्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative/2nd), एकवचनम्; भूतकृत्/कृतप्रत्ययान्त (desired/pleasing)

• मया: by me
• मया: कर्ता (Agent, instrumental in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• प्रोक्तः: (having been) addressed/told
• प्रोक्तः: कर्तृ/कर्मभाव (Predicate participle; ‘having been addressed/said to’)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle)

• विरराम: ceased/stopped
• विरराम: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: वि-√रम् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सः: he
• सः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; सर्वनाम

• सत्-मुनिः: the good sage
• सत्-मुनिः: कर्ता (Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; कर्मधारयः (सन्मुनिः = सत् मुनिः)

Speaker

Suvrata (first two pādas); Narrator (closing pāda describing the sage’s silence)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene forest-edge: a venerable muni gestures decisively toward a nearby shimmering reservoir while a serpent listens attentively; the sage’s speech ends in composed silence.

Characters & Entities

• Suvrata (sat-muni)
• Sarpa
• jalāśaya (sacred water-body)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Obedience to a sage’s instruction and moving toward the tīrtha (sacred waters) completes the path of purification and release.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A jalāśaya (sacred pond/lake) within the Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya context is foregrounded as the locus of the practice and outcome.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go to the jalāśaya and continue the instructed discipline (water-abiding japa), as previously taught.