Adhyaya 277

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कि नामानो द्विजास्ते च वाराणस्याः समागताः । एकादशप्रकारोऽसौ येषां रुद्रः प्रभक्तितः । तत्संज्ञाश्च समाचक्ष्व विस्तरेण महामुने

ઋષિઓએ કહ્યું—વારાણસીમાં એકત્ર થયેલા તે દ્વિજોના નામ શું છે, જેમનો રુદ્ર સાથે એકાદશ પ્રકારનો સંબંધ છે? હે મહામુને, તેમની સંજ્ઞાઓ અમને વિસ્તારે કહો।

Verse 2

सूत उवाच । एकस्तेषां मृगव्याधो विख्यातो भुवनत्रये । द्वितीयः सर्वसंज्ञश्च निंदितश्च तृतीयकः

સૂતે કહ્યું—તેમામાં એક ‘મૃગવ્યાધ’ નામે ત્રિલોકમાં વિખ્યાત છે; બીજો ‘સર્વસંજ્ઞ’ કહેવાય છે અને ત્રીજો ‘નિંદિત’ નામે પ્રસિદ્ધ છે।

Verse 3

महायशाश्चतुर्थस्तु कथ्यते मुनिसत्तमाः । अजैकपाद इत्युक्तः पंचमो मुनि सत्तमाः

હે મુનિશ્રેષ્ઠો, ચોથો ‘મહાયશા’ કહેવાય છે. અને પાંચમો, હે મુનિવર, ‘અજૈકપાદ’ નામે ઉચિત છે.

Verse 4

अहिर्बुध्न्यस्तथा षष्ठः पिनाकी सप्तमस्तथा । परं तपस्तथान्यस्तु दहनो नवमस्तथा

છઠ્ઠો ‘અહિર્બુધ્ન્ય’ અને સાતમો ‘પિનાકી’ છે. બીજો ‘પરંતપ’ કહેવાય છે, અને નવમો ‘દહન’ કહેવાયો છે.

Verse 5

ईश्वरो दशमः प्रोक्तः कपाली चांति मस्तथा । तेषामेतानि नामानि स्थितान्येव हि यानि च । रुद्राणामपि तान्येव विहितानि हरेण तु

દસમો ‘ઈશ્વર’ કહેવાયો છે અને અંતિમ ‘કપાલી’ પણ. આ તેમના સ્થિર, પ્રતિષ્ઠિત નામો છે; રુદ્રોના એ જ નામો હરિએ વિધાનપૂર્વક નિર્ધારિત કર્યા છે.

Verse 6

ऋषय ऊचुः । कानि दानानि शस्यानि तदर्थं वद नो द्रुतम् । जपश्चैव पुरा प्रोक्तस्त्वया कार्यो यथैव च

ઋષિઓએ કહ્યું— તે હેતુ માટે કયા કયા દાન શ્રેષ્ઠ છે, તે અમને ત્વરિત કહો. અને તમે અગાઉ કહેલું જપ કયું અને કઈ રીતે કરવું, તે પણ જણાવો.

Verse 7

सूत उवाच । तदुद्दिश्य प्रदातव्यमेकैकस्य पृथक्पृथक् । प्रत्यक्षाश्च महाभाग दातव्या धेनवः क्रमात्

સૂતે કહ્યું— તેમને ધ્યાનમાં રાખીને, એક એકને અલગ અલગ રીતે અર્પણ કરવું જોઈએ. હે મહાભાગ, ક્રમ પ્રમાણે પ્રત્યક્ષ (વાસ્તવિક) ધેનુઓનું દાન પણ આપવું જોઈએ.

Verse 8

मृगव्याधाय प्रत्यक्षा गौर्देया च गुडोद्भवा । कपालिने प्रदातव्या नवनीतसमुद्भवा

મૃગવ્યાધને ગોળ સાથે સંકળાયેલી પ્રત્યક્ષ ગાય દાન કરવી જોઈએ; અને કપાલિ (શિવ)ને નવનીત સાથે સંકળાયેલી ધેનુ અર્પણ કરવી જોઈએ।

Verse 9

अजपादाय चाज्योत्था अहिर्बुध्न्याय हेमजा । पिनाकिने प्रदातव्या धेनुर्लवणसम्भवा

અજપાદને ઘીથી ઉત્પન્ન (ઘી-સંબંધિત) ધેનુ દાન કરવી જોઈએ; અહિર્બુધ્ન્યને સોનાથી સંબંધિત ધેનુ; અને પિનાકી (પિનાકધારી શિવ)ને લવણ-સંબંધિત ધેનુ અર્પણ કરવી જોઈએ।

Verse 10

परंतपाय विप्रेन्द्रास्तथैव रसस म्भवा । अन्नजा दहनायोक्ता ईश्वराय जलोद्भवा

હે વિપ્રશ્રેષ્ઠો, પરંતપને રસ-સંબંધિત ધેનુ દાન કરવી જોઈએ; દહન માટે અન્ન-સંબંધિત ધેનુ નિર્ધારિત છે; અને ઈશ્વર (શિવ)ને જલ-સંબંધિત ધેનુ અર્પણ કરવી જોઈએ।

Verse 11

एता ददाति यो विप्रा एतेषां च महात्मनाम् । चक्रवर्ती भवेन्नूनमेतदाह पितामहः

હે બ્રાહ્મણો, જે આ મહાત્માઓને આ દાનો આપે છે, તે નિશ્ચયે ચક્રવર્તી બને છે—એવું પિતામહ (બ્રહ્મા)એ કહ્યું છે।

Verse 12

अन्यत्रापि प्रदत्ताश्च किं पुनर्भवसंनिधौ । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन एता देयाः प्रयत्नतः

આ દાન અન્યત્ર આપ્યા હોય તો પણ ફળ આપે છે; તો ભવા (શિવ)ની સન્નિધિમાં કેટલું વિશેષ! તેથી સર્વ પ્રયત્નથી આ દાનો ભક્તિપૂર્વક અવશ્ય આપવા જોઈએ।

Verse 13

धेनवो यो न शक्तः स्यादेका देया प्रयत्नतः । सर्वेषामेव रुद्राणां भर्तृयज्ञवचो यथा

જે બહુ ગાયો દાન આપવા અસમર્થ હોય, તેણે પ્રયત્નપૂર્વક એક ગાય તો દાન કરવી જ જોઈએ; ભર્તૃયજ્ઞના વચન અનુસાર તે સર્વ રુદ્રોની ગણાય છે।

Verse 277

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये एकादशरुद्रसमीपे दानमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तसप्तत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના છઠ્ઠા નાગરખંડના હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘એકાદશ રુદ્રની સમીપે દાનમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો બે સો સત્તોતેરમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।