Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

पार्वत्युवाच । मया त्रिमात्रया स्वामिन्सेव्यते जगदीश्वरः । रूपमस्य कथं जाने वचसामप्यगोचरम्

Transliteration

pārvatyuvāca | mayā trimātrayā svāminsevyate jagadīśvaraḥ | rūpamasya kathaṃ jāne vacasāmapyagocaram

Translation

પાર્વતી બોલ્યાં—હે સ્વામી! હું ત્રિમાત્રા દ્વારા જગદીશ્વરની સેવા કરું છું. જેનું સ્વરૂપ વાણીની પણ પહોંચ બહાર છે, તેને હું કેવી રીતે જાણી શકું?

Word by Word

• पार्वती: Pārvatī
• पार्वती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: pārvatī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular)

• त्रिमात्रया: with the three-mātrā (Oṃ)
• त्रिमात्रया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: त्रि + मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (त्रीणां मात्राणां समाहारः/त्रिमात्रा)

• स्वामिन्: O Lord
• स्वामिन्: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: svāmin (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन (Singular)

• सेव्यते: is worshipped/served
• सेव्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सेव् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (Passive)

• जगदीश्वरः: the Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जगत् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन (Singular); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (जगतः ईश्वरः)

• रूपम्: form
• रूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: rūpa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular)

• अस्य: of him
• अस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन (Singular)

• कथम्: how
• कथम्: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: katham (अव्यय)
• Form: प्रश्न-अव्यय (interrogative adverb)

• जाने: do I know
• जाने: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद

• वचसाम्: of words/speech
• वचसाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन (Plural)

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: api (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-भाव (also/even)

• अगोचरम्: beyond the range (of speech)
• अगोचरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: a + गोचर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन (Singular); नञ्-प्रत्यय (negation)

Speaker

Pārvatī

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Pārvatī, humble and inquisitive, addresses Śiva; subtle depiction of the three mātrās as three luminous waves or syllables around her, while Śiva appears vast and ineffable.

Characters & Entities

• Pārvatī
• Jagadīśvara (Lord of the Universe)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Mantra worship points toward a reality that ultimately transcends conceptual description and speech.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a theological question within the māhātmya narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

Reference is made to worship through “tri-mātrā,” indicating a mantra-based upāsanā practice.