Adhyaya 255

Verse 1

गालव उवाच । एवं ते लब्धशापाश्च पार्वतीशाप पीडिताः । अनपत्या बभूवुश्च तथा च प्रतिमानवाः

ગાલવે કહ્યું—આ રીતે તેઓ શાપગ્રસ્ત થયા અને પાર્વતીના શાપથી પીડિત થઈ સંતાનહીન બન્યા; તેમજ તેઓ માનવાકૃતિ હોવા છતાં પ્રતિમાઓ જેવા, પ્રાણહીન સમા થયા.

Verse 2

शालग्रामस्तु गंडक्यां नर्मदायां महेश्वरः । उत्पद्यते स्वयंभूश्च तावेतौ नैव कृत्रिमौ

ગંડકીમાં શાલગ્રામ પ્રગટે છે અને નર્મદામાં મહેશ્વર પ્રગટે છે. આ બન્ને સ્વયંભૂ છે; કદી માનવકૃત નથી.

Verse 3

चतुर्विंशतिभेदेन शालग्रामगतो हरिः । परीक्ष्यः पुरुषैर्नित्यमेकरूपः सदाशिवः

શાલગ્રામમાં નિવાસ કરનાર હરિ ચોવીસ ભેદરૂપે કહેવાય છે; છતાં ભક્તોએ નિત્ય તેને એકરૂપ—સદાશિવસ્વરૂપ—રૂપે જ પરખવો જોઈએ.

Verse 4

शालग्रामशिला यत्र गंडकीविमले जले । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च ब्रह्मणः पदमाप्नुयात्

જ્યાં ગંડકીના નિર્મળ જળમાં શાલગ્રામશિલા મળે છે, ત્યાં સ્નાન કરીને અને તે જળ પીને બ્રહ્મપદ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 5

तां पूजयित्वा विधिवद्गंडकीसंभवां शिलाम् । योगीश्वरो विशुद्धात्मा जायते नात्र संशयः

ગંડકીમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તે શિલા (શાલગ્રામ) ની વિધિવત પૂજા કરવાથી મનુષ્ય વિશુદ્ધાત્મા યોગીશ્વર બને છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 6

एतत्ते कथितं सर्वं यत्पृष्टोऽहमिह त्वया । यथा हरो विप्रशापं प्राप्तवांस्तन्निशामय

અહીં તું જે પૂછ્યું હતું તે બધું મેં કહી દીધું. હવે સાંભળ—હર (શિવ) ને બ્રાહ્મણનો શાપ કેવી રીતે પ્રાપ્ત થયો.

Verse 7

यः शृणोति नरो भक्त्या वाच्यमानामिमां कथाम् । गिरीशनृत्यसंबन्धामुमादेहार्द्धवर्णिताम्

જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક પાઠ થતી આ કથા સાંભળે છે—ગિરીશ (શિવ)ના નૃત્યસંબંધિત અને ઉમા તેમના અર્ધદેહરૂપે વર્ણિત—તે પુણ્યનો ભાગી બને છે।

Verse 8

ब्रह्मणः स्तुतिसंयुक्तां स गच्छेत्परमां गतिम् । श्लोकार्द्धं श्लोकपादं वा समस्तं श्लोकमेव वा

બ્રહ્માની સ્તુતિથી સંયુક્ત તે કથા સાંભળીને તે પરમ ગતિને પામે છે—અર્ધ શ્લોક, શ્લોકપાદ અથવા સંપૂર્ણ શ્લોક, જે કંઈ સાંભળે/પાઠ કરે તોય।

Verse 9

यः पठेदविरोधेन मायामानविवर्जितः । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

જે વિવાદ વિના, માયા અને માનથી રહિત થઈ આ પાઠ કરે છે, તે પરમ સ્થાનને પામે છે; ત્યાં ગયા પછી શોક કરતો નથી।

Verse 11

यथा ब्रह्मादयो देवा गीतवाद्याभियोगतः । परां सिद्धि मवापुस्ते दुर्गाशिवसमीपतः

જેમ બ્રહ્મા આદિ દેવોએ ગીત અને વાદ્યસેવામાં તત્પર રહી દુર્ગા અને શિવના સાન્નિધ્યમાં પરમ સિદ્ધિ મેળવી, તેમ ભક્ત પણ સિદ્ધિ પામે છે।

Verse 12

वर्षाकाले च संप्राप्ते भक्तियोगे जनार्दने । महेश्वरेऽथ दुर्गायां न भूयः स्तनपो भवेत्

વર્ષાકાળ આવી પહોંચે ત્યારે જે જનાર્દનમાં ભક્તિયોગે સ્થિત રહે છે, તેમજ મહેશ્વર અને દુર્ગામાં પણ, તે ફરી સ્તનપ (અર્થાત્ પુનર્જન્મ) થતો નથી।

Verse 13

गणेशस्य सदा कुर्याच्चातुर्मास्ये विशेषतः । पूजां मनुष्यो लाभार्थं यत्नो लाभप्रदो हि सः

મનુષ્યે સદા ગણેશજીની પૂજા કરવી જોઈએ, ખાસ કરીને ચાતુર્માસ્યમાં. સમૃદ્ધિ માટે પ્રયત્નપૂર્વક જે પૂજા કરે, તે પ્રયત્ન જ નિશ્ચયે લાભદાયક બને છે.

Verse 14

सूर्यो नीरोगतां दद्याद्भक्त्या यैः पूज्यते हि सः । चातुर्मास्ये समायाते विशेषफलदो नृणाम्

જે ભક્તિપૂર્વક સૂર્યદેવની પૂજા કરે છે, તેમને તેઓ નિરોગતા આપે છે. અને પવિત્ર ચાતુર્માસ્ય આવી પહોંચે ત્યારે આ ઉપાસના મનુષ્યોને વિશેષ ફળ આપે છે.

Verse 15

इदं हि पंचायतनं सेव्यते गृहमेधिभिः । चातुर्मास्ये विशेषेण सेवितं चिंतितप्रदम्

આ પંચાયતન-પૂજા ગૃહસ્થો દ્વારા નિત્ય સેવાય છે. ચાતુર્માસ્યમાં વિશેષ રીતે કરાય તો તે હૃદયમાં ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

Verse 16

शालग्रामगतं विष्णुं यः पूजयति नित्यदा । द्वारवतीचक्रशिलासहितं मोक्षदायकम्

જે નિત્ય શાલગ્રામસ્થ વિષ્ણુને દ્વારવતીની ચક્રશિલા સહિત પૂજે છે, તે મોખ્ષદાયક પરમ તત્ત્વની જ આરાધના કરે છે.

Verse 17

चातुर्मास्ये विशेषेण दर्शनादपि मुक्तिदम् । यस्मिन्स्तुते स्तुतं सर्वं पूजिते पूजितं जगत्

ચાતુર્માસ્યમાં વિશેષ રીતે તેમના દર્શનમાત્રથી પણ મુક્તિ મળે છે. કારણ કે તેમને સ્તુતિ કરવાથી સર્વની સ્તુતિ થાય છે, અને તેમને પૂજવાથી સમગ્ર જગત પૂજિત થાય છે.

Verse 18

पूजितः पठितो ध्यातः स्मृतो वै कलुषापहः । शालग्रामे किं पुनर्यच्छालग्रामगतो हरिः

જે પૂજાય, પાઠ થાય, ધ્યાન થાય અને સ્મરણ થાય, તે નિશ્ચયે કલુષ હરે છે. તો શાલગ્રામમાં તો કેટલું વધુ—જ્યાં સ્વયં હરિ શાલગ્રામગત થઈ વિરાજે છે.

Verse 19

पुनर्हि हरिनैवेद्यं फलं चापि धृतं जलम् । चातुर्मास्ये विशेषेण शालग्रामगतं शुभम्

ફરી હરિને અર્પિત નૈવેદ્ય—ફળ અને અર્ઘ્ય માટે ધારેલું જળ—વિશેષ કરીને ચાતુર્માસ્યમાં, શાલગ્રામગત હરિને અર્પિત થાય તો અત્યંત શુભ બને છે.

Verse 20

तिलाः पुनंत्यर्पिताश्च शालग्रामस्य शूद्रज । चातुमास्ये विशेषेण नरं भक्त्या समन्वितम्

હે શૂદ્રપુત્ર! શાલગ્રામને અર્પિત તલ પવિત્ર કરે છે. ખાસ કરીને ચાતુર્માસ્યમાં, ભક્તિથી યુક્ત મનુષ્યને તે વિશેષ રીતે શુદ્ધ કરે છે.

Verse 21

स लक्ष्मीसहितो नित्यं धनधान्यसमन्वितः । महाभाग्यवतां गेहे जायते नात्र संशयः

તે સદા લક્ષ્મીસહિત, ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ બની, મહાભાગ્યવાનના ઘરમાં પ્રગટ થાય છે—એમાં સંશય નથી.

Verse 22

स लक्ष्मीसहितो विष्णुर्विज्ञेयो नात्र संशयः । तं पूजयेन्महाभक्त्या स्थिरा लक्ष्मीर्गृहे भवेत्

તેમને લક્ષ્મીસહિત વિષ્ણુ જ જાણો—એમાં સંશય નથી. મહાભક્તિથી તેમની પૂજા કરવી જોઈએ; ત્યારે ગૃહમાં લક્ષ્મી સ્થિર રહે છે.

Verse 23

तावद्दरिद्रता लोके तावद्गर्जति पातकम् । तावत्क्लेशाः शरीरेऽस्मिन्न यावत्पूजयेद्धरिम्

જ્યાં સુધી હરિની પૂજા થતી નથી, ત્યાં સુધી લોકમાં દરિદ્રતા રહે છે, પાપ ગર્જે છે અને આ જ શરીરમાં ક્લેશો ટક્યા રહે છે।

Verse 24

स एव पूज्यते यत्र पंचक्रोशं पवित्रकम् । करोति सकलं क्षेत्रं न तवाऽशुभसंभवः

જ્યાં એ જ પૂજાય છે, ત્યાં પાંચ ક્રોશનું પવિત્ર પરિઘ પાવન બને છે; તે સમગ્ર ક્ષેત્રને શુદ્ધ કરે છે—ત્યાં તારા માટે અશુભ ઉત્પન્ન થતું નથી।

Verse 25

एतदेव महाभाग्यमेतदेवमहातपः । एष एव परो मोक्षो यत्र लक्ष्मीशपूजनम्

આ જ પરમ સૌભાગ્ય છે, આ જ મહાતપ છે; અને આ જ પરમ મોક્ષ છે—જ્યાં લક્ષ્મીપતિનું પૂજન થાય છે।

Verse 26

शंखश्च दक्षिणावर्त्तो लक्ष्मीनारायणात्मकः । तुलसी कृष्णसारोऽत्र यत्र द्वारवती शिला । तत्र श्रीर्विजयो विष्णुर्मुक्तिरेवं चतुष्टयम्

જ્યાં દક્ષિણાવર્ત શંખ લક્ષ્મી-નારાયણાત્મક હોય, જ્યાં તુલસી અને કૃષ્ણસાર મૃગચર્મ હોય, અને જ્યાં દ્વારવતી શિલા હોય—ત્યાં ચાર આશીર્વાદ વસે છે: શ્રી, વિજય, વિષ્ણુસાન્નિધ્ય અને મુક્તિ।

Verse 27

लक्ष्मीनारायणे पूजां विधातुर्मनुजस्य तु । ददाति पुण्यमतुलं मुक्तो भवति तत्क्षणात्

જે મનુષ્ય લક્ષ્મી-નારાયણની પૂજા કરે છે, તેને અતુલ પુણ્ય મળે છે અને તે તે જ ક્ષણે મુક્ત બને છે।

Verse 28

चातुर्मास्ये विशेषेण पूज्यो लक्ष्मीयुतो हरिः

ચાતુર્માસ્યમાં વિશેષરૂપે લક્ષ્મીસહિત હરિની પૂજા કરવી જોઈએ।

Verse 29

कुर्वतस्तस्य देवस्य ध्यानं कल्मषनाशनम् । तुलसीमञ्जरीभिश्च पूजितो जन्मनाशनः

તે દેવનું ધ્યાન કરનારનું કલ્મષ નાશ પામે છે; અને તુલસી-મંજરીથી પૂજિત થતાં તે જન્મબંધનનો નાશ કરે છે।

Verse 30

पूजितो बिल्वपत्रेण चातुर्मास्येऽघहृत्तमः

ચાતુર્માસ્યમાં બિલ્વપત્રથી પૂજિત થતાં તે પરમ પાપહર્તા બને છે।

Verse 31

सर्वप्रयत्नेन स एव सेव्यो यो व्याप्य विश्वं जगतामधीशः । काले सृजत्यत्ति च हेलया वा तं प्राप्य भक्तो न हि सीदतीति

સર્વ પ્રયત્નથી માત્ર તેની જ સેવા કરવી જોઈએ, જે વિશ્વમાં વ્યાપી જગતનો અધિષ્ઠાતા છે. તે કાળે સૃષ્ટિ કરે છે અને લય પણ કરે છે, સહજ રીતે પણ; તેને પ્રાપ્ત કરેલો ભક્ત કદી નાશ પામતો નથી।

Verse 255

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये शेषशाय्युपाख्याने ब्रह्मनारदसंवादे चातुर्मास्यमाहात्म्ये लक्ष्मीनारायणमहिमवर्णनंनाम पञ्चपञ्चाशदुत्तरद्विशततमोअध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્યના શેષશાયી ઉપાખ્યાનમાં, બ્રહ્મા-નારદ સંવાદના ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘લક્ષ્મી-નારાયણ મહિમા-વર્ણન’ નામનો ૨૫૫મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।