Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

एवं सा रुदती देवी बाष्पव्याकुललोचना । महादुःखयुतैवासीद्देवेशेऽनुनयत्यपि

Transliteration

evaṃ sā rudatī devī bāṣpavyākulalocanā | mahāduḥkhayutaivāsīddeveśe'nunayatyapi

Translation

આ રીતે દેવી રડતી રહી; આંસુઓથી તેની આંખો વ્યાકુળ થઈ હતી. દેવોના સ્વામીનું મનાવવું ઇચ્છતી હોવા છતાં તે મહાદુઃખથી વ્યાપ્ત રહી।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रुदती: weeping
• रुदती: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देवी: the goddess/lady
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• बाष्पव्याकुललोचना: whose eyes were agitated with tears
• बाष्पव्याकुललोचना: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बाष्प (प्रातिपदिक) + व्याकुल (प्रातिपदिक) + लोचना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (बाष्पेण व्याकुलानि लोचनानि यस्याः/यस्या)

• महादुःखयुता: filled with great sorrow
• महादुःखयुता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + दुःख (प्रातिपदिक) + युत (कृदन्त, √युज्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (महद् दुःखं यया युतम्)

• एव: indeed
• एव: Emphasis (अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक निपात

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• देवेशे: towards/in the presence of the Lord of gods
• देवेशे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अनुनयति: entreats/pleads
• अनुनयति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अनु+नी (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपि: even/though
• अपि: Samuccaya/Concession (समुच्चय/व्यतिरेक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अप्यर्थक निपात (even/also)

Speaker

Narrator (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: The goddess stands with tear-filled eyes, voice breaking; despite sorrow she tries to placate the Lord of gods, creating a poignant tableau of devotion under strain.

Characters & Entities

• Devī
• Deveśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even divine beings model intense feeling and reconciliation; devotion includes humility, dialogue, and the effort to restore harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The shloka sits within a Tīrthamāhātmya chapter, but this verse itself does not specify a named tīrtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual act is stated; the verse describes a devotional-emotional state within the sacred narrative.