Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

फलेऽच्युतो न संदेहः सर्वदेवैः समन्वितः । चातुर्मास्ये विशेषेण द्रुमपूजी स मुक्तिभाक्

Transliteration

phale'cyuto na saṃdehaḥ sarvadevaiḥ samanvitaḥ | cāturmāsye viśeṣeṇa drumapūjī sa muktibhāk

Translation

તેના ફળમાં અચ્યુત છે—એમાં શંકા નથી—અને સર્વ દેવતાઓ સાથે છે. વિશેષ કરીને ચાતુર્માસ્યમાં વૃક્ષપૂજક મુક્તિ પામે છે.

Word by Word

• फले: in the fruit
• फले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• अच्युतः: Acyuta (Viṣṇu)
• अच्युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अच्युत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• न: not/no
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय, निषेध (negation particle)

• संदेहः: doubt
• संदेहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: संदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सर्वदेवैः: with all the gods
• सर्वदेवैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), बहुवचन

• समन्वितः: accompanied, endowed
• समन्वितः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + अन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (adjective) अच्युतः

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-एकवचनरूपेण क्रियाविशेषण (adverbial instrumental: 'especially')

• द्रुमपूजी: tree-worshipper
• द्रुमपूजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्रुम + पूजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तृवाचक-नाम (one who worships the tree)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• मुक्तिभाक्: attainer/partaker of liberation
• मुक्तिभाक्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मुक्ति + भाज् (√भज् धातु, कृत्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृतान्त-विशेषण (partaker of liberation)

Speaker

Brahmā (deduced from 'Brahma–Nārada saṃvāda' colophon context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Aśvattha-vṛkṣa-tīrtha

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Devotees worship an Aśvattha in the rainy-season Cāturmāsya: clouds, fresh green canopy, fruits glowing with a blue Acyuta aura; subtle presence of multiple devas around the fruit cluster; lamps sheltered from drizzle.

Characters & Entities

• Acyuta
• Sarvadeva (all gods)
• Cāturmāsya
• Aśvattha (Pippala)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion to sacred nature becomes direct devotion to the Lord and the entire devatā-sphere, culminating in mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Aśvattha is praised as a concentrated seat of divinity, especially potent during Cāturmāsya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Druma-pūjā—ritual worship of the sacred tree, particularly in the Cāturmāsya period.