Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 14

Devanagari script

ब्रह्मा पायससंत्यागात्क्षिप्रात्यागान्महेश्वरः । कन्दर्पोऽपूपसंत्यागान्मोदकत्याजकः सुखी

Transliteration

brahmā pāyasasaṃtyāgātkṣiprātyāgānmaheśvaraḥ | kandarpo'pūpasaṃtyāgānmodakatyājakaḥ sukhī

Translation

પાયસનો પરિત્યાગ કરવાથી બ્રહ્મપદ પ્રાપ્ત થાય છે; શીઘ્ર ત્યાગથી મહેશ્વરપદ મળે છે. અપુપનો ત્યાગ કરવાથી કંદર્પ સમ તેજ મળે છે, અને મોદક ત્યાગનાર સુખી બને છે.

Word by Word

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पायस-संत्यागात्: from giving up rice-pudding
• पायस-संत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पायस (प्रातिपदिक) + संत्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पायसस्य संत्यागः)

• क्षिप्र-त्यागात्: from quick renunciation (prompt giving up)
• क्षिप्र-त्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्षिप्र (प्रातिपदिक) + त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (क्षिप्रस्य/शीघ्रस्य त्यागः)

• महेश्वरः: Maheśvara (Śiva)
• महेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् ईश्वरः)

• कन्दर्पः: Kandarpa (Kāma)
• कन्दर्पः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्दर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपूप-संत्यागात्: from giving up cakes (apūpa)
• अपूप-संत्यागात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अपूप (प्रातिपदिक) + संत्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अपूपस्य संत्यागः)

• मोदक-त्याजकः: one who gives up modaka sweets
• मोदक-त्याजकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मोदक (प्रातिपदिक) + त्याजक (कृदन्त-प्रातिपदिक, √त्यज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मोदकं त्यजति इति); कृदन्तः—ण्वुल्/अक-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक

• सुखी: happy
• सुखी: Karta (Predicate adjective/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सुखिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; इन्-प्रत्ययान्त, विशेषण (मोदकत्याजकः)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya instructional tone)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A vow-taker turns away from bowls of pāyasa and trays of sweets; above, symbolic visions: Brahmā on lotus, Maheśvara with trident, Kandarpa with bow, and a serene happy renouncer—showing graded fruits of tyāga.

Characters & Entities

• Brahmā
• Maheśvara
• Kandarpa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Letting go of sweetness and indulgence is extolled as a powerful tapas that elevates one toward divine qualities.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is a general statement of vow-fruits.

What ritualistic prescription is mentioned?

Renunciation of sweet foods such as pāyasa, apūpa, and modaka during the vowed period.