Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

तस्माच्च चतुरो मासान्वार्षिकान्पादसंयुतः । अगम्यः सर्वलोकानां कुर्यात्कर्माणि धैर्यतः

Transliteration

tasmācca caturo māsānvārṣikānpādasaṃyutaḥ | agamyaḥ sarvalokānāṃ kuryātkarmāṇi dhairyataḥ

Translation

અતએવ વર્ષાના ચાર માસમાં, પગ હોવા છતાં સંયમિત (ગતિ-મર્યાદિત) રહી, તે સર્વ લોકો માટે અગમ્ય રહે અને ધૈર્યપૂર્વક પોતાના કર્મો કરે.

Word by Word

• तस्मात्: therefore/from that
• तस्मात्: Apadana (Source/Reason-अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• चतुरः: four
• चतुरः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषणम् ‘मासान्’

• मासान्: months
• मासान्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• वार्षिकान्: rainy-season (annual/monsoon)
• वार्षिकान्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वार्षिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषणम् ‘मासान्’

• पादसंयुतः: having (his) feet joined/attached
• पादसंयुतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पाद (प्रातिपदिक) + संयुत (सम्+युज् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पादैः संयुतः/पाद-सम्बद्धः)

• अगम्यः: inaccessible/not to be approached
• अगम्यः: Karta (Predicate adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: अ + गम्य (गम् धातु, यत्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नञ्-समासपूर्वक; ‘गन्तुं अशक्यः’

• सर्वलोकानाम्: of all people/worlds
• सर्वलोकानाम्: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (सर्वे लोकाः)

• कुर्यात्: should do/perform
• कुर्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कर्माणि: acts/ritual duties
• कर्माणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• धैर्यतः: with patience/steadfastly
• धैर्यतः: Sambandha (Adverbial modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: धैर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-एकवचनरूपेण अव्यय (ablative used adverbially); क्रियाविशेषण

Speaker

Brahmā (contextual continuation)

Visual Art Cues

Scene: A figure remains secluded for four monsoon months: a hermitage/fortified residence with closed gates; outside, people are turned away; inside, steady ritual acts—homa, japa, study—continue amid rain.

Characters & Entities

• Brahmā
• Four rainy months (Cāturmāsya, implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Seasonal discipline and controlled accessibility help prevent harm and maintain order during vulnerable times.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

An implied cāturmāsya-style rule of restraint during the four rainy months.