Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 60

Devanagari script

पितृमेधादिभिः पुण्यैः श्राद्धैरुच्चावचैरपि । तर्पितास्ते प्रयच्छंति कामानिष्टान्हृदि स्थितान् । त्रिवर्गं च महाराज पितरः श्राद्धतर्पिताः

Transliteration

pitṛmedhādibhiḥ puṇyaiḥ śrāddhairuccāvacairapi | tarpitāste prayacchaṃti kāmāniṣṭānhṛdi sthitān | trivargaṃ ca mahārāja pitaraḥ śrāddhatarpitāḥ

Translation

પિતૃમેધ વગેરે પુણ્યકર્મો તથા સામાન્ય-વિશેષ એવા વિવિધ શ્રાદ્ધોથી તૃપ્ત થયેલા પિતૃઓ હૃદયમાં રહેલી ઇચ્છિત કામનાઓ આપે છે. હે મહારાજ! શ્રાદ્ધથી પ્રસન્ન પિતૃઓ ધર્મ-અર્થ-કામ—ત્રિવર્ગ પણ પ્રદાન કરે છે.

Word by Word

• पितृमेधादिभिः: by pitṛmedha etc. (rites)
• पितृमेधादिभिः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृमेध (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (पितृमेधः आदिः येषाम्); पुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• पुण्यैः: meritorious
• पुण्यैः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम्

• श्राद्धैः: by śrāddha rites
• श्राद्धैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन

• उच्चावचैः: various (high and low)
• उच्चावचैः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उच्च (प्रातिपदिक) + अवच (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्वसमासः (उच्चैः अवचैः); पुं/नपुंसक, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; विशेषणम्

• अपि: also/even
• अपि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/अवधारण/particle)

• तर्पिताः: satisfied (having been gratified)
• तर्पिताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तर्पय् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• ते: they (those)
• ते: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन; सर्वनाम

• प्रयच्छन्ति: grant/bestow
• प्रयच्छन्ति: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + यम् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• कामान्: desires/boons
• कामान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन

• इष्टान्: desired
• इष्टान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; विशेषणम्

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• स्थितान्: situated/abiding
• स्थितान्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय, past participle); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), बहुवचन; विशेषणम्

• त्रिवर्गम्: the three aims of life (dharma-artha-kāma)
• त्रिवर्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगुसमासः; पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/Conjunction)

• महाराज: O great king
• महाराज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः; पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• पितरः: the ancestors
• पितरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

• श्राद्धतर्पिताः: satisfied by śrāddha
• श्राद्धतर्पिताः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक) + तर्पित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषसमासः (श्राद्धेन तर्पिताः); क्त-कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), बहुवचन

Speaker

Unknown (Nāgarakhaṇḍa narrator addressing a king; speaker not explicit in snippet)

Skanda Dialogue

Listener: mahārāja/rājan (king)

Visual Art Cues

Scene: A luminous scene: Pitṛs, pleased by śrāddha, extend blessings; the devotee receives symbolic gifts representing trivarga—scripture (dharma), grain/coins (artha), and a garland/joy (kāma) in purified form.

Characters & Entities

• Pitṛs
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śrāddha that truly satisfies the ancestors becomes a channel for blessings—worldly wellbeing and dharmic flourishing.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it emphasizes śrāddha-phala within the Tīrthamāhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform pitṛ-oriented rites (including pitṛ-medha and varied śrāddhas) to satisfy the Pitṛs and obtain their blessings.