Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9
Devanagari script
हस्त्यश्वरथहीनस्तु कोशहीनो यदाऽभवत् । स तदा चिंतयामास किं करोमि च सांप्रतम्
Transliteration
hastyaśvarathahīnastu kośahīno yadā'bhavat | sa tadā ciṃtayāmāsa kiṃ karomi ca sāṃpratam
Translation
જ્યારે તે હાથી, ઘોડા અને રથ વિના થયો અને ખજાનો પણ ખાલી થયો, ત્યારે તેણે વિચાર્યું—“હવે હું શું કરું?”
Word by Word
हस्तिelephant
हस्ति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहस्ति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
अश्वhorse
अश्व:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
रथchariot
रथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)
हीनःdevoid (of)
हीनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘वर्जितः/रहितः’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
कोशहीनःwithout treasury
कोशहीनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootकोश + हीन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (कोशेन हीनः = without treasury)
यदाwhen
यदा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal conjunction: when)
अभवत्became/was
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)
चिन्तयामासthought/pondered
चिन्तयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट् (Periphrastic Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; प्रश्नार्थक
करोमिshall I do / I do
करोमि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
साम्प्रतम्now
साम्प्रतम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसाम्प्रतम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (at present/now)
Speaker
Viśvāmitra (narration)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Raivataka-giri (as refuge)
Type: peak
Visual Art Cues
Scene: The king sits alone, stripped of war assets and wealth, head bowed in thought; abandoned chariot parts and empty coffers symbolize total depletion; the mountain looms as silent witness.
Characters & Entities
V
ViśvāmitraFAQs
When material supports vanish, inner inquiry begins—opening the path to dharma and sacred guidance.
Not directly; it is part of the narrative build-up toward Śaṅkhatīrtha and Hāṭakeśvara-kṣetra.
None.