Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 28

Devanagari script

धनहीनं नरं त्यक्त्वा कुलीनमपि चोत्तमम् । गच्छति स्वजनोऽन्यत्र शुष्कं वृक्षमिवांडजाः

Transliteration

dhanahīnaṃ naraṃ tyaktvā kulīnamapi cottamam | gacchati svajano'nyatra śuṣkaṃ vṛkṣamivāṃḍajāḥ

Translation

ધનહીન પુરુષને—તે કુલીન અને ઉત્તમ હોય તોય—ત્યજી સ્વજનો અન્યત્ર જાય છે, જેમ સૂકા વૃક્ષને પક્ષીઓ છોડે છે।

Word by Word

• धनहीनम्: devoid of wealth
• धनहीनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: धन (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/संबन्ध: ‘धनस्य हीनः’); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular; विशेषणम्

• नरम्: a man
• नरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Kriya (Gerundial/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having abandoned’

• कुलीनम्: well-born/noble
• कुलीनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कुलीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular; विशेषणम् (नरम्)

• अपि: even
• अपि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात; ‘even/also’

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक; conjunction

• उत्तमम्: excellent
• उत्तमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular; विशेषणम्

• गच्छति: goes
• गच्छति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; present indicative

• स्वजनः: one’s own people/kinsman
• स्वजनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular

• अन्यत्र: elsewhere
• अन्यत्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय; adverb ‘elsewhere’

• शुष्कम्: dry
• शुष्कम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शुष्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular; विशेषणम् (वृक्षम्)

• वृक्षम्: a tree
• वृक्षम्: Upamana (Standard of comparison/उपमान)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular

• इव: like
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानवाचक अव्यय; comparative particle

• आण्डजाः: birds (egg-born creatures)
• आण्डजाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आण्डज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; nominative plural

Speaker

Ānarta (contextual continuation)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A noble yet poor man stands alone beneath a leafless, dried tree; birds fly away to greener trees; his family members walk off toward a prosperous house in the distance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Social loyalty is often conditional; recognizing this encourages inward strength and commitment to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.