Adhyaya 207

Verse 1

विश्वामित्र उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्पृष्टोऽस्मि नराधिप । बालमंडनमाहात्म्यं सर्वपातकनाशनम्

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે નરાધિપ, તું જે પૂછ્યું હતું તે સર્વ મેં કહી દીધું. આ બાલમંડનનું માહાત્મ્ય સર્વ પાતકોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 2

यत्रैकस्मिन्नपि स्नाने कृते पार्थिवसत्तम । सर्वेषां लभ्यते पुण्यं तीर्थानां स्नानसंभवम् । माघमासे त्रयोदश्यां शुक्लपक्ष उपस्थिते

હે રાજશ્રેષ્ઠ! તે સ્થાને એક જ વાર સ્નાન કરવાથી સર્વને અનેક તીર્થોમાં સ્નાનથી ઉત્પન્ન થતું પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે—વિશેષ કરીને માઘ માસના શુક્લપક્ષની ત્રયોદશી આવે ત્યારે।

Verse 3

आनर्त उवाच । कस्माच्छक्रस्य संस्थानं पंचरात्रं धरातले । नाधिकं जायते तेषां यथान्येषां दिवौकसाम्

આનર્ત બોલ્યો—શક્રનું ધરતી પર નિવાસ કેમ માત્ર પાંચ રાત્રિઓનું છે? અન્ય સ્વર્ગવાસીઓની જેમ તેનું વધુ સમય સુધી કેમ નથી થતું?

Verse 4

वर्षांते कानि चाहानि येषु शक्रो धरातले । समागच्छति को मास एतत्सर्वं ब्रवीहि मे

વર્ષાઋતુના અંતે કયા કયા દિવસોમાં શક્ર ધરતી પર આવે છે? તે કયા માસમાં આવે છે? આ બધું મને કહો।

Verse 5

विश्वामित्र उवाच । श्रूयतामभिधास्यामि कथा मेनां धराधिप । पंचरात्रात्परं शक्रो यथा न स्याद्धरातले

વિશ્વામિત્ર બોલ્યા—હે ધરાધિપ, સાંભળો; હું આ કથા કહું છું, જેથી સ્પષ્ટ થાય કે શક્ર પાંચ રાત્રિઓ પછી ધરતી પર કેમ રહેતો નથી।

Verse 6

आसीत्पूर्वं बृहत्कल्पे जयत्सेनः सुरेश्वरः । त्रैलोक्यस्य समस्तस्य स्वामी दानवदर्पहा

પૂર્વકાળના બૃહત્કલ્પમાં જયત્સેન નામે એક સુરેશ્વર હતો—સમસ્ત ત્રિલોકનો સ્વામી અને દાનવોના દર્પનો નાશક।

Verse 7

त्रैलोक्ये सकले पूजां भजमानः सदैव हि । कस्यचित्त्वथ कालस्य गौतमस्य मुनेः प्रिया

તે સમગ્ર ત્રિલોકમાં સદા પૂજિત થતો હતો. પછી એક સમયે ગૌતમ મુનિની પ્રિય પત્ની (નો પ્રસંગ આવ્યો)—

Verse 8

अहिल्यानाम भार्याऽभूद्रूपे णाप्रतिमा भुवि । तां दृष्ट्वा चकमे शक्रः कामदेववशं गतः

તેણીનું નામ અહિલ્યા; પૃથ્વી પર રૂપમાં તે અપ્રતિમા હતી. તેને જોઈ શક્ર કામદેવના વશમાં પડી તેને ઇચ્છવા લાગ્યો.

Verse 9

नित्यमेव समागत्य स्वर्गलोकात्स कामभाक् । गौतमे निर्गते राजन्समिदिध्मार्थमेव हि । दर्भार्थं फलमूलार्थं स्वयमेव महात्मभिः

કામથી વ્યાકુળ તે સ્વર્ગલોકમાંથી વારંવાર આવતો. હે રાજન, ગૌતમ સમિધા-ઇંધણ, દર્ભ, ફળ અને મૂળ લાવવા—જે મહાત્મા ઋષિઓ પોતે જ કરે છે—બહાર ગયા ત્યારે તે તક શોધતો.

Verse 11

तच्छ्रुत्वा सहसा तूर्णं गौतमो गृहमभ्यगात् । यावत्पश्यति देवेशं सह पत्न्या समागतम्

તે સાંભળતાં જ ગૌતમ સહસા દોડી ઘેર પહોંચ્યા. ત્યાં તેમણે દેવેશને પોતાની પત્ની સાથે આવેલો જોયો.

Verse 12

शक्रोऽपि गौतमं दृष्ट्वा पलायनपरायणः । निर्जगामाश्रमात्तस्माद्विवस्त्रोऽपि भयाकुलः

શક્ર પણ ગૌતમને જોઈને માત્ર પલાયન માટે તત્પર થયો. ભયથી વ્યાકુળ થઈ તે વસ્ત્ર વિના જ તે આશ્રમમાંથી બહાર દોડી ગયો.

Verse 13

अहिल्यापि भयत्रस्ता दृष्ट्वा भर्तारमागतम् । अधोमुखी स्थिता राजंस्तदा व्याकुलितेंद्रिया

હે રાજન, પોતાના પતિને આવેલો જોઈને અહલ્યા પણ ભયભીત થઈ ગઈ અને વ્યાકુળ ઈન્દ્રિયો સાથે નીચું મુખ કરીને ઊભી રહી.

Verse 14

गौतमोऽपि च तद्दृष्ट्वा सम्यग्भार्याविचेष्टितम् । ददौ शापं महाराज कोपसंरक्तलोचनः

હે મહારાજ, પોતાની પત્નીનું તે અનુચિત આચરણ બરાબર જોઈને ગૌતમે ક્રોધથી લાલ નેત્રો સાથે શ્રાપ આપ્યો.

Verse 15

यस्माच्छक्र पापकर्म कृतमीदृग्विगर्हितम् । भार्या मे दूषिता साध्वी तस्मादवृषणो भव

હે ઈન્દ્ર, કારણ કે તેં આવું નિંદનીય પાપકર્મ કર્યું છે અને મારી સાધ્વી પત્નીને દૂષિત કરી છે, તેથી તું વૃષણહીન (નપુંસક) થઈ જા.

Verse 16

सहस्रं च भगानां ते वक्त्रे भवतु मा चिरम् । येन त्वं विप्लवं यासि त्रैलोक्ये सचराचरे

અને શીઘ્ર જ તારા શરીર પર હજાર યોનિઓના ચિહ્ન પ્રગટ થાઓ, જેનાથી તું ચરાચર સહિત ત્રણેય લોકમાં નિંદાને પાત્ર બનીશ.

Verse 17

अपरं मर्त्यलोकेऽत्र यद्यागच्छसि वासव । पूजाकृते ततो मूर्धा शतधा ते भविष्यति

હે વાસવ, આ ઉપરાંત જો તું પૂજા માટે અહીં મર્ત્યલોકમાં આવીશ, તો તારું મસ્તક સો ટુકડાઓમાં ફાટી જશે.

Verse 18

एवं शप्त्वा च तं शक्रं ततोऽहिल्यामुवाच सः । कोपसंरक्तनेत्रस्तु भर्त्सयित्वा मुहुर्मुहुः

આ રીતે શક્રને શાપ આપી, પછી તેણે અહલ્યાને સંબોધી કહ્યું. ક્રોધથી લાલ થયેલી આંખોવાળો તે વારંવાર તેને કઠોર વચનોથી ધિક્કારતો રહ્યો.

Verse 19

यस्मात्पापे त्वया कर्म कृतमेतद्विगर्हितम् । तस्माच्छिलामयी भूत्वा त्वं तिष्ठ वसुधातले

હે પાપિની! તું આ નિંદનીય કર્મ કર્યું છે; તેથી તું શિલામયી બની પૃથ્વીના તળ પર સ્થિર રહી જા.

Verse 20

ततः सा तत्क्षणाज्जाता तस्य भार्या शिलात्मिका । इन्द्रोऽपि च परित्यक्तो वृषणाभ्यां तथाऽभवत्

તત્ક્ષણે તેની પત્ની શિલાસ્વરૂપ બની ગઈ; અને ઇન્દ્ર પણ વೃಷણદ્વયથી વંચિત થઈ એવો જ થયો.

Verse 21

सहस्रभगचिह्नस्तु वक्त्रदेशे बभूव ह

તેના મુખપ્રદેશ પર સહસ્ર ‘ભગ’ના ચિહ્નો પ્રગટ થયા.

Verse 22

अथ मेरोः समासाद्य कंदरं विजनं हरिः । सव्रीडः सेवते नित्यं न जगाम निजां पुरीम्

પછી હરિ (ઇન્દ્ર) મેરુ પર્વતની એક નિર્જન ગુફામાં પહોંચ્યો. લજ્જિત થઈ તે ત્યાં નિત્ય વસતો રહ્યો અને પોતાની પુરીમાં પાછો ગયો નહિ.

Verse 23

ततो देवगणाः सर्वे सोद्वेगास्तेन वर्जिताः । नो जानंति च तत्रस्थं कन्दरान्वेषणे रताः ओ

ત્યારે તેણે તેમને ત્યજી દીધા હોવાથી વ્યાકુળ થયેલા સર્વ દેવગણો તે ક્યાં નિવાસ કરે છે તે જાણી ન શક્યા; તેઓ ગુફાઓની શોધમાં તત્પર રહ્યા।

Verse 24

पीड्यंते दानवै रौद्रैः स्वर्गे जाते विराजके

સ્વર્ગમાં વિરાજક આવી પડતાં જ, ઉગ્ર દાનવો લોકોને પીડવા લાગ્યા।

Verse 25

एतस्मिन्नन्तरे जीवः शक्राण्या भयभीतया । सोद्वेगया परिपृष्टः क्व गतोऽथ पुरंदरः

આ દરમિયાન ભયથી કંપતી અને વ્યાકુળ શક્રાણી (ઇન્દ્રાણી)એ જીવને પૂછ્યું— “પુરંદર (ઇન્દ્ર) ક્યાં ગયો?”

Verse 26

अथ जीवश्चिरं ध्यात्वा दृष्ट्वा तं ज्ञानचक्षुषा । जगाम सहितो देवैः प्रोवाचाथ सुनिष्ठुरम्

પછી જીવએ લાંબો સમય ધ્યાન કરીને જ્ઞાનચક્ષુથી તેને જોયો; દેવતાઓ સાથે ત્યાં જઈને કઠોર વચન બોલ્યો।

Verse 27

किमित्थं राज्यभोगांस्त्वं त्यक्त्वा विजनमाश्रितः । किं त्वया विहितं ध्यानं किं रौद्रं संश्रितं तपः

“રાજ્યભોગો ત્યજીને તું આ એકાંતનો આશ્રય કેમ લીધો? તું કેવું ધ્યાન કર્યું છે, અને કયા ઉગ્ર તપનો આશ્રય લીધો છે?”

Verse 28

बृहस्पतेर्वचः श्रुत्वा भगवक्त्रः पुरंदरः । प्रोवाच लज्जया युक्तो दीनो बाष्पपरिप्लुतः

બૃહસ્પતિનાં વચનો સાંભળીને, મુખ ઝુકાવેલો પુરંદર (ઇન્દ્ર) લજ્જાથી યુક્ત, દીન બની, અશ્રુઓથી છલકાઈ બોલ્યો।

Verse 29

नाहं राज्यं करिष्यामि त्रैलोक्येऽपि कथंचन । पश्य मे यादृशी जाता ह्यवस्था गौतमान्मुनेः

હું કોઈ રીતે પણ ત્રિલોકમાં રાજત્વ કરિશ નહીં. જુઓ, ગૌતમ મુનિના કારણે મારી કેવી દશા થઈ છે।

Verse 31

मर्त्यलोकोद्भवा पूजा नष्टा मम बृहस्पते । गौतमस्य मुनेः शापात्कस्मिंश्चित्कारणांतरे

હે બૃહસ્પતિ! મર્ત્યલોકમાંથી મારા માટે ઉદ્ભવેલી પૂજા, કોઈ કારણાંતરે—ગૌતમ મુનિના શાપથી—નષ્ટ થઈ ગઈ છે।

Verse 32

तच्छ्रुत्वा देवराजस्य बृहस्पतिरुवाचह । दुःखेन महता युक्तः सर्वैर्देवैः समावृतः । गौतमस्य समीपे च गत्वा प्रोवाच तं स्वयम्

દેવરાજની વાત સાંભળીને બૃહસ્પતિ બોલ્યા. મહાદુઃખથી યુક્ત અને સર્વ દેવોથી ઘેરાયેલા, તેઓ ગૌતમની પાસે જઈ સ્વયં તેમને સંબોધ્યા।

Verse 33

एतच्छक्रपरित्यक्तं त्रैलोक्यमपि चाखिलम् । पीड्यते दानवैर्विप्र नष्टयज्ञोत्सवक्रियम्

હે વિપ્ર! શક્ર (ઇન્દ્ર) દ્વારા પરિત્યક્ત આ સમગ્ર ત્રિલોક દાનવો દ્વારા પીડાય છે, અને યજ્ઞ-ઉત્સવની ક્રિયાઓ નષ્ટ થઈ ગઈ છે।

Verse 34

नैष वांछति राज्यं स्वं लज्जया परया युतः । तस्मादस्य प्रसादं त्वं यथावत्कर्तुमर्हसि । अनुग्रहेण शापस्य मम वाक्याद्द्विजोत्तम

તે પરમ લજ્જાથી યુક્ત થઈ પોતાના રાજ્યની પણ ઇચ્છા કરતો નથી. તેથી, હે દ્વિજોત્તમ, તું યથાવત્ તેની ઉપર પ્રસન્ન થા—મારા વચનથી અનુગ્રહ કરીને તેના શાપને શિથિલ કર.

Verse 35

तच्छ्रुत्वा गौतमः प्राह न मे वाक्यं भवेन्मृषा । न वाक्यं लोपयिष्यामि यदुक्तं स्वयमेव हि

આ સાંભળી ગૌતમ બોલ્યા—મારું વચન મિથ્યા નહીં બને. મેં સ્વયં જે કહ્યું છે, તે વચન હું પાછું ખેંચીશ નહીં.

Verse 36

ततः प्रोवाच ते विष्णुः स्वयं चापि महेश्वरः । तथा देवगणाः सर्वे विनयावनता स्थिताः

પછી વિષ્ણુએ તેને કહ્યું અને સ્વયં મહેશ્વરે પણ પ્રત્યક્ષ વચન આપ્યું. તેમજ સર્વ દેવગણ વિનયથી નમ્ર બની ત્યાં ઊભા રહ્યા.

Verse 37

अन्यथा ब्रह्मणो वाक्यं न ते कर्तुं प्रयुज्यते । तस्मात्कुरुष्व विप्रेन्द्र शापस्यानुग्रहं हरेः

નહીં તો બ્રહ્માનું વચન તારા દ્વારા અમલમાં મૂકવું યોગ્ય નહીં બને. તેથી, હે વિપ્રેન્દ્ર, હરિના હિતાર્થે તે શાપને અનુગ્રહમાં ફેરવી દે.

Verse 38

दृष्ट्वा तन्मनसो दार्ढ्यं सुरा विष्णुपुरोगमाः । ब्रह्मणोंऽतिकमभ्येत्य तस्मै सर्वं न्यवेदयन्

તેના મનની દૃઢતા જોઈ, વિષ્ણુને અગ્રે રાખીને દેવગણ બ્રહ્માના સમીપ ગયા અને સર્વ વાત તેમને નિવેદન કરી.

Verse 39

शापं शक्रस्य संजातं तथा तस्मान्महामुनेः

શક્ર પર જે શાપ ઉત્પન્ન થયો હતો, તેમજ તે મહામુનિમાંથી ઉદ્ભવેલો વિષય પણ।

Verse 40

यथा विडंबना जाता देवराजस्य गर्हिता । तथा च दानवैः सर्वं त्रैलोक्यं व्याकुलीकृतम्

દેવરાજ પર નિંદનીય અપમાન કેવી રીતે આવ્યું; અને દાનવોએ સમગ્ર ત્રૈલોક્યને કેવી રીતે વ્યાકુળ કર્યું।

Verse 41

यथा न कुरुते राज्यं व्रीडितः स शचीपतिः । तच्छ्रुत्वा पद्मजस्तूर्णं हरिशंभुसमन्वितः

લજ્જિત શચીપતિ રાજ્યકાર્ય કરતો ન હતો; તે સાંભળી પદ્મજ (બ્રહ્મા) હરિ અને શંભુ સાથે ત્વરિત નીકળી પડ્યા।

Verse 42

जगाम तत्र यत्रास्ते दुःखितः पाकशासनः । गौतमं च समानीय तत्रैव च पितामहः

તે ત્યાં ગયો જ્યાં દુઃખિત પાકશાસન (ઇન્દ્ર) બેઠો હતો; અને ત્યાં જ પિતામહ (બ્રહ્મા) ગૌતમને પણ સાથે લાવ્યા।

Verse 43

ततः प्रोवाच प्रत्यक्षं देवानां वासवस्य च । अयुक्तं देवराजेन विहितं मुनिसत्तम

પછી દેવતાઓ અને વાસવ (ઇન્દ્ર) ની સામે તેમણે કહ્યું—“હે મુનિશ્રેષ્ઠ, દેવરાજે જે કર્યું છે તે અયોગ્ય છે।”

Verse 44

यत्ते प्रदूषिता भार्या कामोपहतचेतसा । न ते दोषोऽस्ति यच्छप्तश्छिद्रे चास्मिन्पुरंदरः । परं प्रशस्यते नित्यं मुनीनां परमा क्षमा

કામથી મોહિત ચિત્તવાળા કોઈએ તારી ભાર્યા દૂષિત કરી; તેથી તેને શાપ આપ્યો તેમાં તારો દોષ નથી—કારણ આ નૈતિક છિદ્રમાં પુરંદર (ઇન્દ્ર) જ પડ્યો હતો. છતાં મુનિઓની પરમ ક્ષમા સદા પ્રશંસિત છે।

Verse 45

यथा त्रैलोक्यराज्यं स्वं प्रकरोति शतक्रतुः । त्वया स्वयं प्रसादेन तथा नीतिर्विधीयताम्

જેમ શતક્રતુ (ઇન્દ્ર) પોતાનું ત્રિલોક્ય રાજ્ય ફરી પ્રાપ્ત કરી સ્થાપે છે, તેમ તમારી પ્રત્યક્ષ કૃપાથી યોગ્ય નીતિ અને કાર્યમાર્ગ નિર્ધારિત થાઓ।

Verse 46

दत्त्वाऽस्य वृषणौ भूयो नाश यित्वा भगानिमान् । मर्त्यलोके गतिश्चास्य यथा स्यात्तत्समाचर

તેના વೃಷણો ફરી આપીને, અને અહીંના આ ‘ભગ’ને નાશ કરીને, મર્ત્યલોકમાં તેની ગતિ જેવી હોવી જોઈએ તેવી થાય એમ આચરણ કર।

Verse 47

तच्छ्रुत्वा वचनं तेषां स मुनिर्देवगौरवात् । वृषणौ मेषसंभूतौ योजयामास तौ तदा

તેમના વચન સાંભળી તે મુનિ દેવગૌરવથી, ત્યારે મેષમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા વೃಷણયુગને તેને જોડીને આપ્યું।

Verse 48

तान्भगान्पाणिना स्पृष्ट्वा चक्रे नेत्राणि सन्मुनिः । ततः प्रोवाच तान्देवान्गौतमश्च महातपाः

તે ‘ભગ’ને હાથથી સ્પર્શ કરીને તે સન્મુનિએ તેને નેત્રો બનાવી દીધાં। ત્યારબાદ મહાતપસ્વી ગૌતમએ તે દેવોને કહ્યું।

Verse 49

सहस्राक्षो मया शक्रो निर्मितोयं सुरोत्तमाः । स मेषवृषणश्चापि स्वं च राज्यं करिष्यति । शोभाऽस्य नेत्रजा वक्त्रे सुरम्या संभविष्यति

હે દેવોત્તમો, મેં આ શક્રને ‘સહસ્રાક્ષ’ (હજાર નેત્રવાળો) તરીકે રચ્યો છે. મેષના વૃષણ ધારણ કરીને પણ તે નિશ્ચયે પોતાનું રાજ્ય પ્રાપ્ત કરશે; અને તે નેત્રોમાંથી જન્મેલી અતિ રમણીય કાંતિ તેના મુખ પર પ્રગટ થશે.

Verse 50

पुंस्त्वं च मेषजोत्थाभ्यां वृषणाभ्यां भविष्यति । न च मर्त्ये गतिश्चास्य पूजार्थं संभविष्यति

મેષજ ઉત્પન્ન થયેલા તે બે વૃષણોથી તેનું પુરુષત્વ સ્થિર રહેશે; પરંતુ માનવપૂજા પ્રાપ્ત કરવા માટે તેને મર્ત્યલોકમાં જવાની ગતિ કદી નહીં થાય.

Verse 51

एतस्मिन्नन्तरे जातः सहस्राक्षः पुरंदरः । शोभया परया युक्तो मुनेस्तस्य प्रभाव तः

એ જ ક્ષણે પુરંદર (ઇન્દ્ર) ‘સહસ્રાક્ષ’ બની ગયો; અને તે મુનિના પ્રભાવથી તે પરમ શોભાથી યુક્ત થયો.

Verse 52

ततः संगृह्य पादौ च गौतमस्य महात्मनः । प्रोवाच वचनं शक्रः सर्वदेवसमागमे

પછી શક્રે મહાત્મા ગૌતમના ચરણો પકડી, સર્વ દેવોના સમાગમમાં આ વચન કહ્યું.

Verse 53

दुर्लभा मर्त्यलोकोत्था पूजा ब्राह्मणसत्तम । सा मे तव प्रसादेन यथा स्यात्तत्समाचर

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ, મર્ત્યલોકમાંથી થતી પૂજા દુર્લભ છે. તમારા પ્રસાદથી એવી પૂજા મને પ્રાપ્ત થાય તેમ કરો.

Verse 54

त्रैलोक्यपतिजा संज्ञा मा नाशं यातु मे द्विज । प्रसादात्तव सा नित्यं यथा स्यात्तद्विधीयताम्

હે દ્વિજ! ‘ત્રૈલોક્યપતિ’ એવી મારી સંજ્ઞા નાશ પામે નહીં. તમારા પ્રસાદથી એ ઉપાધિ મારી માટે સદૈવ સ્થિર રહે—એવું જ વિધાન કરો.

Verse 55

तच्छ्रुत्वा लज्जयाविष्टः कृपया चाथ सन्मुनिः । तमूचे सर्वदेवानां प्रत्यक्षं पाकशासनम्

એ સાંભળીને સન્મુનિ લજ્જાથી આવૃત થયા; છતાં કરુણાથી પ્રેરિત થઈ, સર્વ દેવતાઓની સામે પ્રત્યક્ષ ઊભેલા પાકશાસન ઇન્દ્રને કહ્યું.

Verse 56

पंचरात्रं च ते पूजा मर्त्यलोके भविष्य ति । अनन्यां तृप्तिमभ्येषि यथा चैव तु वत्सरम्

અને મર્ત્યલોકમાં તારા માટે પાંચ રાત્રિઓની પૂજા થશે. તેના દ્વારા તું અનન્ય, અદ્વિતીય તૃપ્તિ પ્રાપ્ત કરશ—જાણે પૂર્ણ એક વર્ષ જેટલી.

Verse 57

यत्र देशे पुरे ग्रामे पंचरात्रं महोत्सवः । तत्र संवत्सरं यावन्नीरोगो भविता जनः

જે દેશમાં, નગરમાં કે ગામમાં પંચરાત્ર મહોત્સવ થાય, ત્યાંના લોકો એક વર્ષ સુધી નિરોગી રહેશે.

Verse 58

आधयो व्याधयो नैव न दुर्भिक्षं कथंचन । न च राज्ञो विनाशः स्यान्नैव लोकेऽसुखं क्वचित्

ત્યાં ન માનસિક કષ્ટ રહેશે, ન શારીરિક વ્યાધિ; કોઈપણ પ્રકારનું દુર્ભિક્ષ નહીં થાય; રાજાનો વિનાશ પણ નહીં થાય—અને તે લોકમાં ક્યાંય દુઃખ નહીં રહે.

Verse 59

यत्र स्थाने महो भावी तावकश्च पुरंदर । प्रभूतपयसो गावः प्रभविष्यंति तत्र च । सुभिक्षं सुखिनो लोकाः सर्वोपद्रववर्जिताः

હે પુરંદર! જ્યાં તારો આ મહોત્સવ યોજાશે, ત્યાં દૂધથી સમૃદ્ધ ગાયો બહુ ફૂલશે-ફાલશે. ત્યાં અન્નની પ્રચુરતા રહેશે, લોકો સુખી રહેશે અને સર્વ ઉપદ્રવો દૂર રહેશે.

Verse 60

इन्द्र उवाच । यद्येवं शरदि प्राप्ते सर्व सत्त्वमनोहरे । सप्तच्छदसमाकीर्णे बन्धूकसुविराजिते

ઇન્દ્ર બોલ્યા— જો એમ હોય, તો જ્યારે શરદઋતુ આવે, જે સર્વ પ્રાણીઓના મનને હર્ષિત કરે, સપ્તચ્છદના પુષ્પોથી છવાયેલી અને બંધૂકના ફૂલોથી તેજસ્વી—

Verse 61

मालतीगन्धसंकीर्णे नवसस्यसमाकुले । चंद्रज्योत्स्नाकृतोद्द्योते षट्पदाराव संकुले

—માલતીની સુગંધથી વ્યાપ્ત, નવા શસ્યથી સમૃદ્ધ, ચંદ્રજ્યોત્સ્નાથી પ્રકાશિત અને ભમરાના ગુંજનથી ગુંજતી—

Verse 62

कुमुदोत्पलसंयुक्ते तत्र स्यात्सुमहोत्सवः । येन बालोऽपि वृद्धोऽपि संहृष्टस्तत्समाचर

કુમુદ અને ઉત્પલ કમળોથી શોભિત તે સમયે ત્યાં અતિ ભવ્ય મહોત્સવ થવો જોઈએ; તેને એવી રીતે આચરો કે બાળક પણ અને વૃદ્ધ પણ હર્ષથી પરિપૂર્ણ થાય.

Verse 63

गौतम उवाच । अद्य श्रवणनक्षत्रे तव दत्तो महोत्सवः । वैष्णवे पुण्यनक्षत्रे सर्वपापविवर्जिते

ગૌતમ બોલ્યા— આજે શ્રવણ નક્ષત્રે તને આ મહોત્સવ અર્પણ થયો છે; આ વૈષ્ણવ પુણ્ય નક્ષત્ર છે, સર્વ પાપથી વિમુક્ત.

Verse 64

त्वया मे धर्षिता भार्या पौष्णे नक्षत्रसंज्ञिते । तस्मिन्भविष्यति व्यक्तं तव पातः पुरंदर

પૌષ્ણ નામના નક્ષત્રના સમયે તું મારી પત્નીનું અપમાન કર્યું; તેથી, હે પુરંદર, એ જ પ્રસંગે તારો પતન પ્રગટ થશે.

Verse 65

येनैषा मामकी कीर्तिस्तावकं वक्तु कर्म तत् । विख्यातिं यातु लोकेऽत्र न कश्चित्पापमाचरेत्

જે કર્મથી મારી કીર્તિ સ્થિર રહે છે, તારો એ જ કર્મ અહીં પ્રચારિત થાઓ. તે આ લોકમાં વિખ્યાત થાઓ, અને અહીં કોઈ પણ પાપ ન આચરે.

Verse 66

श्रवणादीनि पंचैव नक्षत्राणि पृथक्पृथक् । तव पूजाकृते पंच क्रतुतुल्यानि तानि च । भविष्यंति न संदेहः सर्वतीर्थमयानि च

શ્રવણ વગેરે પાંચ નક્ષત્રો—પ્રત્યેક અલગ—જો તારી પૂજાર્થે પાળવામાં આવે, તો તે પાંચ ક્રતુ સમાન ફળ આપશે. નિઃસંદેહ, તેમાં સર્વ તીર્થોનું પુણ્ય સમાયેલું રહેશે.

Verse 67

यो यं काममभिध्याय पूजां तव करिष्यति । विशेषात्फलपुष्पैश्च स तं कृत्स्नमवाप्नुयात्

જે કોઈ જે ઇચ્છાનું ચિંતન કરીને તારી પૂજા કરશે—વિશેષ કરીને ફળ અને પુષ્પ અર્પણ કરીને—તે તે ઇચ્છા સંપૂર્ણ રીતે પ્રાપ્ત કરશે.

Verse 68

परं मूर्तिर्न ते पूज्या कुत्रापि च भविष्यति । त्वया मे दूषिता भार्या ब्राह्मणी प्राणसंमता

તારી બીજી કોઈ મૂર્તિ ક્યાંય પૂજાશે નહીં; કારણ કે તું મારી પત્નીને—બ્રાહ્મણી, જે મને પ્રાણ સમાન પ્રિય—કલુષિત કરી છે.

Verse 69

तस्माद्वृक्षोद्भवां यष्टिं ब्राह्मणा वेदपारगाः । तावकैः सकलैर्मंत्रैः स्थापयिष्यंति शक्तितः

અતએવ વેદપારંગત બ્રાહ્મણો તમારા સર્વ મંત્રોથી યુક્ત થઈ, વૃક્ષજન્ય યષ્ટિ (દંડ) ને વિધિપૂર્વક યથાશક્તિ સ્થાપિત કરશે।

Verse 70

पंचरात्रविधानेन यथान्येषां दिवौकसाम् । ततः संक्रमणं कृत्वा पूजा मर्त्यसमुद्भवा । त्वया ग्राह्या सहस्राक्ष तृप्तिश्चैव भविष्यति

પાંચરાત્રવિધાન મુજબ—જેમ સ્વર્ગસ્થ અન્ય દેવો માટે હોય તેમ—પછી સંક્રમણવિધિ કરીને, મર્ત્યજન્ય પૂજા, હે સહસ્રાક્ષ, તારે સ્વીકારવી; અને નિશ્ચયે તૃપ્તિ થશે।

Verse 71

यो यथा चैव ते यष्टिं सुप्तामुत्थापयिष्यति । तस्य तस्याधिका सिद्धिः संभविष्यंति वासव

જે જે રીતે તમારી સુપ્ત યષ્ટિને જગાડી ઊભી કરશે, હે વાસવ, તેને તે પ્રમાણે વધુ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થશે।

Verse 72

पंचरात्रव्रतरतो यो ब्रह्मचर्यपरायणः । प्रकरिष्यति ते पूजां फलपुष्पैर्यथोदितैः

જે પંચરાત્ર વ્રતમાં રત અને બ્રહ્મચર્યમાં પરાયણ છે, તે શાસ્ત્રોક્ત ફળ-પુષ્પોથી તમારી પૂજા કરશે।

Verse 73

परदारकृतात्पापात्स सर्वान्मुक्तिमेष्यति

પરસ્ત્રીસંગથી ઉત્પન્ન થયેલા સર્વ પાપોથી તે મુક્ત થઈ મોક્ષને પામશે।

Verse 74

नमः शक्राय देवाय शुनासीराय ते नमः । नमस्ते वज्रहस्ताय नमस्ते वज्रपाणये

દેવરાજ શક્રને નમસ્કાર; હે શુનાસીરા, તમને નમસ્કાર. હે વજ્રહસ્ત, તમને પ્રણામ; હે વજ્રપાણિ, તમને વારંવાર નમસ્કાર.

Verse 76

यश्चेदं तव संवादं मया सार्धं पुरंदर । कीर्तयिष्यति सद्भक्त्या तथैवाकर्णयिष्यति

હે પુરંદર! જે કોઈ સદ્ભક્તિથી મારી સાથેનો તમારો આ સંવાદ કીર્તન કરશે અને એ જ રીતે શ્રદ્ધાપૂર્વક તેને સાંભળશે.

Verse 77

तस्य संवत्सरं यावन्नैव रोगो भविष्यति । तच्छ्रुत्वा विबुधाः सर्वे तथेत्युक्त्वा प्रहर्षिताः

એવા વ્યક્તિને એક વર્ષ સુધી કોઈ રોગ નહીં થાય. આ સાંભળી સર્વ દેવતાઓ ‘તથાસ્તુ’ કહી આનંદિત થયા.

Verse 78

जग्मुः शक्रं समादाय पुनरेवामरावतीम् । गौतमोऽपि निजा वासं गतः कोपसमाश्रितः

તેઓ શક્રને સાથે લઈને ફરી અમરાવતી ગયા. ગૌતમ પણ ક્રોધથી ભરાઈ પોતાના નિવાસસ્થાને ગયો.

Verse 207

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्य इन्द्रमहोत्सववर्णनंनाम सप्तोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘ઇન્દ્રમહોત્સવવર્ણન’ નામનો બે સો સાતમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો.

Verse 785

मन्त्रेणानेन यश्चार्घ्यं तव शक्र प्रदास्यति । परदारकृतं पापं तस्य सर्वं प्रयास्यति

હે શક્ર (ઇન્દ્ર), જે આ મંત્રથી તને અર્ઘ્ય અર્પણ કરશે, તેના પરસ્ત્રીગમનથી થયેલું સર્વ પાપ નાશ પામશે।