Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

Devanagari script

तच्छ्रुत्वा लक्ष्मणस्तूर्णं जगामाऽरण्यमेव हि । श्राद्धार्थमानिनायाऽशु फलानि विविधानि च

Transliteration

tacchrutvā lakṣmaṇastūrṇaṃ jagāmā'raṇyameva hi | śrāddhārthamānināyā'śu phalāni vividhāni ca

Translation

આ સાંભળીને લક્ષ્મણ તરત જ જંગલમાં ગયો અને શ્રાદ્ધ માટે ઝડપથી વિવિધ પ્રકારનાં ફળો લઈને આવ્યો।

Word by Word

• तत्: that (instruction)
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (object of श्रुत्वा)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: √श्रु (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभावकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वकाल (prior action)

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• तूर्णम्: quickly
• तूर्णम्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूर्णम् (अव्यय/नपुंसक-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• जगाम: went
• जगाम: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• अरण्यम्: to the forest
• अरण्यम्: Karman (Goal as object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक (particle: for/indeed)

• श्राद्धार्थम्: for the śrāddha
• श्राद्धार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: श्राद्ध + अर्थ (प्रातिपदिक; समास)
• Form: चतुर्थी-तत्पुरुष; प्रयोजनार्थे अव्ययवत् (purpose expression)

• आनिनाय: brought
• आनिनाय: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√नी (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• फलानि: fruits
• फलानि: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• विविधानि: various
• विविधानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विविध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन (agreeing with फलानि)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

Speaker

Narrator within Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lakṣmaṇa strides into the forest with urgency, collecting assorted fruits; the āśrama remains in the background, indicating the rite’s immediacy.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• araṇya (forest)
• śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Prompt, selfless service supports sacred rites; dharma is shown through readiness and discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The tīrtha where the śrāddha is being arranged; the forest setting frames the rite’s austerity and sanctity.

What ritualistic prescription is mentioned?

Gather and bring suitable fruits as śrāddha offerings.