Adhyaya 194

Verse 1

सूत उवाच । एवं सा तान्वरान्दत्त्वा सर्वेषां शापभागिनाम् । मौनव्रतपरा भूत्वा निविष्टाऽथ धरातले

સૂતએ કહ્યું—આ રીતે શાપભાગી સર્વને તે વરો આપી, તે મૌનવ્રતમાં પરાયણ બની પછી ધરતી પર બેસી ગઈ.

Verse 2

ततो देवगणाः सर्वे तापसाश्च महर्षयः । साधुसाध्विति तां प्रोच्य ततः प्रोचुरिदं वचः

ત્યારે સર્વ દેવગણો, તપસ્વીઓ અને મહર્ષિઓએ તેણીને “સાધુ, સાધુ” કહી પ્રશંસા કરી, ત્યારબાદ આ વચન ઉચ્ચાર્યાં।

Verse 3

एतां देवीप्रसादेन ब्राह्मणानां विशेषतः । पूजयिष्यंति मर्त्येऽत्र सर्वे लोकाः समाहिताः

દેવીના પ્રસાદથી મર્ત્યલોકના સર્વ લોકો—વિશેષ કરીને બ્રાહ્મણો—એકાગ્ર ભક્તિથી અહીં તેણીની પૂજા કરશે।

Verse 4

ब्रह्माणं पूजयित्वा तु पश्चादेनां सुरेश्वरीम् । पूजयिष्यंति ये मर्त्यास्ते तु यांति परां गतिम्

જે મર્ત્યો પ્રથમ બ્રહ્માની પૂજા કરીને પછી આ સুরેશ્વરીની આરાધના કરશે, તેઓ પરમ ગતિને પામશે।

Verse 5

या कन्या पतिसंयोगं संप्राप्यात्र समाहिता । ततः पादप्रणामं च गायत्र्याश्च करिष्यति । पतिं प्रजापतिं प्राप्य सा भविष्यत्यसंशयम्

જે કન્યા પતિસંયોગ પ્રાપ્ત કરીને અહીં એકાગ્રભક્તિથી આવી, પછી ગાયત્રીના ચરણોમાં પ્રણામ કરશે, તે નિઃસંદેહ પ્રજાપતિ-સમાન પતિને પામશે।

Verse 6

सर्वकामसुखोपेता धनधान्यसमन्विता । या नारी दुर्भगा वंध्या भविष्यति च शोभना

જે નારી દુર્ભાગ્યવતી અને વંધ્યા હોય, તે શોભના અને સૌભાગ્યવતી બનશે—સર્વકામસુખથી યુક્ત અને ધન-ધાન્યથી સમૃદ્ધ।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं गते पंचोत्तरे शते । पद्मजानां हरः प्रादादेतत्कथमनुत्त मम्

ઋષિઓએ કહ્યું—આપે જે કહ્યું કે એકસો પાંચ પસાર થયા પછી હરએ પદ્મજોને (બ્રહ્માની પરંપરાને) આ દાન આપ્યું, તે અનુત્તમ વિષયને અમે કેવી રીતે સમજીએ?

Verse 8

ब्राह्मणेभ्यः स संतुष्टः किंवाऽन्योऽस्ति महेश्वरः । एतं नः संशयं भूयो यथावद्वक्तुमर्हसि

જો તે બ્રાહ્મણોથી સંતોષ પામ્યો હોય, તો શું તેના સિવાય બીજો કોઈ મહેશ્વર છે? અમારો આ સંશય ફરી દૂર કરીને યથાવત્ સમજાવો.

Verse 9

आयुष्यं शंकरस्यापि यत्प्रमाणं तथा हरेः । ब्रह्मणोऽपि समाचक्ष्व परं कौतूहलं हि नः

શંકરનું આયુષ્ય-પ્રમાણ, તેમ જ હરિનું, અને બ્રહ્માનું પણ કહો; કારણ કે અમને પરમ કૌતૂહલ છે.

Verse 10

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि विस्तरेण द्विजोत्तमाः । त्रयाणामपि चायुष्यं यत्प्रमाणं व्यवस्थितम्

સૂતએ કહ્યું—હે દ્વિજોત્તમો, તે ત્રણેના સ્થિર થયેલા આયુષ્ય-પ્રમાણને હું તમને વિસ્તારે કહીશ.

Verse 11

निमेषस्य चतुर्भागस्त्रुटिः स्यात्तद्द्वयं लवः । लवद्वयं कला प्रोक्ता काष्ठा तु दशपंचभिः

નિમેષનો ચોથો ભાગ ‘ત્રુટિ’ કહેવાય; બે ત્રુટિ મળીને ‘લવ’ થાય. બે લવને ‘કલા’ કહે છે; અને પંદર કલાથી ‘કાષ્ઠા’ બને છે.

Verse 12

त्रिंशत्काष्ठां कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलो मतः । मुहूर्तमानं मौहूर्ता वदंति द्वादशक्षणम्

ત્રીસ કાષ્ઠાઓને એક કલા કહે છે; અને એક ક્ષણ ત્રીસ કલાઓનો માનવામાં આવે છે. મુહૂર્ત-ગણનાના જાણકારો કહે છે કે એક મુહૂર્ત બાર ક્ષણોનો બને છે.

Verse 13

त्रिंशन्मुहूर्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैर्द्वौ मासावृतुसंज्ञितः

મનીષીઓએ જણાવ્યું છે કે એક અહોરાત્ર ત્રીસ મુહૂર્તોનું હોય છે. એક માસ ત્રીસ અહોરાત્રોનો; અને બે માસને ‘ઋતુ’ કહે છે.

Verse 14

ऋतुत्रयं चायनं च अयने द्वे तु वत्सरम् । दैविकं च भवेत्तच्च ह्यहोरात्रं द्विजोत्तमाः

ત્રણ ઋતુઓ મળીને એક અયન થાય; અને બે અયન મળીને એક વર્ષ. હે દ્વિજોત્તમો, એ વર્ષ જ દેવિક અહોરાત્ર બને છે.

Verse 15

उत्तरं चायनं तत्र दिनं रात्रिस्तथाऽपरम् । लक्षैः सप्तदशाख्यैस्तु मनुष्याणां च वत्सरैः

ત્યાં ઉત્તરાયણને દિવસ કહેવામાં આવ્યું છે અને બીજું (દક્ષિણાયણ) રાત્રિ. આ દેવ-અહોરાત્ર મનુષ્યોના સત્તર લાખ વર્ષોથી પરિમિત થાય છે.

Verse 16

अष्टाविंशतिभिश्चैव सहस्रैस्तु तथा परैः । आद्यं कृतयुगं चैव तद्भ विष्यति सद्द्विजाः

અઠ્ઠાવીસ હજાર વર્ષોથી, તેમજ તેના ઉપર વધારાના (વર્ષોથી) પણ, પ્રથમ યુગ—કૃતયુગ—આ રીતે નિર્ધારિત થયો છે, હે સદ્દ્વિજોઃ.

Verse 17

ततो द्वादशभिर्लक्षैः षोडशानां सहस्रकैः । त्रेतायुगं समादिष्टं द्वितीयं द्विजसत्तमाः

પછી બાર લાખ અને સોળ હજાર (વર્ષોના) પ્રમાણથી બીજું યુગ—ત્રેતાયુગ—ઘોષિત થાય છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો।

Verse 18

द्वापरं चाष्टभिर्लक्षैस्तृ तीयं परिकीर्तितम् । चतुःषष्टिसहस्रैस्तु यथावत्परिसंख्यया

આઠ લાખ (વર્ષોના) પ્રમાણથી ત્રીજું યુગ દ્વાપર કહેવાયું છે; અને યોગ્ય ગણતરી મુજબ તેમાં ચોસઠ હજાર પણ જોડાય છે।

Verse 19

चतुर्लक्षं समादिष्टं युगं कलिसमुद्भवम् । द्वात्रिंशता सहस्रैस्तु चतुर्थं तद्विदुर्बुधाः

કલિમાંથી ઉત્પન્ન ચોથું યુગ—કલિયુગ—ચાર લાખ (વર્ષો)નું નિર્ધારિત છે; અને બત્રીસ હજાર સાથે તેને વિદ્વાનો ચોથું માને છે।

Verse 21

ब्रह्मा तेषां शतं यावत्स जीवति पितामहः । सांप्रतं चाष्टवर्षीयः षण्मासश्चैव संस्थितः

તેમામાં પિતામહ બ્રહ્મા સો (એવા) કાળમાન સુધી જીવિત રહે છે; અને હાલમાં તેઓ આઠ વર્ષ અને છ માસ પૂર્ણ કરીને સ્થિત છે।

Verse 22

प्रतिपद्दिवसस्यास्य प्रथमस्य तथा गतम् । यामद्वयं शुक्रवारे वर्तमाने महात्मनः

આ પ્રતિપદાના પ્રથમ દિવસના બે યામ વીતી ગયા છે; અને હાલમાં શુક્રવાર વર્તે છે, હે મહાત્મન।

Verse 23

ब्रह्मणो वर्षमात्रेण दिनं वैष्णवमुच्यते

બ્રહ્માના એક વર્ષના પરિમાણથી જે એક દિવસ ગણાય છે, તેને ‘વૈષ્ણવ દિવસ’ કહેવાય છે।

Verse 24

सोपि वर्षशतंयावदात्ममानेन जीवति । पंचपचाशदादिष्टास्तस्य जातस्य वत्सराः

તે પણ પોતાના માપથી સો વર્ષ સુધી જીવિત રહે છે; અને જે જન્મે છે તેના માટે પંચાવન વર્ષો પહેલેથી જ નિર્ધારિત કહેવાય છે।

Verse 25

तिथयः पंच यामार्द्धं सोमवारेण संगतम् । वैष्णवेन तु वर्षेण दिनं माहेश्वरं भवेत्

પાંચ તિથિઓ અને અર્ધ યામ, જ્યારે સોમવાર સાથે જોડાય—વૈષ્ણવ વર્ષમાનથી તે જ ‘માહેશ્વર દિવસ’ બને છે।

Verse 26

शिवो वर्षशतं यावत्तेन रूपेण च स्थितः । यावदुच्छ्वसितं वक्त्रं सदाशिवसमुद्भवम्

શિવ તે જ રૂપમાં સો વર્ષ સુધી સ્થિત રહે છે—જ્યાં સુધી સદાશિવથી ઉત્પન્ન થયેલા મુખનો ઉચ્છ્વાસ ટકે છે।

Verse 27

पश्चाच्छक्तिं समभ्येति यावन्निश्वसितं भवेत् । निश्वासोच्छ्वसितानां च सर्वेषामेव देहिनाम्

ત્યારબાદ તે શક્તિની સમીપ જાય છે, જ્યાં સુધી નિશ્વાસ ચાલે; કારણ કે નિશ્વાસ અને ઉચ્છ્વાસ સર્વ દેહધારીઓમાં સ્વાભાવિક છે।

Verse 28

ब्रह्मविष्णुशिवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् । एकविंशत्सहस्राणि शतैः षड्भिः शतानि च

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને શિવ તથા ગંધર્વ, નાગ અને રાક્ષસોની સંખ્યા એકવીસ હજાર છે; તેની સાથે છસો અને અન્ય સૈકડાં પણ (ગણતરીમાં) ઉમેરાય છે.

Verse 29

अहोरात्रेण चोक्तानि प्रमाणे द्विज सत्तमाः । षड्भिरुच्छ्वासनिश्वासैः पलमेकं प्रवर्तते

હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! સમયનું પ્રમાણ અહોરાત્રિ પ્રમાણે પણ કહેવાયું છે; છ ઉચ્છ્વાસ-નિશ્વાસથી એક પલ ગણાય છે.

Verse 30

नाडी षष्टिपला प्रोक्ता तासां षष्ट्या दिनं निशा । निश्वासोच्छ्वसितानां च परिसंख्या न विद्यते । सदाशिवसमुत्थानामेतस्मात्सोऽक्षयः स्मृतः

નાડીનું પ્રમાણ સાઠ પલ કહેવાયું છે; એવી સાઠ નાડીઓથી દિવસ-રાત બને છે. પરંતુ નિશ્વાસ-ઉચ્છ્વાસોની નિશ્ચિત ગણતરી નથી. તેથી સદાશિવમાંથી ઉત્પન્ન તે ‘અક્ષય’—અવિનાશી—રૂપે સ્મૃત છે.

Verse 31

अन्येऽपि ये प्रगच्छंति ब्रह्मज्ञानसमन्विताः । अक्षयास्तेऽपि जायंते सत्यमेतन्मयोदितम्

બ્રહ્મજ્ઞાનથી યુક્ત થઈ આગળ વધનારા અન્ય લોકો પણ ‘અક્ષય’—અવિનાશી—બને છે; આ સત્ય મેં કહ્યું છે.

Verse 32

ऋषय ऊचुः । यद्येवं सूतपुत्रात्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । आत्मवर्षशते पूर्णे यांति नाशमसंशयम्

ઋષિઓએ કહ્યું—જો એવું હોય, હે સૂતપુત્ર! તો બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર પોતાના સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં નિઃસંદેહ લય (નાશ) ને પામે છે.

Verse 33

तत्कथं मानुषाणां च मर्त्यलोकेल्पजीविनाम् । कथयंति च ये मुक्तिं विद्वांसश्चैव सूतज

તો હે સૂતપુત્ર! આ મર્ત્યલોકમાં અલ્પાયુ માનવો માટે વિદ્વાનો મોક્ષની વાત કેવી રીતે કરે છે?

Verse 34

नूनं तेषां मृषा वादो मोक्षमार्गसमु द्भवः

નિશ્ચયે, મોક્ષમાર્ગ વિષે ઉદ્ભવેલી તેમની વાત મિથ્યા જ હશે.

Verse 35

सूत उवाच । अनादिनिधनः कालः संख्यया परिवर्जितः । असंख्याता गता मोक्षं ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

સૂત બોલ્યા— કાળ અનાદિ અને અનંત છે, ગણતરીથી પરે છે. અસંખ્ય બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ્વર મોક્ષને પામ્યા છે.

Verse 36

निजे वर्षशते पूर्णे वालुकारेणवो यथा । निजमानेन या श्रद्धा ब्रह्मज्ञानसमुद्भवा । तेषां चेन्मानुषाणां च तन्मुक्तिः स्यादसंशयम्

જેમ પોતાના સો વર્ષ પૂર્ણ થતાં વાળુના કણો (ગણાય) તેમ, પોતાના માપ પ્રમાણે બ્રહ્મજ્ઞાનથી ઉત્પન્ન થયેલી શ્રદ્ધા—જો તે મનુષ્યોમાં પણ હોય, તો નિઃસંદેહ તેમની મુક્તિ થશે.

Verse 37

यथैते दंशमशका मानुषाणां च कीटकाः । जायंते च म्रियंते च गण्यंते नैव कुत्रचित् । इन्द्रादीनां तथा मर्त्याः संभाव्या जगतीतले

જેમ મનુષ્યોમાં ડાંસ-મચ્છર વગેરે કીટકો જન્મે અને મરે, છતાં ક્યાંય ગણાતા નથી; તેમ જ પૃથ્વી પર ઇન્દ્ર આદિની સામે મર્ત્યો પણ (અસંખ્ય અને તુચ્છ) ગણવા યોગ્ય છે.

Verse 38

देवानां च यथा मर्त्याः कीटस्थाने च संस्थिताः । तथा देवा अपि ज्ञेया ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः

જેમ દેવોની દૃષ્ટિએ મર્ત્યો કીટસ્થાને સ્થિત છે, તેમ અવ્યક્તજન્મ બ્રહ્મની દૃષ્ટિએ દેવતાઓ પણ કીટવત્ જ જાણવાં।

Verse 39

ब्रह्मणस्तु यथा देवाः कीटस्थाने व्यवस्थिताः । तथा ब्रह्मापि विष्णोश्च कीटस्थाने व्यवस्थितः

જેમ બ્રહ્માની દૃષ્ટિએ દેવો કીટસ્થાને છે, તેમ વિષ્ણુની દૃષ્ટિએ બ્રહ્મા પણ એ જ કીટસ્થાને સ્થિત છે।

Verse 40

पितामहो यथा विष्णोः कीटस्थाने व्यवस्थितः । तथा स शिवशक्तिभ्यां पीरज्ञेयो द्विजो त्तमाः

જેમ પિતામહ બ્રહ્મા વિષ્ણુની દૃષ્ટિએ કીટસ્થાને છે, તેમ (હે દ્વિજોત્તમ) શિવ-શક્તિની દૃષ્ટિએ પણ તે કીટવત્ જ સમજવો।

Verse 41

यथा विष्णुः कृमिर्ज्ञेयस्ताभ्यामेव द्विजोत्तमाः । सदाशिवस्य विज्ञेयौ तथा तौ कृमिरूपकौ

જેમ તે બે (શિવ-શક્તિ)ની દૃષ્ટિએ વિષ્ણુ પણ કૃમિવત્ જાણવાં, હે દ્વિજોત્તમ; તેમ સદાશિવની દૃષ્ટિએ તે બંને પણ કૃમિરূপક જ સમજવાં।

Verse 42

एवं च विविधैर्यज्ञैः श्रद्धा पूतेन चेतसा । ब्रह्मज्ञानात्परं यांति सदाशिवसमुद्भवम्

આ રીતે શ્રદ્ધાથી શુદ્ધ થયેલા ચિત્તથી વિવિધ યજ્ઞો કરીને તેઓ કર્મફળથી પરે જાય છે; બ્રહ્મજ્ઞાન દ્વારા સદાશિવસમુદ્ભવ પરમ પદને પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 43

अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैः कृतैः संपूर्णदक्षिणैः । तदर्थं ते दिवं यांति भुक्त्वा भोगान्पृथग्विधान्

અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો વિધિપૂર્વક પૂર્ણ દક્ષિણાસહ કરવાથી, તે યજ્ઞફળ માટે તેઓ સ્વર્ગે જાય છે અને ત્યાં નાનાવિધ ભોગો અલગ અલગ ભોગવે છે।

Verse 44

क्षये च पुनरायांति सुकृतस्य महीतले । ब्रह्मज्ञानात्परं प्राप्य पुनर्जन्म न विद्यते

પુણ્ય ક્ષય પામે ત્યારે તેઓ ફરી પૃથ્વીતળે આવે છે; પરંતુ બ્રહ્મજ્ઞાનથી પરમ પદ પ્રાપ્ત કરનારને પુનર્જન્મ રહેતો નથી।

Verse 45

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्राभ्यासं समा चरेत् । जन्मभिर्बहुभिः पश्चाच्छनैर्मुक्तिमवाप्नुयात्

અતએવ સર્વ પ્રયત્નથી ત્યાં તે સાધનાનો સતત અભ્યાસ કરવો જોઈએ; અનેક જન્મો પછી ધીમે ધીમે મુક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 46

एकजन्मनि संप्राप्तो लेशो ज्ञानस्य तस्य च । द्वितीये द्विगुणस्तस्य तृतीये त्रिगु णो भवेत्

એક જન્મમાં તે જ્ઞાનનો થોડોક અંશ પણ પ્રાપ્ત થાય તો, બીજા જન્મમાં તે દ્વિગુણ થાય છે અને ત્રીજા જન્મમાં ત્રિગુણ થાય છે।

Verse 47

एकोत्तरो भवेदेवं सदा जन्मनिजन्मनि

આ રીતે જન્મે જન્મે તે હંમેશાં એક એક કરીને વધતું જાય છે।

Verse 48

ऋषय ऊचुः । ब्रह्मज्ञानस्य संप्राप्तिर्मर्त्यानां जायते कथम् । एतन्नः सर्वमाचक्ष्व यदि त्वं वेत्सि सूतज

ઋષિઓએ કહ્યું—મર્ત્ય મનુષ્યોને બ્રહ્મજ્ઞાનની પ્રાપ્તિ કેવી રીતે થાય છે? હે સૂતપુત્ર! જો તું જાણતો હોય તો આ બધું અમને કહી સંભળાવ।

Verse 49

सूत उवाच । का शक्तिर्मम वक्तव्ये ज्ञाने मर्त्यसमुद्भवे । स्वयमेव न यो वेत्ति स परस्य वदेत्कथम्

સૂતે કહ્યું—મર્ત્યોમાં ઉદ્ભવતા તે જ્ઞાન વિષે બોલવાની મારી શું શક્તિ? જે પોતે જાણતો નથી, તે બીજાને કેવી રીતે કહેશે?

Verse 50

उपदेशः परं यो मे पित्रा दत्तो द्विजोत्तमाः । तमहं वः प्रवक्ष्यामि ब्रह्मज्ञानसमुद्भवम्

હે દ્વિજોત્તમો! મારા પિતાએ મને આપેલો પરમ ઉપદેશ હું તમને કહું છું—જે બ્રહ્મજ્ઞાનનો ઉદ્ભવ કરાવે છે।

Verse 51

हाटकेश्वरजे क्षेत्रे ह्यस्ति तीर्थद्वयं शुभम् । कुमारिकाभ्यां विहितं ब्रह्मज्ञानप्रदं नृणाम्

હાટકેશ્વરના પવિત્ર ક્ષેત્રમાં બે શુભ તીર્થો છે; બે કુમારિકાઓએ તેને સ્થાપ્યાં છે, જે મનુષ્યોને બ્રહ્મજ્ઞાન આપે છે।

Verse 52

ब्राह्मण्या चैव शूद्र्या च कुमारीभ्यां विनिर्मितम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां यस्ताभ्यां स्नानमाचरेत्

એક બ્રાહ્મણી અને એક શૂદ્રા—આ બે કુમારિકાઓએ તેને રચ્યું છે. જે અષ્ટમી અને ચતુર્દશીએ ત્યાં સ્નાન કરે, તે વિધિનું આચરણ કરે છે।

Verse 53

पश्चात्पूजयते भक्त्त्या प्रसिद्धे सिद्धिपादुके । सुगुप्ते गर्तमध्यस्थे कुमार्या परिपूजिते

ત્યારબાદ ભક્તિપૂર્વક પ્રસિદ્ધ ‘સિદ્ધિ-પાદુકા’ની પૂજા કરવી જોઈએ—જે ગુપ્ત રીતે ગર્તના મધ્યમાં સ્થિત છે અને કુમારી દ્વારા સંપૂર્ણ રીતે પૂજિત છે।

Verse 54

तस्य संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते । शक्त्या विनिहिते ते च स्वदर्शनविवृद्धये

તે વર્ષના અંતે તેને બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રગટ થાય છે; અને તે (પવિત્ર આધાર) શક્તિએ પોતાના સ્વદર્શનની વૃદ્ધિ માટે ત્યાં સ્થાપ્યા હતા।

Verse 55

लोकानां मुक्तिकामानां ब्रह्मज्ञानसुखावहे । मम तातो गतस्तत्र ततश्च ज्ञानवान्स्थितः

મુક્તિ ઇચ્છનાર લોકો માટે આ બ્રહ્મજ્ઞાનનું સુખ આપનાર છે. મારા પિતા ત્યાં ગયા અને ત્યારબાદ જ્ઞાનવાન બની સ્થિર રહ્યા।

Verse 56

तस्यादेशादहं तत्र गतः संवत्सरं स्थितः । पादुके पूजयामास ततो ज्ञानं च संस्थितम्

તેમના આદેશથી હું ત્યાં ગયો અને એક વર્ષ રહ્યો. મેં પાદુકાઓની પૂજા કરી, અને પછી જ્ઞાન મારામાં દૃઢ રીતે સ્થિર થયું।

Verse 57

यत्किञ्चिद्वा श्रुतं लोके पुराणाग्र्यं व्यवस्थितम् । वर्तमानं भविष्यच्च तदहं वेद्मि भो द्विजाः

લોકમાં જે કંઈ સાંભળવામાં આવે છે અને શ્રેષ્ઠ પુરાણમાં જે સ્થાપિત છે—વર્તમાન હોય કે ભવિષ્ય—તે બધું હું જાણું છું, હે દ્વિજોએ!

Verse 58

तत्प्रसादादसंदिग्धं प्रमाणं चात्र संस्थितम् । मुक्त्वैकं वेदपठनं सूतत्वं च यतो मयि

તેમની કૃપાથી અહીં નિઃસંદેહ પ્રમાણ અને પ્રામાણ્ય સ્થાપિત થયું છે. મારામાં માત્ર એક જ અભાવ છે—વેદપાઠ—કારણ કે હું સૂતપદમાં સ્થિત છું.

Verse 59

तस्यापि वेद्मि सर्वार्थं भर्तृयज्ञो यथा मुनिः । अस्मादत्रैव गच्छध्वं यदि मुक्तेः प्रयोजनम्

તેનું પણ સર્વ તાત્પર્ય હું જાણું છું, જેમ મુનિ ભર્તૃયજ્ઞ જાણે છે. તેથી જો મુક્તિ જ હેતુ હોય, તો અહીંથી તત્કાળ પ્રસ્થાન કરો.

Verse 60

किमेतैः स्वर्गदैः सत्रैः पुनरावृत्तिकारकैः । आराधयध्वं ते गत्वा पादुके सिद्धिदे नृणाम् । येन संवत्सरस्यान्ते ब्रह्मज्ञानं प्रजायते

સ્વર્ગ આપતા છતાં પુનરાવર્તન (પુનર્જન્મ) કરાવનારા આ સત્રોનો શું લાભ? જઈને તે પાદુકાઓની આરાધના કરો—જે મનુષ્યોને સિદ્ધિ આપનારી છે; જેના દ્વારા એક વર્ષના અંતે બ્રહ્મજ્ઞાન પ્રગટે છે.

Verse 61

ऋषय ऊचुः । साधुसाधु महाभाग ह्युपदेशः कृतो महान् । तेन संतारिताः सर्वे वयं संसारसागरात्

ઋષિઓએ કહ્યું: સાધુ સાધુ, હે મહાભાગ! તમે મહાન ઉપદેશ આપ્યો છે. તેના દ્વારા અમે સૌ સંસાર-સાગરથી પાર ઉતરી ગયા.

Verse 62

यास्यामोऽपि वयं तत्र सत्रे द्वादशवार्षिके । समाप्तेऽस्मिन्न संदेहः सर्वे च कृतनिश्चयाः

અમે પણ ત્યાં તે દ્વાદશ-વર્ષીય સત્રમાં જઈશું. આ (ચર્ચા) પૂર્ણ થતાં જ કોઈ સંદેહ નથી—અમે સૌએ દૃઢ નિશ્ચય કર્યો છે.

Verse 194

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मज्ञानप्राप्त्यर्थं कुमारिकातीर्थद्वयगर्तक्षेत्रस्थपादुकामाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિ-સાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત, બ્રહ્મજ્ઞાન-પ્રાપ્તિ માટે કુમારિકા-તીર્થદ્વય તથા દ્વયગર્ત ક્ષેત્રસ્થ પાદુકાઓના માહાત્મ્યવર્ણન નામે આ ૧૯૪મો અધ્યાય છે।