Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

संप्राप्स्यति परां पूजां पृथिव्यां नवमं कुलम् । अद्यप्रभृति तत्तोयं नागतीर्थमिति स्मृतम्

Transliteration

saṃprāpsyati parāṃ pūjāṃ pṛthivyāṃ navamaṃ kulam | adyaprabhṛti tattoyaṃ nāgatīrthamiti smṛtam

Translation

પૃથ્વી પર નવમું કુળ પરમ પૂજા-માન પ્રાપ્ત કરશે. આજથી તે જળ ‘નાગતીર્થ’ તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.

Word by Word

• संप्राप्स्यति: will attain/receive
• संप्राप्स्यति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + प्र + आप् (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• पराम्: supreme
• पराम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifies पूजाम्)

• पूजाम्: worship/honour
• पूजाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पूजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• पृथिव्याम्: on earth
• पृथिव्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन

• नवमम्: ninth
• नवमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नवम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (qualifies कुलम्)

• कुलम्: the family/lineage
• कुलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• अद्यप्रभृति: from today onward
• अद्यप्रभृति: Kriya-visheshana (Temporal adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य + प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्यय (कालवाचक: from today onwards)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; विशेषण (qualifies तोयम्)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• नागतीर्थम्: Nāga-tīrtha (serpent sacred ford)
• नागतीर्थम्: Samjna (Predicate nominative/name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: नाग + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; नाम (appellative)

• इति: thus/as
• इति: Sambandha (Quotation marker/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय (उद्धरण/quotative particle)

• स्मृतम्: is known/called
• स्मृतम्: Kriya (Predicative verbal/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय—‘is called/remembered’

Speaker

Unspecified (etiological naming within the māhātmya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Nāga-tīrtha

Type: tirtha

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-inquirer (frame not in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: A ritual moment of proclamation: sages/devotees declare the water ‘Nāga-tīrtha’; a banner/inscription motif appears; the ninth lineage is shown receiving public honor and ceremonial pūjā.

Characters & Entities

• Nāgatīrtha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s sanctity is preserved through remembrance and right naming; sacred waters become living dharma through tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Nāgatīrtha—specifically its holy water, formally designated in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it establishes the tīrtha-name and sanctity of its waters, implying worship and bathing as customary.