Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

Devanagari script

सदस्या ऊचुः । कस्मात्पापसमेतस्त्वं प्रविष्टो यज्ञमण्डपे । कपाली नग्नरूपो यो यज्ञकर्मविवर्जितः

Transliteration

sadasyā ūcuḥ | kasmātpāpasametastvaṃ praviṣṭo yajñamaṇḍape | kapālī nagnarūpo yo yajñakarmavivarjitaḥ

Translation

સભાસદસ્યો બોલ્યા—પાપસહિત તું યજ્ઞમંડપમાં કેમ પ્રવેશ્યો? હે કપાલધારી, નગ્નરૂપ, અને યજ્ઞકર્મથી વિમુખ!

Word by Word

• सदस्याः: the members (of the assembly)
• सदस्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सदस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• ऊचुः: said
• ऊचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural)

• कस्मात्: from what cause? why?
• कस्मात्: Hetu/Apadana (Cause/Source)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन (Singular)

• पापसमेतः: accompanied by sin / sinful
• पापसमेतः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + समेत (सम्-इ/ए धातु से क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (पापेन समेतः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुषार्थक सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रविष्टः: entered
• प्रविष्टः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (त्वम्) इति कर्तरि प्रयुक्तः

• यज्ञमण्डपे: in the sacrificial pavilion
• यज्ञमण्डपे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + मण्डप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (यज्ञस्य मण्डपः), पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• कपाली: skull-bearer (kapālī)
• कपाली: Sambodhana/Predicate-noun (Address/Predicative)
• Type: Noun
• Root: कपालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नग्नरूपः: of naked form
• नग्नरूपः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: नग्न (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (नग्नं रूपं यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यः: who
• यः: Anvaya (Relative pronoun)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• यज्ञकर्मविवर्जितः: devoid of sacrificial duties/rites
• यज्ञकर्मविवर्जितः: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + विवर्जित (वि-वर्ज् धातु से क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (यज्ञकर्मणः विवर्जितः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण

Speaker

Sadasyāḥ (members of the sacrificial assembly)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis/assembly of hearers (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Inside a decorated yajña-maṇḍapa with fire-altar and seated ṛtviks, assembly members point accusingly at a skull-bearing, near-naked ascetic who has stepped across the threshold; tension between ritual order and the ascetic’s stark presence.

Characters & Entities

• sadasyāḥ
• kapālī
• yajñamaṇḍapa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred spaces require purity and right conduct; adharmic entry into ritual space is challenged by the community.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the focus is the yajñamaṇḍapa within a broader tīrtha-glorification chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observance of ritual eligibility and appropriate conduct within the yajñamaṇḍapa.