Adhyaya 17

Verse 2

। ऋषय ऊचुः । चमत्कारपुरोत्पत्तिः श्रुता त्वत्तो महामते । तत्क्षेत्रस्य प्रमाणं यत्तदस्माकं प्रकीर्तय । यानि तत्र च पुण्यानि तीर्थान्यायतनानि च । सहितानि प्रभावेण तानि सर्वाणि कीर्तय

ઋષિઓએ કહ્યું— હે મહામતે, ચમત્કારપુરની ઉત્પત્તિ અમે આપથી સાંભળી છે. હવે તે ક્ષેત્રનું પ્રમાણ (વિસ્તાર) અમને કહો; અને ત્યાંનાં સર્વ પુણ્ય તીર્થો તથા આયતનોને તેમના પ્રભાવসহ સર્વથા વર્ણવો.

Verse 3

सूत उवाच । पञ्चक्रोशप्रमाणेन क्षेत्रं ब्राह्मणसत्तमाः । आयामव्यासतश्चैव चमत्कारपुरोत्तमम्

સૂતે કહ્યું— હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો, ઉત્તમ ચમત્કારપુરનું ક્ષેત્ર પાંચ ક્રોશ પ્રમાણનું છે; અને લંબાઈ તથા પહોળાઈ બન્નેમાં પણ એટલું જ છે.

Verse 4

प्राच्यां तस्य गयाशीर्षं पश्चिमेन हरेः पदम् । दक्षिणोत्तरयोश्चैव गोकर्णेश्वरसंज्ञितौ

તેના પૂર્વે ગયાશીર્ષ છે, પશ્ચિમે હરિનું પદચિહ્ન છે. અને દક્ષિણ તથા ઉત્તર તરફ ‘ગોકર્ણેશ્વર’ નામે પ્રસિદ્ધ તીર્થો સ્થિત છે.

Verse 5

हाटकेश्वर संज्ञं तु पूर्वमासीद्द्विजोत्तमाः । तत्क्षेत्रं प्रथितं लोके सर्वपातकनाशनम्

હે દ્વિજોત્તમો, પૂર્વે તેનું નામ ‘હાટકેશ્વર’ હતું. તે ક્ષેત્ર લોકમાં સર્વ પાતકોનો નાશ કરનારું તરીકે પ્રસિદ્ધ છે.

Verse 6

यतः प्रभृति विप्रेभ्यो दत्तं तेन महात्मना । चमत्कारेण तत्स्थानं नाम्ना ख्यातिं ततो गतम्

તે મહાત્માએ જ્યારે તે સ્થાન વિપ્રોને દાન આપ્યું, ત્યારથી એક અદ્ભુત ચમત્કારથી તે સ્થાન એ જ નામથી પ્રસિદ્ધ થયું.

Verse 7

ब्राह्मणा ऊचुः । यदेतद्भवता प्रोक्तं तस्य पूर्वे गयाशिरः । माहात्म्यं तस्य नो ब्रूहि सूतपुत्र सविस्तरम्

બ્રાહ્મણોએ કહ્યું—આપે જણાવ્યું કે તેના પૂર્વે ગયાશિર છે. હે સૂતપુત્ર, તે પવિત્ર સ્થાનનું માહાત્મ્ય અમને વિસ્તારે કહો.

Verse 8

सूत उवाच । आसीद्विदूरथोनाम हैहयाधिपतिः पुरा । यो वै दानपतिर्दक्षः शत्रुपक्षक्षयावहः

સૂત બોલ્યા—પૂર્વકાળે હૈહયોના અધિપતિ વિદૂરથ નામનો રાજા હતો. તે દાનનો સ્વામી, કુશળ, અને શત્રુપક્ષનો ક્ષય કરનાર હતો.

Verse 9

स कदाचिन्मृगान्हंतुं नृपः सेनावृतो ययौ । नानावृक्षलताकीर्णं वनं श्वापदसंकुलम्

એક વખત તે રાજા સેનાથી ઘેરાયેલો મૃગશિકાર કરવા નીકળ્યો અને અનેક વૃક્ષ-લતાઓથી ભરેલું, જંગલી પશુઓથી સંકુલ એવું વનમાં પ્રવેશ્યો।

Verse 10

स जघान मृगांस्तत्र शरैराशीविषोपमैः । महिषांश्चवराहांश्च तरक्षूञ्च्छम्बरान्रुरून्

ત્યાં તેણે વિષધર સર્પ સમાન તીક્ષ્ણ બાણોથી મૃગોને ઘાયલ કરી માર્યા—મહિષ, વરાહ, તરક્ષુ, શમ્બર અને રુરુને પણ।

Verse 11

सिंहान्व्याघ्रान्गजान्मत्ताञ्च्छतशोऽथ सहस्रशः । अथ तेन मृगो विद्धः शरेणाऽनतपर्वणा

સિંહો, વ્યાઘ્રો અને મત્ત ગજો સૈંકડો-હજારોની સંખ્યામાં સામે આવ્યા; ત્યાર પછી તે મૃગ તેના અડગ સાંધાવાળા બાણથી વિદ્ધ થયો।

Verse 12

न पपात धरापृष्ठे सशरो दुद्रुवे द्रुतम् । ततः स कौतुकाविष्टस्तस्य पृष्ठे हयोत्तमम् । प्रेरयामास वेगेन मनोमारुतवेगधृक्

શર લાગ્યો હોવા છતાં તે ધરતી પર પડ્યો નહીં, ઝડપથી દોડ્યો; ત્યારે કૌતુકથી વ્યાપ્ત રાજાએ તેની પાછળ શ્રેષ્ઠ ઘોડાને મન અને પવન સમ વેગે દોડાવ્યો।

Verse 13

ततः सैन्यं समुत्सज्य मृगं लिप्सुर्महीपतिः । अन्यद्वनांतरं प्राप्तो रौद्रं चित्तभयावहम्

પછી મૃગને પકડવાની ઇચ્છાથી મહીપતિએ સેનાને છોડીને બીજા વનાંતરમાં પ્રવેશ કર્યો—તે રૌદ્ર, ભયંકર અને હૃદયમાં ભય ઉત્પન્ન કરનારું હતું।

Verse 14

कण्टकीबदरीप्रायं शाल्मलीवनसंकुलम् । तथान्यैः कण्टकाकीर्णै रूक्षै र्वृक्षैः समन्वितम्

તે પ્રદેશ પ્રાયઃ કાંટાળાં બદરીના ઝાડઝાંખરોથી ભરેલો હતો, શાલ્મલી વૃક્ષોના ઘન વનથી સંકુલ હતો, અને અન્ય પણ રૂક્ષ કાંટાવાળા વૃક્ષોથી ઘેરાયેલો હતો।

Verse 15

तत्र रूक्षाऽखिला भूमिर्निर्जला तमसा वृता । चीरिकोलूकगृधाढ्या शीर्षच्छायाविवर्जिता

ત્યાં આખી ભૂમિ રૂક્ષ અને નિર્જલ હતી, અંધકારથી ઢંકાયેલી; ચીરિક પક્ષીઓ, ઘુવડ અને ગીધોથી ભરપૂર, અને માથા ઉપર આશ્રયદાયી છાયાવિહોણી હતી।

Verse 16

ग्रीष्मे मध्यगते सूर्ये मृगाकृष्टः स पार्थिवः । दूराध्वानं जगामाऽथ प्रासपाणिर्वराश्वगः

ગ્રીષ્મમાં સૂર્ય મધ્યાકાશમાં હતો ત્યારે, મૃગના આકર્ષણથી ખેંચાયેલો તે રાજા, હાથમાં પ્રાસ લઈને, ઉત્તમ અશ્વ પર આરૂઢ થઈ, દૂરનો માર્ગ કાપવા લાગ્યો।

Verse 17

तेन तस्यानुगा भृत्याः सर्वे सुश्रांतवाहनाः । क्षुत्पिपासाकुलाः श्रांताः स्थाने स्थाने समाश्रिताः

તે પીછા કારણે તેના અનુગામી સેવકો—જેનાં વાહનો અત્યંત થાકી ગયા હતા—ભૂખ અને તરસથી વ્યાકુળ થઈ, શ્રાંત બની, માર્ગમાં સ્થળે સ્થળે આશ્રય લેવા લાગ્યા।

Verse 18

सिंहव्याघ्रैस्तथा चान्यैः पतिता नष्टचेतनाः । भक्ष्यंते चेतयन्तोऽपि तथाऽन्ये चलनाक्षमाः

કેટલાક સિંહ, વ્યાઘ્ર અને અન્ય પશુઓ દ્વારા પાડી દેવામાં આવી અચેત થઈ ભક્ષાઈ ગયા; અને કેટલાક અન્ય, ચેતન હોવા છતાં ચાલવા અસમર્થ હોવાથી, ભક્ષણ બન્યા।

Verse 19

ततः सोऽपि महीपालः क्षुत्पिपासासमाकुलः । दृष्ट्वा तद्व्यसनं प्राप्तमात्मनः सेवकैः समम्

ત્યારે તે ભૂપાલ પણ ભૂખ-તરસથી વ્યાકુળ થઈ, પોતાના સેવકો સાથે પોતાને પ્રાપ્ત થયેલી તે આપત્તિ જોઈ દુઃખિત થયો।

Verse 20

कांतारस्यांतमन्विच्छन्प्रेरयामास तं हयम् । जात्यं सर्वगुणोपेतं कशाघातैः प्रताडयन्

કાંતારનો અંત શોધતો તે સર્વગુણોપેત ઉત્તમ ઘોડાને ચાબુકના પ્રહારો વડે પ્રેરિત કરી આગળ હાંકતો ગયો।

Verse 21

ततः स नृपतिस्तेन वायुवेगेन वाजिना । नीतो दूरं दुर्गमार्गं सर्वजंतुविवर्जितम्

પછી પવનવેગ સમાન તે વાજી દ્વારા તે નૃપતિ બહુ દૂર, સર્વ પ્રાણીઓથી વિહોણા દુર્ગમ માર્ગે લઈ જવાયો।

Verse 22

एवं तस्य नरेन्द्रस्य कांदिशीकेऽनवस्थिते । सोऽश्वोऽपतद्धरापृष्ठे सोऽप्यधस्तात्तुरंगमात्

આ રીતે તે નરેન્દ્ર ગભરાયેલો અને અસ્થિર બન્યો ત્યારે, તે અશ્વ ધરાપૃષ્ઠે પડી ગયો અને તે પણ તુરંગમ પરથી નીચે પટકાયો।