Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

ततस्ते ब्राह्मणाः प्रोचुस्तच्छ्रुत्वा कोपसंयुताः । सीत्कारान्प्रचुरान्कृत्वा धिक्त्वां पाप प्रगम्यताम्

Transliteration

tataste brāhmaṇāḥ procustacchrutvā kopasaṃyutāḥ | sītkārānpracurānkṛtvā dhiktvāṃ pāpa pragamyatām

Translation

પછી તે બ્રાહ્મણો તે સાંભળી ક્રોધથી ભરાઈ ગયા; ઘણી વાર ‘સીત્કાર’ કરીને બોલ્યા—“ધિક્ તને, પાપી! અહીંથી ચાલ્યો જા!”

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Avyaya (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रम/अनन्तर्यवाचक (then/thereafter)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• ब्राह्मणाः: Brahmins
• ब्राह्मणाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन

• प्रोचुः: said
• प्रोचुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; श्रवणकर्म (object of hearing)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव (indeclinable); पूर्वकालिकक्रिया

• कोप-संयुताः: filled with anger
• कोप-संयुताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कोप (प्रातिपदिक) + सं-युक्त (कृदन्त from युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; ब्राह्मणाः इत्यस्य विशेषणम्

• सीत्कारान्: hissing sounds
• सीत्कारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीत्कार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; कृत्वा इत्यस्य कर्म

• प्रचुरान्: many / abundant
• प्रचुरान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रचुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन; सीत्कारान् इत्यस्य विशेषणम्

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकालिकक्रिया

• धिक्: shame! / fie!
• धिक्: Avyaya (Interjection)
• Type: Indeclinable
• Root: धिक् (अव्यय)
• Form: अव्यय; निन्दार्थक-उद्गार (interjection of censure)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सम्बोध्यस्य कर्मवत् प्रयोगः

• पाप: O sinner
• पाप: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• प्रगम्यताम्: let (him/you) depart / be gone
• प्रगम्यताम्: Kriya (Injunctive/command)
• Type: Verb
• Root: प्र + गम् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; आज्ञार्थे (impersonal command: 'let ... be gone')

Speaker

Sūta (reporting the Brāhmaṇas’ response)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (narrative episode)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (frame)

Visual Art Cues

Scene: Brāhmaṇas erupt in anger after hearing the confession; they hiss (sītkāra) and pronounce condemnation—‘Shame on you, sinner; depart!’—creating a charged, judicial atmosphere.

Characters & Entities

• Sūta
• Brāhmaṇas (Dvijas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharma provokes righteous censure; moral community functions as a corrective force within Purāṇic dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Indirectly within the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya; the verse itself emphasizes ethical judgment rather than site-description.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it records the Brāhmaṇas’ denunciation.