Adhyaya 152
આ અધ્યાયમાં ઋષિઓ સૂતને પૂછે છે—કયા તીર્થો માત્ર દર્શન કે સ્પર્શથી જ પૂર્ણ અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે? સૂત તીર્થો અને લિંગોની અનંતતા કહી, તે ક્ષેત્રના વિશેષ વિધિઓ જણાવે છે—શંખતીર્થમાં સ્નાન, ખાસ કરીને એકાદશીએ, સર્વપુણ્યદાયક છે; એકાદશ-રુદ્રનું દર્શન સર્વ મહેશ્વરોના દર્શન સમાન છે; નિશ્ચિત તિથિએ વટાદિત્યનું દર્શન સૂર્યરૂપોના દર્શનતુલ્ય છે; તેમજ ગૌરી-દુર્ગા વગેરે દેવી અને ગણેશનું દર્શન તેમના-તેમના દેવગણના સમગ્ર દર્શનફળ આપે છે. પછી ઋષિઓ પૂછે છે કે ચક્રપાણિનું માહાત્મ્ય કેમ ન કહેવાયું અને ક્યારે દર્શન કરવું. સૂત કહે છે—આ ક્ષેત્રમાં અર્જુને ચક્રપાણિની પ્રતિષ્ઠા કરી; સ્નાન કરીને ભક્તિપૂર્વક દર્શન કરવાથી બ્રહ્મહત્યા વગેરે મહાપાપો પણ નાશ પામે છે. કૃષ્ણ–અર્જુનને નર–નારાયણરૂપે ઓળખાવી, ધર્મસ્થાપન માટે આ પ્રતિષ્ઠાનો દૈવી હેતુ પણ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. અહીં એક નીતિ-ઉપદેશ પણ છે—શુભ ઇચ્છનારએ પત્ની સાથે એકાંતમાં રહેલા વ્યક્તિને, ખાસ કરીને સગાને, ન જોવો; આ સંયમ અને સામાજિક મર્યાદાનો નિયમ છે. આગળ અર્જુન દ્વારા બ્રાહ્મણની ચોરાયેલી ગાયો પાછી અપાવી રક્ષણ કરવું, તીર્થયાત્રા, વૈષ્ણવ મંદિરનું નિર્માણ-પ્રતિષ્ઠા, અને ચૈત્રમાં વિષ્ણુ-વાસરે હરિના શયન-બોધન ઉત્સવો સ્થાપિત કરવાનું વર્ણન છે. અંતે ફલશ્રુતિમાં એકાદશીચક્રે નિયમિત પૂજા કરનારને વિષ્ણુલોકપ્રાપ્તિનું વચન આપવામાં આવે છે.
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । असंख्यातानि तीर्थानि त्वयोक्ता न्यत्र सूतज । देवमानुषजातानि देवतायतनानि च । तथा वानरजातानि राक्षसस्थापितानि च
ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂતપુત્ર! તું અન્યત્ર અસંખ્ય તીર્થોનું વર્ણન કર્યું છે—દેવો અને મનુષ્યો સાથે સંબંધિત, દેવાલયરૂપ દેવતાયતનો પણ; તેમજ વાનરવંશસંબંધિત અને રાક્ષસોએ સ્થાપિત કરેલાં તીર્થો પણ।
Verse 2
सूतपुत्र वदास्माकं यैर्दृष्टैः स्पर्शितैरपि । सर्वेषां लभ्यते पूर्णं फलं चेप्सितमत्र च
હે સૂતપુત્ર! અમને કહો—કયા તીર્થ એવા છે કે માત્ર દર્શનથી, અથવા સ્પર્શમાત્રથી પણ, સર્વને પૂર્ણ ફળ મળે અને અહીં જ ઇચ્છિત વર પણ પ્રાપ્ત થાય?
Verse 3
सूत उवाच । सत्यमेतन्महाभागास्तत्र संख्या न विद्यते । तीर्थानां चैव लिंगानामाश्र माणां तथैव च
સૂતે કહ્યું—હે મહાભાગ ઋષિઓ! આ સત્ય છે; ત્યાં તેમની સંખ્યા નથી—તીર્થોની, શિવલિંગોની, તેમજ આશ્રમોની પણ।
Verse 4
तत्र यः कुरुते स्नानं शंखतीर्थे समाहितः । एकादश्यां विशेषेण सर्वेषां लभते फलम्
જે ત્યાં શંખતીર્થમાં એકાગ્રચિત્તે સ્નાન કરે છે, તે વિશેષ કરીને એકાદશીના દિવસે સર્વ તીર્થોનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।
Verse 5
यः पश्यति नरो भक्त्या तत्रैकादशरुद्रकम् । सिद्धेश्वरसमं तेन दृष्टाः सर्वे महेश्वराः
જે મનુષ્ય ભક્તિપૂર્વક ત્યાં સિદ્ધેશ્વરસમાન તે એકાદશ-રુદ્રકનું દર્શન કરે છે, તેના દ્વારા જાણે સર્વ મહેશ્વરના સ્વરૂપો દર્શિત થાય છે।
Verse 6
यः पश्यति वटादित्यं षष्ठ्यां चैत्रे विशेषतः । भास्कराकृत्स्नशो दृष्टास्तेन तत्रहि संस्थिताः
જે ચૈત્ર માસની ષષ્ઠી તિથિએ વિશેષ કરીને વટાદિત્યનું દર્શન કરે છે, તેણે જાણે સમગ્ર ભાસ્કરનું દર્શન કર્યું; કારણ કે ત્યાં સૂર્યનાં સર્વ સ્વરૂપો પ્રતિષ્ઠિત છે।
Verse 7
माहित्थां पश्यति तथा ये देवीं श्रद्धयाविताः । तेन दुर्गाः समस्तास्ता वीक्षिता नात्र संशयः
શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ માહિત્થામાં દેવીનું દર્શન કરનાર, તે જ ક્રિયાથી દુર્ગાના સર્વ સ્વરૂપોનું દર્શન કરેલો ગણાય; તેમાં સંશય નથી।
Verse 8
यः पश्यति गणेशं च स्वर्गद्वारप्रदं नृणाम् । सर्वे विनायकास्तेन दृष्टाः स्युर्नात्र संशयः
મનુષ્યોને સ્વર્ગદ્વાર આપનાર ગણેશનું દર્શન કરનાર દ્વારા સર્વ વિનાયકોનું પણ દર્શન થયેલું ગણાય; તેમાં સંશય નથી।
Verse 9
शर्मिष्ठास्थापितां गौरीं यो ज्येष्ठां तत्र पश्यति । तेन गौर्यः समस्तास्ता वीक्षिता द्विजसत्तमाः
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો, જે ત્યાં શર્મિષ્ઠાએ સ્થાપિત કરેલી જ્યેષ્ઠા ગૌરીનું દર્શન કરે છે, તેણે નિશ્ચયે ગૌરીનાં સર્વ સ્વરૂપોનું દર્શન કર્યું ગણાય।
Verse 10
चक्रपाणिं च यः पश्येत्प्रातरुत्थाय मानवः । वासुदेवा समस्ताश्च तेन तत्र निरीक्षिताः
જે માનવ પ્રાતઃ ઉઠીને ચક્રપાણિનું દર્શન કરે છે, તેણે ત્યાં જ વાસુદેવનાં સર્વ સ્વરૂપોનું દર્શન કર્યું ગણાય।
Verse 11
ऋषय ऊचुः । त्वयासूत तथाऽस्माकं चक्रपाणिश्च यः स्थितः । नाख्यातः स कथं तत्र विस्मृतः किं वदस्व नः । कस्मिन्काले विशेषेण स द्रष्टव्यो मनीषिभिः
ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! તમે બધું કહ્યું, પરંતુ ત્યાં અમારા માટે સ્થિત ચક્રપાણિ ભગવાનનું વર્ણન કર્યું નથી. તે કેમ અનુક્ત રહી ગયો—અમને કહો. કયા વિશેષ કાળે વિદ્વાનોને તે પ્રભુના દર્શન કરવાં જોઈએ?
Verse 12
सूत उवाच । अर्जुनेनैष विप्रेन्द्राः क्षेत्रेऽत्रैव प्रतिष्ठितः । शयने बोधने चैव प्रातरुत्थाय मानवः
સૂતે કહ્યું—હે વિપ્રેન્દ્રો! આ ચક્રપાણિ આ જ ક્ષેત્રમાં અર્જુન દ્વારા પ્રતિષ્ઠિત કરવામાં આવ્યા છે. શયન સમયે, જાગરણ સમયે અને પ્રાતઃ ઊઠીને પણ મનુષ્યે તેમના દર્શન કરવા જોઈએ.
Verse 13
स्नानं कृत्वा सुभक्त्या च यः पश्येच्चक्रपाणिनम् । ब्रह्महत्यादिपापानि तस्य नश्यंति तत्क्षणात्
સ્નાન કરીને અને શુદ્ધ ભક્તિથી જે ચક્રપાણિના દર્શન કરે છે, તેના બ્રહ્મહત્યાદિ પાપો તે ક્ષણે જ નાશ પામે છે.
Verse 14
भूभारोत्तारणार्थाय धर्मसंस्थापनाय च । ब्रह्मणावतारितौ विप्रा नरनारायणावुभौ
પૃથ્વીનો ભાર ઉતારવા અને ધર્મની સ્થાપના કરવા માટે, હે વિપ્રો, બ્રહ્માએ નર અને નારાયણ—બન્નેને અવતારરૂપે ઉતાર્યા.
Verse 15
कृष्णार्जुनौ तदा मर्त्ये द्वापरांते द्विजोत्तमाः । अवतीर्णो धरापृष्ठे मिथः स्नेहानुगौ तदा । नरनारायणावेतौ स्वयमेव व्यवस्थितौ
હે દ્વિજોત્તમો! દ્વાપરયુગના અંતે કૃષ્ણ અને અર્જુન મર્ત્યલોકમાં, ધરાપૃષ્ઠ પર અવતર્યા; પરસ્પર સ્નેહથી બંધાયેલા હતા. એ જ નર અને નારાયણ, સ્વયં પ્રગટ થઈ ત્યાં સ્થિત થયા.
Verse 16
यथा रक्षोविनाशाय रामो दशरथात्मजः । अवतीर्णो धरापृष्ठे तद्वत्कृष्णोऽपि चापरः
જેમ દશરથનંદન શ્રીરામ રાક્ષસોના વિનાશ માટે ધરતી પર અવતર્યા, તેમ જ બીજા દિવ્ય અવતાર શ્રીકૃષ્ણ પણ અવતીર્ણ થયા।
Verse 17
यदा पार्थः समायातस्तीर्थयात्रां प्रति द्विजाः । युधिष्ठिरसमादेशाच्छक्रप्रस्थात्पुरोत्तमात्
હે દ્વિજગણ, યુધિષ્ઠિરના આદેશથી પાર્થ (અર્જુન) ઉત્તમ શક્રપ્રસ્થ (ઇન્દ્રપ્રસ્થ)માંથી તીર્થયાત્રા માટે નીકળ્યો।
Verse 19
द्रौपद्या सहितं दृष्ट्वा रहसि भ्रातरं द्विजम् । प्रोवाच प्रणतो भूत्वा विनयावनतोऽर्जुनः
દ્રૌપદી સાથે એકાંતમાં ભાઈને જોઈ, વિનયથી નમીને પ્રણામ કરીને અર્જુને તેને કહ્યું।
Verse 20
युधिष्ठिर उवाच । गच्छार्जुन द्रुतं तत्र नीयन्ते यत्र तस्करैः । धेनवो द्विजवर्यस्य ता मोक्षय धनंजय
યુધિષ્ઠિરે કહ્યું— અર્જુન, ત્વરિત ત્યાં જા; જ્યાં ચોરો તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણની ગાયો હાંકી લઈ જાય છે. હે ધનંજય, તેમને મુક્ત કર।
Verse 21
तीर्थयात्रां ततो गच्छ यावद्द्वादशवत्सरान् । ततः पापविनिर्मुक्तः समेष्यसि ममांतिकम्
પછી બાર વર્ષ સુધી તીર્થયાત્રા કર; ત્યારબાદ પાપમુક્ત થઈને તું ફરી મારા સાન્નિધ્યમાં આવશે।
Verse 22
यः सदारं नरं पश्येदेकांतस्थं तु बुद्धिमान् । अपि चात्यंतपापः स्यात्किं पुनर्निजबांधवम्
જે બુદ્ધિમાન પુરુષ સ્ત્રી સાથે એકાંતમાં રહેલા પુરુષને જુએ, તે પણ ઘોર પાપનો ભાગી બને; તો પછી જો તે પોતાનો જ બંધુ હોય તો કેટલું વધુ!
Verse 23
तस्मान्न वीक्षयेत्कञ्चिदेकांतस्थं सभार्यकम् । बांधवं च विशेषेण य इच्छेच्छुभमात्मनः
અતએવ જે પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છે, તેણે કોઈને પણ પત્ની સાથે એકાંતમાં રહેલા રૂપે ન જોવું; વિશેષ કરીને પોતાના બંધુને.
Verse 24
स तथेति प्रतिज्ञाय रथमारुह्य सत्वरम् । धनुरादाय बाणांश्च जगाम तदनन्तरम्
તે ‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને, ત્વરાથી રથ પર ચઢ્યો; ધનુષ્ય અને બાણ લઈને તરત જ પ્રસ્થાન કર્યું.
Verse 25
येन मार्गेण ता गावो नीयन्ते तस्करैर्बलात् । तिरस्कृत्य द्विजान्सर्वाञ्छितशस्त्रधरैर्द्विजाः
જે માર્ગે ચોરો બળપૂર્વક તે ગાયો હાંકી લઈ જતા હતા—જ્યાં તીક્ષ્ણ શસ્ત્રધારીઓએ સર્વ દ્વિજોને અપમાનિત કરીને દૂર હટાવી દીધા હતા—એ જ માર્ગે તે આગળ વધ્યો.
Verse 26
अथ हत्वा क्षणाच्चौरान्गाः सर्वाः स्वयमाहृताः । स्वाः स्वा निवेदयामास ब्राह्मणानां महात्मनाम्
પછી ક્ષણમાં જ તેણે ચોરોને મારી નાખ્યા; અને બધી ગાયો પોતે પાછી લાવી, તેમની તેમની મહાત્મા બ્રાહ્મણ માલિકોને અર્પણ કરી.
Verse 27
ततस्तीर्थान्यनेकानि स दृष्ट्वायतनानि च । क्षेत्रेऽत्रैव समायातः स्नानार्थं पांडुनन्दनः
ત્યારબાદ પાંડુનંદને અનેક તીર્થોનું દર્શન કર્યું અને અનેક દેવાયતનો નિહાળી, સ્નાનવિધિ માટે આ જ પવિત્ર ક્ષેત્રમાં આવી પહોંચ્યો।
Verse 28
तेन पूर्वमपि प्रायस्तत्क्षेत्रमवलोकितम् । दुर्योधनसमायुक्तो यदा तत्र समागतः
તેને અગાઉ પણ મોટાભાગે તે ક્ષેત્રનું દર્શન કર્યું હતું; અને જ્યારે તે દુર્યોધન સાથે ત્યાં આવ્યો, ત્યારે ફરી તે પુણ્યક્ષેત્રમાં પ્રવેશ્યો।
Verse 29
अथ संपूजयामास यल्लिंगं स्थापितं पुरा । अर्जुनेश्वर संज्ञं तु पुष्पधूपानुलेपनैः
પછી તેણે પ્રાચીનકાળે સ્થાપિત થયેલા ‘અર્જુનેશ્વર’ નામના લિંગની પુષ્પ, ધૂપ અને સુગંધિત અનુલેપનથી વિધિવત પૂજા કરી।
Verse 30
अन्येषां कौरवेन्द्राणां पांडवानां विशेषतः
અને આ કર્મ તેણે અન્ય કૌરવ રાજાઓના નિમિત્તે તથા વિશેષ કરીને પાંડવોના કલ્યાણાર્થે પણ કર્યું।
Verse 31
अथ संचिंतयामास मनसा पांडुनंदनः । अहं नरः स्वयं साक्षात्कृष्णो नारायणः स्वयम्
ત્યારે પાંડુનંદને મનમાં વિચાર્યું—“હું સ્વયં સాక్షાત્ નર છું; અને કૃષ્ણ સ્વયં નારાયણ છે।”
Verse 32
तस्मादत्र करिष्यामि चक्रपाणिं सुरेश्वरम् । प्रासादो मानवश्चैव यादृङ्नास्ति धरातले
અતએવ હું અહીં દેવોના અધિપતિ ચક્રપાણિ ભગવાનની પ્રતિષ્ઠા કરીશ અને ધરતી પર ક્યાંય ન હોય એવો ભવ્ય પ્રાસાદ-દેવાલય નિર્માણ કરીશ।
Verse 33
कल्पांतेऽपि न नाशः स्यादस्य क्षेत्रस्य कर्हिचित् । प्रासादोऽपि तथाप्येवमत्र क्षेत्रे भविष्यति
કલ્પાંતમાં પણ આ પવિત્ર ક્ષેત્રનો ક્યારેય નાશ નહીં થાય; તેમજ આ પ્રાસાદ-દેવાલય પણ આ ક્ષેત્રમાં ચિરંજીવી રીતે ટકી રહેશે।
Verse 34
एवं स निश्चयं कृत्वा स्वचित्ते पांडवानुजः । प्रासादं निर्ममे पश्चाद्वैष्णवं द्विजसत्तमाः
આ રીતે પોતાના ચિત્તમાં નિશ્ચય કરીને પાંડવોના અનુજએ, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજજનોએ, પછી વૈષ્ણવ પ્રાસાદ-દેવાલયનું નિર્માણ કરાવ્યું।
Verse 35
ततो विप्रान्समाहूय चमत्कारपुरोद्भवान् । प्रतिष्ठां कारयामास मतं तेषां समाश्रितः
પછી તેણે ચમત્કારપુરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને બોલાવી, તેમના મતને અનુસરી પ્રતિષ્ઠા-વિધિ કરાવી।
Verse 36
दत्त्वा दानान्यनेकानि शासनानि बहूनि च । अन्यच्च प्रददौ पश्चात्स तेषां तुष्टिदायकम्
તેણે અનેક દાન આપ્યાં અને અનેક શાસનપત્રો તથા અનુદાન પણ આપ્યાં; ત્યારબાદ તેમને સંતોષ આપનાર અન્ય અર્પણો પણ પ્રદાન કર્યા।
Verse 37
ततः प्रोवाच तान्सर्वान्कृतांजलिपुटः स्थितः । नरोऽहं ब्राह्मणाज्जातः पाण्डोर्भूमिं प्रपेदिवान्
ત્યારે તે કરજોડે ઊભો રહી સૌને બોલ્યો— “હું નર છું, બ્રાહ્મણથી જન્મેલો; અને પાંડુની ભૂમિમાં આવ્યો છું.”
Verse 38
मानुषेणैव रूपेण त्यक्त्वा तां बदरीं शुभाम् । प्रसिद्ध्यर्थं मया चात्र प्रासादोऽयं विनि र्मितः । मन्नाम्ना नरसंज्ञश्च श्रद्धापूतेन चेतसा
“શુભ બદરીધામ ત્યજી માનવરૂપ ધારણ કરીને, આ સ્થાન પ્રસિદ્ધ થાય તે માટે મેં અહીં આ પ્રાસાદ બનાવ્યો છે; અને શ્રદ્ધાથી પવિત્ર ચિત્તે તે મારા નામે ‘નર’ એવી સંજ્ઞા પામે.”
Verse 39
तस्मादेष भवद्भिश्च चक्रपाणिरिति द्विजाः । कीर्तनीयः सदा येन मम नाम प्रकाश्य ताम्
“અતએવ, હે દ્વિજોઃ, તમે પણ સદા તેને ‘ચક્રપાણિ’ કહી કીર્તન કરો; જેથી મારું નામ પ્રકાશિત થઈ પ્રસિદ્ધ બને.”
Verse 40
विष्णुलोके ध्वनिर्याति यावच्चंद्रदिवाकरौ
“તેની કીર્તિનો ધ્વનિ વિષ್ಣુલોક સુધી પહોંચે છે, જ્યાં સુધી ચંદ્ર અને સૂર્ય અસ્તિત્વમાં રહે.”
Verse 41
तथा महोत्सवः कार्यः शयने बोधने हरेः । चैत्रमासे विशेषेण संप्राप्ते विष्णुवासरे
“તેમજ હરિના શયન અને બોધન સમયે મહોત્સવ કરવો જોઈએ; ખાસ કરીને ચૈત્ર માસમાં, જ્યારે વિષ್ಣુવાર (ગુરુવાર) આવે.”
Verse 42
एतेषु त्रिषु लोकेषु त्यक्त्वेमां बदरीमहम् । पूजामस्य करिष्यामि स्वयं विष्णोर्द्विजोत्तमाः
હે દ્વિજોત્તમો! આ ત્રિલોકમાં આવેલી આ બદરીને ત્યજીને હું સ્વયં વિષ્ણુના આ સ્વરૂપની પૂજા કરીશ.
Verse 43
यस्तत्र दिवसे मर्त्यः पूजामस्य विधा स्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स यास्यति
જે મનુષ્ય તે દિવસે આ દેવતાની વિધિપૂર્વક પૂજા કરશે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ વિષ્ણુલોકને પામશે.
Verse 44
तथा ये वासुदेवस्य क्षेत्रे केचिद्व्यवस्थिताः । तेषां प्रदर्शनं श्रेयो नित्यं दृष्ट्वा च लप्स्यते
તેમજ વાસુદેવના ક્ષેત્રમાં જે કોઈ નિવાસ કરે છે, તેમનું દર્શન શ્રેયસ્કર છે; નિત્ય દર્શનથી સતત કલ્યાણ પ્રાપ્ત થાય છે.
Verse 45
सूत उवाच । बाढमित्येव तैरुक्तो दाशार्हः पांडुनंदनः । तेषां तद्भारमावेश्य प्रशांतेनांतरात्मना । ययौ तीर्थानि चान्यानि कृतकृत्यस्ततः परम्
સૂત બોલ્યા—તેમણે ‘બાઢમ્’ કહ્યું ત્યારે દાશાર્હ પાંડુનંદને તેમનો તે ભાર સ્વીકાર્યો. અંતરાત્મા શાંત કરીને, કૃતકૃત્ય બની, પછી તે અન્ય તીર્થોમાં પ્રસ્થાન કર્યો.
Verse 46
एवं तत्र स्थितो देवश्चक्रपाणिवपुर्द्धरः । स्वयमेव हृषीकेशो जंतूनां पापनाशनः
આ રીતે ત્યાં ચક્રપાણિ સ્વરૂપ ધારણ કરેલા દેવ સ્થિત રહ્યા—તે સ્વયં હૃષીકેશ છે, જે જીવોનાં પાપોનો નાશ કરે છે.
Verse 47
अद्याऽपि च कला विष्णोः प्राप्ते चैकादशीत्रये । पूर्वोक्तेन विधानेन तस्माच्छ्रद्धासमन्वितैः । सदैव पूजनीयश्च वन्दनीयो विशेषतः
આજેય અહીં વિષ્ણુની દિવ્ય કલા વિદ્યમાન છે; અને એકાદશી-ત્રય આવે ત્યારે, પૂર્વોક્ત વિધાન મુજબ શ્રદ્ધાસહિતોએ સદા પૂજા કરવી અને વિશેષ કરીને વંદન કરવું।
Verse 152
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये चक्रपाणिमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતી-સાહસ્રી સંહિતામાં, ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વરક્ષેત્રના તીર્થમાહાત્મ્યમાં ‘ચક્રપાણિ-માહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો બાવનમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।