Adhyaya 145

Verse 1

ऋषय ऊचुः । यत्त्वया कथितं सूत न मृता सा कुमारिका । हता रौद्रप्रहारैश्च कौतुकं तन्महत्तरम्

ઋષિઓએ કહ્યું—હે સૂત! તું જેમ કહ્યું તેમ તે કુમારિકા ખરેખર મરી નથી, જો કે તે ઉગ્ર પ્રહારો વડે પાતળી પડી હતી. આ તો વધુ મહત્તર અદ્ભુત છે—સમજાવ।

Verse 2

यतो भूयः प्रसंजाता योगिनी हरतुष्टिदा । यत्त्वार्थं सर्वमाचक्ष्व कारणं च तदद्भुतम्

કારણ કે તે ફરી હરતુષ્ટિદાયિની યોગિની રૂપે જન્મી છે. તેનો સંપૂર્ણ અર્થ અને તેની પાછળનું તે અદ્ભુત કારણ અમને વિગતે કહો।

Verse 3

सूत उवाच । सा प्रविष्टा समं तेन सुपुण्यममरेश्वरम् । माघकृष्णचतुर्दश्यां न मृत्युर्यत्र विद्यते

સૂતે કહ્યું—તે તેની સાથે પરમ પુણ્યમય અમરેશ્વર ધામમાં પ્રવેશી. માઘ કૃષ્ણ ચતુર્દશીએ ત્યાં મૃત્યુનો અધિકાર ચાલતો નથી।

Verse 4

ततोऽष्टौ वसवस्तत्र द्वादशार्कास्तथैव च । एकादशापरे रुद्रा नासत्यौ द्वौ च सुन्दरौ

ત્યારે ત્યાં આઠ વસુઓ, બાર આદિત્યો (સૂર્યો) તેમજ અગિયાર અન્ય રુદ્રો અને બે સુંદર નાસત્યૌ (અશ્વિનિકુમારો) પણ ઉપસ્થિત હતા।

Verse 5

ऋषय ऊचुः । अमरेश्वर इत्युक्तो यो देवो ह्यमरत्वदः । केन संस्थापितो ह्यत्र किंप्रभावश्च कीर्तय

ઋષિઓએ કહ્યું—અહીં જે દેવ ‘અમરેશ્વર’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, તે અમરોને પણ અમરત્વ આપનાર છે. તેમને અહીં કોણે સ્થાપિત કર્યા? અને તેમની પવિત્ર મહિમા શું છે? કૃપા કરીને કહો।

Verse 6

सूत उवाच । अदितिश्च दितिश्चैव प्रजापतिसुते शुभे । कृते पुरातिरूपाढ्ये कश्यपेन महात्मना

સૂતએ કહ્યું—પ્રજાપતિની શુભ પુત્રીઓ અદિતિ અને દિતિ, પ્રાચીન કાળમાં, અદભુત રૂપસમૃદ્ધિથી ભરેલા તે યુગમાં, મહાત્મા કશ્યપ દ્વારા વિવાહરૂપે સ્વીકારવામાં આવી હતી।

Verse 8

अदित्यां विबुधा जाता दितेश्चैव तु दैत्यपाः । तेषां सापत्न्यभावेन महद्वैरमुपस्थितम् । अथ दैत्यैः सुरा ध्वस्ताः कृताश्चान्ये पराङ्मुखाः । अन्ये तु भयसंत्रस्ता दिशो जग्मुः क्षतांगकाः

અદિતિમાંથી દેવો જન્મ્યા અને દિતિમાંથી દૈત્યાધિપતિઓ. સોપત્નીભાવના કારણે તેમના વચ્ચે મહાવૈર ઊભું થયું. પછી દૈત્યોએ દેવોને ચકનાચૂર કર્યા; કેટલાક પરાજયથી પાછા વળ્યા, અને કેટલાક ભયથી કંપતા, ઘાયલ દેહો સાથે દિશાઓમાં ભાગી ગયા।

Verse 9

ततो दुःखसमायुक्ता देवमातात्र संस्थिता । तपश्चक्रे दिवानक्तं शिवध्यानपरायणा

ત્યારે દુઃખથી ભરેલી દેવમાતા ત્યાં જ સ્થિર રહી, શિવધ્યાનમાં પરાયણ બની, દિવસ-રાત તપશ્ચર્યા કરવા લાગી।

Verse 10

एवं तस्यास्तपःस्थाया गते युगचतुष्टये । निर्भिद्य धरणीपृष्ठं शिवलिंगं समुत्थितम्

આ રીતે તે તપમાં અડગ રહી; ચાર યુગ વીતી ગયા પછી ધરતીની સપાટી ચીરીને શિવલિંગ પ્રગટ થયું.

Verse 11

ततस्तस्मै कृतानन्दा स्तुत्वा स्तोत्रैः पृथग्विधैः । अष्टांगप्रणिपातेन नमश्चक्रे समाहिता

પછી આનંદથી પરિપૂર્ણ થઈ તેણે વિવિધ સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરી અને એકાગ્ર મનથી અષ્ટાંગ પ્રણામ કરીને નમસ્કાર કર્યો.

Verse 12

एतस्मिन्नंतरे वाणी संजाता गगनांगणे । शरीररहिता दिव्या मेघगम्भीरनिःस्वना

આ દરમિયાન આકાશમંડળમાં એક વાણી પ્રગટ થઈ—શરીરરહિત, દિવ્ય અને મેઘગર્જના જેવી ગંભીર ધ્વનિવાળી.

Verse 13

वरं प्रार्थय कल्याणि यस्ते हृदि व्यवस्थितः । प्रसन्नोऽहं प्रदास्यामि तवाद्य शशिशेखरः

“વર માગ, હે કલ્યાણી! જે તારા હૃદયમાં નિવસે છે—હું શશિશેખર પ્રસન્ન છું; આજે તને તે વર આપીશ.”

Verse 14

अदितिरुवाच । मम पुत्राः सुरश्रेष्ठ हन्यन्ते युधि दानवैः । तत्कुरुष्व गतायासानवध्यान्रणमूर्धनि

અદિતિએ કહ્યું—“હે સુરશ્રેષ્ઠ! યુદ્ધમાં દાનવો મારા પુત્રોને મારી રહ્યા છે; તેથી તેમને થાકરહિત અને રણના અગ્રભાગે અવધ્ય કરી દો.”

Verse 15

श्रीभगवानुवाच । एतल्लिंगं मदीयं ये स्पृष्ट्वा यास्यंति संयुगे । अवध्यास्ते भविष्यन्ति यावत्संवत्सरं शुभे

શ્રીભગવાન બોલ્યા—હે શુભે! જે મારા આ લિંગને સ્પર્શ કરીને યુદ્ધમાં જાય છે, તે એક વર્ષ સુધી અવધ્ય અને અજેય રહેશે।

Verse 16

अन्योऽपि मानवो योऽत्र चतुर्दश्यां समाहितः । माघमासस्य कृष्णायां प्रकरिष्यति जागरम्

અને બીજો કોઈ મનુષ્ય પણ, જે અહીં માઘ માસના કૃષ્ણપક્ષની ચતુર્દશીએ મન એકાગ્ર કરીને રાત્રિ-જાગરણ કરશે—

Verse 17

सोऽपि संवत्सरं यावद्भविष्यति निरामयः । अपि मृत्युदिने प्राप्ते योऽस्मिन्नायतने शुभे

તે પણ એક વર્ષ સુધી નિરોગી રહેશે. અને મૃત્યુનો દિવસ આવી પહોંચ્યો હોય તોય, જે આ શુભ આયતનમાં સ્થિત છે—

Verse 18

आगमिष्यति तं मृत्युर्दूरात्परिहरिष्यति । एवमुक्त्वाथ सा वाणी विरराम ततः परम्

મૃત્યુ આવવા છતાં તેને દૂરથી જ ટાળી દેશે. એમ કહી તે દિવ્ય વાણી ત્યારપછી મૌન થઈ ગઈ।

Verse 19

अदितिश्चापि सन्तुष्टा हतशेषान्सुतांस्ततः । समानीयाथ तल्लिंगं तेषामेव न्यदर्शयत् । कथयामास तत्सर्वं माहात्म्यं यद्वरोदितम्

અદિતિ પણ સંતોષ પામી. પછી તેણે સંહારમાં બચેલા પોતાના પુત્રોને એકત્ર કર્યા, તેમને એ જ લિંગ દર્શાવ્યું અને વરપ્રદ વાણી દ્વારા કહેવાયેલું સમગ્ર માહાત્મ્ય વિગતે સંભળાવ્યું।

Verse 20

ततस्ते विबुधाः सर्वे तल्लिंगं प्रणिपत्य च । प्रतिजग्मुस्तुष्टियुक्ताः शस्त्राण्यादाय तान्प्रति

ત્યારે તે સર્વ દેવગણ તે લિંગને પ્રણામ કરીને, સંતોષથી ભરેલા હૃદયે, શસ્ત્રો ધારણ કરી તે શત્રુઓ સામે ફરી પ્રસ્થાન કર્યા।

Verse 21

यत्र ते दानवा हृष्टाः स्थिताः शक्रपदे शुभे । स्वर्गभोगसमायुक्ता नन्दनांतर्व्यवस्थिताः

જ્યાં તે દાનવો હર્ષિત થઈ શક્રના શુભ અધિકારક્ષેત્રમાં સ્થિત હતા—સ્વર્ગીય ભોગોથી યુક્ત, નંદનવનની અંદર વસેલા હતા।

Verse 22

अथ ते दानवा दृष्ट्वा संप्राप्तांस्त्रिदिवौकसः । सहसा संगरार्थाय नानाशस्त्रधरान्बहून्

પછી તે દાનવોએ ત્રિદિવવાસીઓ આવી પહોંચ્યા તે જોઈ, અચાનક યુદ્ધ માટે નાનાવિધ શસ્ત્ર ધારણ કરેલા અનેકને તૈયાર કર્યા।

Verse 23

रथवर्यान्समारुह्य धृतशस्त्रास्त्रवर्मणः । युद्धार्थं सम्मुखा जग्मुर्गर्जमाना घना इव

ઉત્તમ રથોમાં આરોહણ કરીને, શસ્ત્ર-અસ્ત્ર અને કવચ ધારણ કરી, તેઓ યુદ્ધ માટે સામસામે આગળ વધ્યા—ઘન વાદળોની જેમ ગર્જના કરતા।

Verse 24

ततः समभवद्युद्धं देवानां दानवैः सह । रोषप्रेरितचित्तानां मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्

પછી દેવો અને દાનવો વચ્ચે યુદ્ધ ઊભું થયું. ક્રોધથી પ્રેરિત તેમના ચિત્તો, મૃત્યુ કરાવ્યા પછી જ પાછા ફર્યા।

Verse 25

ततस्ते विबुधाः सर्वे हरलब्धवरास्तदा । जघ्नुर्दैत्यानसंख्याताच्छितैः शस्त्रैरनेकधा

ત્યારે હર (શિવ) પાસેથી તે સમયે વર પ્રાપ્ત કરેલા સર્વ દેવોએ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી અનેક રીતે અસંખ્ય દૈત્યોનો સંહાર કર્યો।

Verse 26

हतशेषाश्च ये तेषां ते त्यक्त्वा त्रिदशालयम् । पलायनकृतोत्साहाः प्रविष्टा मकरालयम्

અને તેમામાં જે બચી ગયા, તેઓ ત્રિદશોના નિવાસને ત્યજી, પલાયન માટે ઉત્સુક બની મકરાલય—સમુદ્રમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 27

ततः शक्रः समापेदे स्वराज्यं दानवैर्हृतम् । यदासीत्पूर्वकाले तत्समग्रं हतकण्टकम्

ત્યારે શક્રે દાનવોએ હરી લીધેલું પોતાનું સ્વરાજ્ય ફરી પ્રાપ્ત કર્યું—પૂર્વકાળ જેવું જ સંપૂર્ણ અને વિઘ્નરૂપ કાંટાઓથી મુક્ત।

Verse 28

ततस्ते दानवाः शेषा ज्ञात्वा तल्लिंगसंभवम् । माहात्म्यं वृषनाथस्य क्षेत्रस्यास्योद्भवस्य च

ત્યારે બાકી રહેલા દાનવોએ તે લિંગની ઉત્પત્તિ જાણી, વૃષનાથનું માહાત્મ્ય અને આ ક્ષેત્રનું પવિત્ર પ્રાકટ્ય પણ જાણ્યું।

Verse 29

शुक्रेण कथितं सर्वं माघकृष्णे निशागमे । चतुर्दश्यां शुचिर्भूत्वा यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । कालाघ्रातोऽपि न प्राणैः स पुमांस्त्यज्यते क्वचित्

માઘ કૃષ્ણપક્ષની અંતિમ રાત્રે આ બધું શુક્રાચાર્યે કહ્યું. જે ચતુર્દશીએ શુચિ બની તે લિંગની શ્રદ્ધાભક્તિથી પૂજા કરે, તે કાળસ્પર્શ (મૃત્યુ) થયો છતાં પ્રાણોથી કદી ત્યજાતો નથી।

Verse 30

तस्माद्यूयं समासाद्य तल्लिंगं तद्दिने निशि । पूजयध्वं महाभागा येन स्युर्मृत्युवर्जिताः

અતએવ હે મહાભાગો, એ જ દિવસે રાત્રે તે લિંગ પાસે જઈ તેની પૂજા કરો; જેથી તમે મૃત્યુની પીડાથી મુક્ત થશો।

Verse 31

यावत्संवत्सरस्यातं सत्यमेतन्मयोदितम् । यथा ते देवसंघाश्च तत्प्रभावादसंशयम्

વર્ષભર સુધી આ જ સત્ય છે—મેં એમ જ કહ્યું છે; અને નિઃસંદેહ તેના પ્રભાવથી દેવસમૂહ પણ તેમ જ સુરક્ષિત અને સફળ બને છે।

Verse 32

अथ तं दानवेन्द्राणां मंत्रं ज्ञात्वा सुरेश्वरः । नारदाद्ब्राह्मणः पुत्राद्भयत्रस्तमनास्ततः

ત્યારે સુરેશ્વરે નારદના પુત્ર બ્રાહ્મણ પાસેથી દાનવેન્દ્રોની ગુપ્ત મંત્રણા જાણી, હૃદયમાં ભયથી વ્યાકુળ થયો।

Verse 33

मंत्रं चक्रे समं देवैस्तत्र देवस्य रक्षणे । यथा स्यादुद्यमः सम्यक्तस्मिन्नहनि सर्वदा

પછી તેણે દેવતાઓ સાથે મળીને તે દેવતાની રક્ષા માટે યોજના ઘડી, જેથી તે દિવસે તેમનો પ્રયત્ન હંમેશા યોગ્ય રીતે અને અચૂક રીતે પ્રવર્તે।

Verse 34

कोटयस्तु त्रयस्त्रिंशद्देवानां सायुधास्ततः । रक्षार्थं तस्य लिंगस्य तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । माघकृष्णचतुर्दश्यां सुसंनद्धाः प्रहारिणः

ત્યારબાદ શસ્ત્રધારી ત્રેત્રીસ કરોડ દેવતાઓ તે ક્ષેત્રમાં તે લિંગની રક્ષા માટે સ્થિત થયા। માઘ કૃષ્ણ ચતુર્દશીએ તેઓ સંપૂર્ણ સજ્જ થઈ પ્રહાર માટે તૈયાર ઊભા રહ્યા।

Verse 35

अथ ते दानवा दृष्ट्वा तान्देवांस्तत्र संस्थितान् । भयसंत्रस्तमनसो दुद्रुवुः सर्वतो दिशम्

ત્યાં સ્થિત દેવોને જોઈ દાનવો ભયથી વ્યાકુળ મનવાળા બની સર્વ દિશાઓમાં દોડી ગયા।

Verse 36

अथ प्रभाते विमले प्रोद्गते रविमण्डले । भूय एव सुराः सर्वे मंत्रं चक्रुः परस्परम्

પછી નિર્મળ પ્રભાતે, સૂર્યમંડળ ઉદિત થતાં, સર્વ દેવોએ ફરી પરસ્પર મંત્રણા કરી।

Verse 37

यद्येतत्क्षेत्रमुत्सृज्य गमिष्यामः सुरालयम् । लिंगमेतत्समभ्येत्य पूजयिष्यंति दानवाः

“જો આપણે આ પવિત્ર ક્ષેત્ર છોડીને સુરાલય (સ્વર્ગ) જઈએ, તો દાનવો અહીં આવી આ લિંગની પૂજા કરશે।”

Verse 38

ततोऽवध्या भविष्यंति तेऽपि सर्वे यथा वयम् । तस्मादत्रैव तिष्ठामस्त्रयस्त्रिंशत्प्रनायकाः

“પછી તેઓ પણ આપણાં જેવાં સર્વે અવધ્ય બની જશે. તેથી અમે—ત્રયસ્ત્રિંશ દેવોના પ્રનાયક—અહીં જ રહીએ।”

Verse 39

कोटीनामेव सर्वेषां शेषा गच्छन्तु तत्र च । सहस्राक्षेण संयुक्ताः स्वर्गे स्वपररक्षकाः

“આ સર્વ કોટીઓમાંથી બાકીના ત્યાં (સ્વર્ગે) જાય, સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર સાથે જોડાઈ; અને સ્વર્ગમાં પોતાના લોકનું રક્ષણ કરે।”

Verse 41

एते तल्लिंगरक्षार्थं तस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । शेषाः शक्रसमायुक्ताः प्रजग्मुस्त्रिदशालयम्

આ લિંગની રક્ષા માટે તેઓ તે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં સ્થિર રહ્યા; બાકીના શક્ર (ઇન્દ્ર) સાથે ત્રિદશોના ધામે ગયા।

Verse 42

सूत उवाच । एवं प्रभावं लिंगं तु देवदेवस्य शूलिनः । भवद्भिः परिपृष्टं यददित्या स्थापितं पुरा

સૂત બોલ્યા—દેવોના દેવ શૂલિન (શિવ)ના લિંગનું આવું મહાપ્રભાવ છે; જેના વિષે તમે પૂછ્યું, તે લિંગ આદિતીએ પ્રાચીનકાળે સ્થાપ્યું હતું।

Verse 43

यस्मान्न विद्यते मृत्युस्तेन दृष्टेन देहिनाम् । अमराख्यं ततो लिंगं विख्यातं भुवनत्रये

દેહધારીઓને તેનું દર્શન થતાં મૃત્યુ નથી થતું; તેથી તે લિંગ ‘અમર’ નામે ત્રિલોકમાં વિખ્યાત થયું।

Verse 44

यस्मिन्देशेऽपि सा कन्या हता तेन द्विजन्मना । जाबालिना सुक्रुद्धेन तस्य देवस्य मंदिरे

એ જ પ્રદેશમાં, તે દેવના મંદિરમાં, અત્યંત ક્રોધિત દ્વિજ જાબાલીએ તે કન્યાનું વધ કર્યું।

Verse 45

आसीत्तत्र दिने कृष्णा माघमास चतुर्दशी । तेन नो निधनं प्राप्ता सुहताऽपि तपस्विनी

તે દિવસે માઘ માસની કૃષ્ણપક્ષ ચતુર્દશી હતી; તેથી અત્યંત રીતે મારાય છતાં તે તપસ્વિનીનું મૃત્યુ થયું નહીં।

Verse 46

एतद्वः सर्वमाख्यातं तस्य लिंगस्य सम्भवम् । माहात्म्यं ब्राह्मणश्रेष्ठाः सर्वपातकनाशनम्

હે બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો! તે લિંગની ઉત્પત્તિ અને તેનું માહાત્મ્ય મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહેલું છે; તે માહાત્મ્ય સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર છે.

Verse 47

यश्चैतत्पठते भक्त्या तस्य लिंगस्य संनिधौ । अपमृत्युभयं तस्य कथंचिन्नैव जायते

જે કોઈ તે શિવલિંગના સાન્નિધ્યમાં ભક્તિપૂર્વક આ પાઠ કરે છે, તેને અપમૃત્યુનો ભય કોઈ રીતે પણ ઉત્પન્ન થતો નથી.

Verse 48

तस्याग्रेऽस्ति शुभं कुण्डं पूरितं स्वच्छवारिणा । अदित्या निर्मितं देव्या स्नानार्थं चात्मनः कृते

તેના આગળ એક શુભ કુંડ છે, જે સ્વચ્છ જળથી ભરેલું છે; દેવી અદિતીએ પોતાના સ્નાનાર્થે તેને નિર્માણ કર્યું છે.

Verse 49

स्नानं कृत्वा नरस्तस्मिन्यस्तल्लिंगं प्रपश्यति । करोति जागरं रात्रौ तस्मिन्नेव दिनेदिने । सोऽद्यापि वत्सरं यावन्नापमृत्युमवाप्नुयात्

ત્યાં સ્નાન કરીને જે મનુષ્ય તે લિંગનું દર્શન કરે છે અને એ જ સ્થળે દિનપ્રતિદિન રાત્રિ-જાગરણ કરે છે, તે આજથી લઈને પૂરું એક વર્ષ સુધી પણ અપમૃત્યુને પામતો નથી.