Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

। सूत उवाच । यदन्यत्तत्र सञ्जातमाश्चर्यं द्विजसत्तमाः । तदहं कीर्तयिष्यामि रहस्यं हृदि संस्थितम्

Transliteration

| sūta uvāca | yadanyattatra sañjātamāścaryaṃ dvijasattamāḥ | tadahaṃ kīrtayiṣyāmi rahasyaṃ hṛdi saṃsthitam

Translation

સૂત બોલ્યા—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો! ત્યાં જે બીજું આશ્ચર્ય સર્જાયું હતું, તે હું હવે કીર્તન કરીશ; જે રહસ્ય મારા હૃદયમાં સ્થિત હતું.

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यत्: whatever/that which
• यत्: Karma (कर्म) (correlative with तत्)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम (relative)

• अन्यत्: other, additional
• अन्यत्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of यत्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (there)

• सञ्जातम्: arisen, occurred
• सञ्जातम्: Predicate/Qualifier
• Type: Adjective
• Root: सम्-जा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; “arisen/occurred”

• आश्चर्यम्: wonder, marvel
• आश्चर्यम्: Karma (कर्म) / Apposition
• Type: Noun
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• द्विजसत्तमाः: O best of the twice-born
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज-सत्तम (प्रातिपदिक; घटक: द्विज + सत्तम)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बोधनार्थे (vocative sense though form = nominative plural)

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; correlative to यत्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 1st person pronoun

• कीर्तयिष्यामि: I will narrate/proclaim
• कीर्तयिष्यामि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कीर्तय् (नामधातु from कीर्ति) / √कीर्त् (धातु-भाव)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• रहस्यम्: secret, mystery
• रहस्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• संस्थितम्: situated, lodged
• संस्थितम्: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of रहस्यम्)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Acaleśvara/Camatkārapura context (continued)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvāija-sattamāḥ (best of twice-born; likely the Naimiṣāraṇya sages)

Visual Art Cues

Scene: Sūta addresses the assembled sages, poised to reveal another marvel; the atmosphere is intimate—like a secret being opened—while the sacred landscape lingers in the mind’s eye.

Characters & Entities

• Sūta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic transmission preserves ‘hidden’ sacred history; revelation of tīrtha-wonders renews faith and re-establishes forgotten māhātmyas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The same ‘there’ refers to the ongoing Camatkārapura/Acaleśvara-kṣetra setting in the Tīrthamāhātmya sequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it introduces a new episode to be narrated.