Adhyaya 136

Verse 1

। मांडव्य उवाच । ग्रहीष्यामि सुरश्रेष्ठा वरं युष्मत्समुद्रवम् । परं मे निर्णयं चैकं धर्मराजः प्रचक्षतु

માંડવ્ય બોલ્યા—હે સૂરશ્રેષ્ઠો, તમારાથી પ્રદાન થયેલ વર હું સ્વીકારું છું; પરંતુ મારા માટે એક અંતિમ નિર્ધાર ધર્મરાજ જણાવે।

Verse 2

सर्वेषां प्राणिनां लोके कृतं कर्म शुभाशुभम् । उपतिष्ठति नान्यत्र सत्यमेतत्सुरोत्तमाः

હે સુરોત્તમો! લોકમાં સર્વ પ્રાણીઓએ કરેલું શુભ-અશુભ કર્મ નિશ્ચયે તેમના સમક્ષ જ ઉપસ્થિત થાય છે, અન્યત્ર ક્યાંય નહીં; આ સત્ય છે.

Verse 3

मयाप्यत्र परे चापि किं कृतं पातकं च यत् । ईदृशीं वेदनां प्राप्तो न च मृत्युं कथचन

મેં આ જન્મમાં કે અન્ય જન્મમાં એવું કયું પાપ કર્યું છે કે હું આવી યાતના ભોગવું છું, છતાં કોઈ રીતે પણ મને મૃત્યુ આવતું નથી?

Verse 4

धर्मराज उवाच । अन्यदेहे त्वया विप्र बालभावेन वर्तता । शूलाग्रेण सुतीक्ष्णेन काये विद्धो बकः क्षितौ

ધર્મરાજ બોલ્યા—હે વિપ્ર! પૂર્વદેહમાં, બાળભાવની અવિચારિતતા સાથે વર્તતા તું અતિ તીક્ષ્ણ શૂલના અગ્રથી એક બગલાના કાયાને ભેદ્યો; તે ધરતી પર પડી ગયો.

Verse 5

नान्यत्कृतमपि स्वल्पं पातकं किंचिदेव हि । एतस्मात्कारणादेषा व्यथा संसेविता द्विज

ખરેખર, આ સિવાય તું બીજું કોઈ પાતક—અતિ નાનું પણ—કર્યું નથી. હે દ્વિજ! આ જ કારણથી આ વ્યથા તને ભોગવવી પડે છે.

Verse 6

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भृशं क्रोधसमन्वितः । ततस्तं प्राह मांडव्यो धर्मराजं पुरः स्थितम्

સૂત બોલ્યા—તેના તે વચન સાંભળી માંડવ્ય અત્યંત ક્રોધથી ભરાઈ ગયો; પછી સામે ઊભેલા ધર્મરાજને તેણે કહ્યું.

Verse 7

अस्य स्वल्पापराधस्य यस्माद्भूयान्विनिग्रहः । कृतस्त्वया सुदुर्बुद्धे तस्माच्छापं गृहाण मे

આ નાનકડા અપરાધ માટે તું અતિશય દંડ કર્યો છે, હે દુષ્ટબુદ્ધિ! તેથી મારો શાપ સ્વીકાર।

Verse 8

त्वं प्राप्य मानुषं देहं शूद्रयोनौ व्यवस्थितः । जातिक्षयकृतं दुःखं प्रभूतं सेवयिष्यसि

તું માનવદેહ પ્રાપ્ત કરીને શૂદ્રયોનિમાં સ્થિત થશ અને જાતિક્ષયથી ઉત્પન્ન બહુ દુઃખ ભોગવશ।

Verse 9

तथा कृता मयैषाद्य व्यवस्था सर्वदेहिनाम् । अष्टमाद्वत्सरादूर्ध्यं कर्मणा गर्हितेन च । प्रग्रहीष्यति वै जंतुः पुरुषो योषिदेव वा

આજે મેં સર્વ દેહધારીઓ માટે આ નિયમ સ્થાપ્યો છે—આઠમા વર્ષ પછી નિંદનીય કર્મ માટે જીવ, પુરુષ હોય કે સ્ત્રી, નિશ્ચયે જવાબદાર ગણાશે।

Verse 10

एवमुक्त्वा स मांडव्यो धर्मराजं ततः परम् । प्रस्थितो रोषनिर्मुक्तो वांछिताशां प्रति द्विजाः

ધર્મરાજને આમ કહી તે બ્રાહ્મણ માંડવ્ય પછી ક્રોધમુક્ત થઈ પોતાના ઇચ્છિત ગંતવ્ય તરફ પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 11

अथ तं प्रस्थितं दृष्ट्वा प्रोचुः सर्वे दिवौकसः । धर्मराजकृते व्यग्राः श्रुत्वा शापं तथाविधम्

પછી તેને પ્રસ્થાન કરતાં જોઈ, ધર્મરાજના કારણે વ્યગ્ર થયેલા સર્વ દેવોએ, એવો શાપ સાંભળી, પરસ્પર કહ્યું।

Verse 12

देवा ऊचुः । भगवन्पापसक्तस्य धर्मराजस्य केवलम् । न त्वमर्हसि शापेन शूद्रं कर्तुं कथंचन

દેવોએ કહ્યું—હે ભગવન્! પાપદંડમાં આસક્ત એવા ધર્મરાજને માત્ર કારણ બનાવી, શાપથી તમે તેમને કોઈ રીતે પણ શૂદ્ર કરવાનું યોગ્ય નથી।

Verse 13

प्रसादं कुरु तस्मात्त्वमस्य धर्मपतेर्द्विज । अस्माकं वचनात्सद्यः प्रार्थयस्व तथा वरम्

અતએવ, હે દ્વિજ! આ ધર્મપતિ પર પ્રસન્ન થાઓ; અમારા વચનથી તત્કાળ વિધિપૂર્વક વર માગો।

Verse 14

मांडव्य उवाच । नान्यथा जायते वाणी या मयोक्ता सुरोत्तमाः । अवश्यं धर्मराजोऽयं शूद्रयोनौ प्रयास्यति

માંડવ્ય બોલ્યા—હે સૂરોત્તમો! મેં ઉચ્ચારેલી વાણી અન્યથા થતી નથી; આ ધર્મરાજ નિશ્ચયે શૂદ્રયોનિમાં પ્રવેશ કરશે।

Verse 15

परं नैवास्य संतानं तस्यां योनौ भविष्यति । संप्राप्स्यति च भूयोऽपि धर्मराजत्वमुत्तमम्

પરંતુ તે યોનિમાં તેની સંતાન થશે નહીં; અને પછી તે ફરી ઉત્તમ ધર્મરાજપદ પ્રાપ્ત કરશે।

Verse 16

आराधयतु चाव्यग्रः क्षेत्रेऽत्रैव त्रिलोचनम् । प्रसादात्तस्य देवस्य शीघ्रं मृत्युमवाप्स्यति

તે અવ્યગ્ર ચિત્તે આ જ ક્ષેત્રમાં ત્રિલોચન (શિવ)ની આરાધના કરે; તે દેવના પ્રસાદથી તે શીઘ્ર મૃત્યુને પામશે (અને તે સ્થિતિમાંથી મુક્ત થશે)।

Verse 17

तथा देयो वरो मह्यं भवद्भिर्यदि स्वर्गपाः । तदेषा शूलिकाऽस्माकं स्पर्शाद्भूयात्सुधर्मदा

હે સ્વર્ગપાલો! જો તમે ખરેખર મને વર આપશો, તો આ અમારી શૂલિકા માત્ર સ્પર્શથી જ લોકોને સદ્ધર્મ આપનારી બની રહે.

Verse 18

देवा ऊचुः । एनां यः प्रातरुत्थाय स्पर्शयिष्यति शूलिकाम् । पातकात्स विमुक्तो वा इह लोके भविष्यति

દેવોએ કહ્યું—જે કોઈ પ્રાતઃકાળે ઊઠીને આ શૂલિકાને સ્પર્શ કરશે, તે આ લોકમાં જ પાપથી મુક્ત થશે.

Verse 19

एवमुक्त्वा मुनिं तं ते देवाः शक्रपुरोगमाः । ततस्तां सादरं प्राहुः सह भर्त्रा पतिव्रताम्

આ રીતે તે મુનિને કહીને, શક્ર (ઇન્દ્ર) અગ્રેસર દેવોએ પછી પતિ સાથે રહેલી તે પતિવ્રતા સ્ત્રીને આદરપૂર્વક સંબોધી.

Verse 20

त्वमपि प्रार्थयाभीष्टमस्मत्तो वरवर्णिनि । यत्ते चित्ते स्थितं नित्यं नादेयं विद्यतेऽत्र नः

હે સુવર્ણવર્ણિની! તું પણ અમારાથી તારો અભીષ્ટ વર માગ. તારા ચિત્તમાં જે સદૈવ સ્થિત છે, તેમાં એવું કંઈ નથી જે અમે અહીં આપી ન શકીએ.

Verse 21

पतिव्रतोवाच । येयं मयाकृता गर्ता स्थानेऽत्र त्रिदशेश्वराः । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु दीर्घिकेति जगत्त्रये

પતિવ્રતાએ કહ્યું—હે ત્રિદશેશ્વરો! આ સ્થાને મેં બનાવેલી આ ગર્તા મારા નામથી ‘દીર્ઘિકા’ તરીકે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થાઓ.

Verse 22

देवा ऊचुः । अद्यप्रभृति लोकेऽत्र गर्त्तेयं तव शोभने । दीर्घिकेति सुविख्याता भविष्यति जगत्त्रये

દેવોએ કહ્યું—હે શોભને! આજથી આ લોકમાં આવેલો આ સરોવર-ગર્ત ‘દીર્ઘિકા’ નામે ત્રિલોકમાં સુવિખ્યાત થશે।

Verse 23

येऽस्यां स्नानं करिष्यंति प्रातरुत्थाय मानवाः । सर्वपापविनिर्मुक्तास्ते भविष्यंति तत्क्षणात्

જે મનુષ્યો પ્રાતઃ ઊઠીને અહીં સ્નાન કરશે, તેઓ તે ક્ષણે સર્વ પાપોથી મુક્ત થશે।

Verse 24

कन्याराशिगते सूर्ये संप्राप्ते पंचमीदिने । येऽत्र स्नानं करिष्यंति श्रद्धया सहिता नराः

સૂર્ય કન્યા રાશિમાં પ્રવેશે અને પંચમી તિથિ આવે ત્યારે, જે નર શ્રદ્ધાસહિત અહીં સ્નાન કરશે।

Verse 25

अपुत्रास्ते भविष्यंति सपुत्रा वंशवर्धनाः । एवमुक्त्वाऽथ तां देवा जग्मुः स्वर्गं द्विजोत्तमाः

જે અપુત્ર હતા તેઓ વંશવર્ધક પુત્રો સાથે પુત્રવાન બનશે. એમ કહી, હે દ્વિજોત્તમ, દેવો સ્વર્ગે ગયા।

Verse 26

पतिव्रतापि तेनैव सह कांतेन सुन्दरी । सेवयामास कल्याणी स्मरसौख्यमनुत्तमम्

એ કલ્યાણી સુન્દરી પતિવ્રતા, એ જ પ્રિય કાંત સાથે અનુત્તમ દાંપત્યસુખનો આસ્વાદ લેતી રહી।

Verse 27

पर्वतेषु सुरम्येषु नदीनां पुलिनेषु च । उद्यानेषु विचित्रेषु वनेषूपवनेषु च

સુરમ્ય પર્વતોમાં, નદીઓના રેતાળ કાંઠાઓ પર, વિચિત્ર મનોહર ઉદ્યાનોમાં, તથા વનો અને ઉપવનોમાં।

Verse 28

ततो वयसि संप्राप्ते पश्चिमे कालपर्ययात् । तदेवात्मीयसत्तीर्थं सेवयामास सादरम्

પછી કાળપરિવર્તનથી જ્યારે વૃદ્ધાવસ્થા આવી, ત્યારે તેણે પોતાનું આશ્રય અને ધન સમાન એ જ પવિત્ર તીર્થને ભક્તિપૂર્વક ફરી સેવ્યું।

Verse 29

ततो देहं परित्यक्त्वा स्वकांतं वीक्ष्य तं मृतम् । तत्र तोये जगामाथ ब्रह्मलोकं पतिव्रता

પછી પોતાના પ્રિય પતિને મૃત જોઈ તેણે દેહ ત્યાગ્યો; અને એ જ સ્થાનના જળમાર્ગે તે પતિવ્રતા બ્રહ્મલોકને પહોંચી।

Verse 30

एतद्वः सर्वमाख्यातं दीर्घिकाख्यानमुत्तमम् । यस्य संश्रवणादेव नरः पापात्प्रमुच्यते

આ ઉત્તમ દીર્ઘિકા-આખ્યાન મેં તમને સંપૂર્ણ રીતે કહ્યું; જેના માત્ર શ્રવણથી જ મનુષ્ય પાપમાંથી મુક્ત થાય છે।

Verse 136

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखंडे हाटकेश्वर क्षेत्रमाहात्म्ये दीर्घिकोत्पत्तिमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રી સ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમાં ‘દીર્ઘિકોત્પત્તિ-માહાત્મ્ય-વર્ણન’ નામનો ૧૩૬મો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।