Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 32

Devanagari script

ततः शिष्यसमायुक्तो वीक्षमाण इतस्ततः । तं देशं समनुप्राप्तो यत्र तौ द्वावपि स्थितौ

Transliteration

tataḥ śiṣyasamāyukto vīkṣamāṇa itastataḥ | taṃ deśaṃ samanuprāpto yatra tau dvāvapi sthitau

Translation

પછી શિષ્યો સાથે આમતેમ જોતા જોતા તેઓ તે સ્થળે પહોંચ્યા જ્યાં તે બંને ઉભા હતા.

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (Temporal/देश-कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रियाविशेषण) — अपादान/काल/क्रमसूचकः; ‘thereupon/then’

• शिष्य-समायुक्तः: accompanied by disciples
• शिष्य-समायुक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिष्य (प्रातिपदिक) + सम्-युक्त (√युज् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण; ‘शिष्यैः समायुक्तः’ (तृतीया-तत्पुरुष)

• वीक्षमाणः: looking, observing
• वीक्षमाणः: Karta (Agent-participle)
• Type: Adjective
• Root: वि-ईक्ष् (√ईक्ष् धातु) + शानच् (वर्तमानकाले कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शानच्) — ‘looking’

• इतस्-ततः: here and there
• इतस्-ततः: Adhikarana (Spatial/देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इतस् (अव्यय) + ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय-समाहार (द्वन्द्ववत् प्रयोगः); क्रियाविशेषण — ‘here and there’

• तम्: that
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम

• देशम्: place, region
• देशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समनुप्राप्तः: arrived, reached
• समनुप्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम्-अनु-प्र-आप् (√आप् धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (भूतकर्मणि/कर्तरि प्रयोगः) — ‘having reached/arrived’

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative relation)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/देशवाचक) — ‘where’

• तौ: those two
• तौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम

• द्वौ: two
• द्वौ: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: द्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; संख्यावाचक विशेषण

• अपि: also, even
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात) — ‘also/even’

• स्थितौ: were standing/situated
• स्थितौ: Karta (Predicate of subject)
• Type: Verb
• Root: स्था (√स्था धातु) + क्त (भूतकृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; क्त-प्रत्ययान्त — ‘standing/being situated’

Speaker

Narrator (within Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya frame; exact speaker not in snippet)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A teacher/ascetic figure arrives with disciples, scanning the landscape, reaching the precise spot where two figures stand together near a grove at a tīrtha.

Characters & Entities

• Kāmeśvara
• Candrakūpikā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Tīrtha-yātrā is ideally undertaken with guidance—disciples follow the teacher toward sacred places and right discernment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative continues around Candrakūpikā and the presence of Kāmeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it narrates approach and darśana in a pilgrimage setting.