Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

ते हतास्तेन तोयेन वज्रतुल्येन तत्क्षणात् । प्रमुंचंति सहस्रांशुं नित्यमेव सुरेश्वरि

Transliteration

te hatāstena toyena vajratulyena tatkṣaṇāt | pramuṃcaṃti sahasrāṃśuṃ nityameva sureśvari

Translation

હે સુરેશ્વરી! વજ્રસમાન તે જળથી તેઓ તત્ક્ષણે હણાઈ જાય છે; અને તેઓ સદૈવ સહસ્રકિરણ સૂર્યને મુક્ત કરે છે (આગળ વધવા દે છે)।

Word by Word

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), बहुवचनम्; सर्वनाम

• हताः: killed/struck down
• हताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √han (हन्) (कृदन्त; क्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि-विशेषण (past passive participle)

• तेन: by that
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम

• तोयेन: with water
• तोयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: toya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• वज्रतुल्येन: like a thunderbolt
• वज्रतुल्येन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vajra-tulya (प्रातिपदिक; वज्र + तुल्य)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; कर्मधारयः (वज्र इव तुल्यम्)

• तत्क्षणात्: immediately
• तत्क्षणात्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: tat-kṣaṇa (प्रातिपदिक; तत् + क्षण)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; अव्ययीभाववत् क्रियाविशेषणार्थे ‘तत्क्षणात्’ = immediately

• प्रमुञ्चन्ति: they release/let go
• प्रमुञ्चन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-√muc (मुच्)
• Form: लट्-लकारः (Present), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः (3rd), बहुवचनम्

• सहस्रांशुम्: the Sun
• सहस्रांशुम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: sahasra-aṃśu (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• नित्यम्: always
• नित्यम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: nitya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; क्रियाविशेषणार्थे (adverbial accusative)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: eva (अव्यय)
• Form: निश्चय/अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• सुरेश्वरि: O goddess (lady of the gods)
• सुरेश्वरि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: sureśvarī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः (Vocative), एकवचनम्

Speaker

Śiva (Mahādeva)

Skanda Dialogue

Listener: Surēśvarī / Pārvatī (Devī)

Visual Art Cues

Scene: A stream of water arcs like a luminous vajra, striking shadowy obstructors in the sky; the Sun’s chariot resumes its course, rays spreading as the beings collapse.

Characters & Entities

• Śiva
• Pārvatī (Sureśvarī)
• Sūrya (Sahasrāṃśu)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Water empowered by Sandhyā practice is portrayed as spiritually potent—capable of removing hostile forces and restoring cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse sits within the Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya context, praising tīrtha-linked Sandhyā rites rather than naming a single famous pan-Indian site in this snippet.

What ritualistic prescription is mentioned?

The implied rite is Sandhyā-vandana and the use of sandhyā-jala (water offered/handled during Sandhyā) as spiritually charged.