Adhyaya 13

Verse 1

। सूत उवाच । एवं निवेद्य पुत्राणां स राज्यं पृथिवीपतिः । पुरं च तद्द्विजातिभ्यः प्रदाय स्वयमेव हि

સૂત બોલ્યા—આ રીતે પૃથ્વીપતિએ પુત્રોને રાજ્ય સોંપીને, પોતે જ તે નગર દ્વિજોને (બ્રાહ્મણોને) દાન આપ્યું.

Verse 2

तत आराधयामास देवदेवं महेश्वरम् । कृत्वा तदाऽश्रमं तत्र श्रद्धया परया युतः

ત્યારબાદ પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, ત્યાં આશ્રમ સ્થાપી, તેણે દેવદેવ મહેશ્વરની આરાધના કરી.

Verse 3

स बभूव फलाहारो यावद्वर्षशतं नृपः । शीर्णपर्णाशनः पश्चात्तावत्कालं समाहितः

તે નૃપ સો વર્ષ સુધી ફળાહારી રહ્યો; પછી તેટલાં જ સમય સમાધિસ્થ રહી, ઝરી પડેલા પાંદડાંને આહારરૂપે ગ્રહણ કરવા લાગ્યો.

Verse 4

ततः परं जलाहारो जातो वर्षशतं हि सः । वायुभक्षस्ततोऽभूत्स यावद्वर्षशतं परम्

ત્યારબાદ તે સો વર્ષ સુધી માત્ર જલાહારી રહ્યો; પછી વધુ સો વર્ષ સુધી તે વાયુભક્ષ, એટલે કે માત્ર વાયુ પર નિર્વાહ કરનાર બન્યો.

Verse 5

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य वर्षशते गते । चतुर्थे वायुभक्षस्य दर्शने समुपस्थितः

ત્યારે તેના પર પ્રસન્ન થયેલા મહાદેવ, સો વર્ષ પૂર્ણ થયા પછી, વાયુભક્ષણની ચોથી અવસ્થામાં, પ્રત્યક્ષ દર્શનરૂપે પ્રગટ થયા।

Verse 6

प्रोवाच परितुष्टोऽस्मि मत्तः प्रार्थय वांछितम् । अहं ते संप्रदास्यामि दुर्लभं त्रिदशैरपि

શિવે કહ્યું—“હું સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું. મારી પાસે ઇચ્છિત વર માગ; દેવતાઓને પણ જે દુર્લભ, તે પણ હું તને આપીશ।”

Verse 7

राजोवाच । एतत्पुण्यतमं क्षेत्रं नानातीर्थसमाश्रयम् । हाटकेश्वरमाहात्म्यात्सर्वपापक्षयापहम्

રાજાએ કહ્યું—“આ પરમ પુણ્યક્ષેત્ર અનેક તીર્થોનું આશ્રય છે. હાટકેશ્વરના માહાત્મ્યથી આ સર્વ પાપોનો ક્ષય કરનાર છે।”

Verse 8

तस्मात्तव निवासेन भूयान्मेध्यतमं पुनः । एतन्मे वांछितं देव देहि तुष्टिं गतो यदि

“અતએવ તમારા અહીં નિવાસથી આ વધુ પરમ પવિત્ર બને. હે દેવ, આ જ મારી ઇચ્છિત વરદાન છે—જો તમે પ્રસન્ન હો તો આપો।”

Verse 9

मयैतदग्र्यं निर्माय ब्राह्मणेभ्यो निवेदितम् । पुरं शर्वाऽमराधीश श्रद्धापूतेन चेतसा

“હે શર્વ, અમરાધીશ! મેં આ ઉત્તમ નગર રચીને, શ્રદ્ધાથી પવિત્ર થયેલા ચિત્તથી, બ્રાહ્મણોને અર્પણ કર્યું છે।”

Verse 10

तस्मिंस्त्वया सदा वासः कर्तव्यो मम वाक्यतः । निश्चलत्वेन येन स्याद्गणैः सर्वैः समन्वितम्

અતઃ મારા વચન મુજબ તું ત્યાં જ સદા અચલ ભાવથી નિવાસ કર; જેથી તે સ્થાન તારા સર્વ ગણો સાથે હંમેશાં સમન્વિત રહે.

Verse 11

भगवानुवाच । अचलोऽहं भविष्यामि स्थानेऽत्र तव भूमिप । अचलेश्वर इत्येव नाम्ना ख्यातो जगत्त्रये

ભગવાન બોલ્યા—હે ભૂમિપ! તારા આ સ્થાને હું અચલરૂપે નિવાસ કરીશ; અને ‘અચલેશ્વર’ નામે ત્રિલોકમાં પ્રસિદ્ધ થઈશ.

Verse 12

यो मामत्र स्थितं मर्त्यो वीक्षयिष्यति भक्तितः । भविष्यंत्यचलास्तस्य सर्वदैव विभूतयः

જે મનુષ્ય ભક્તિથી મને અહીં સ્થિત દર્શન કરશે, તેની સમસ્ત સમૃદ્ધિ અને દૈવી વિભૂતિઓ સદા અચલ રહેશે.

Verse 13

माघशुक्लचतुर्दश्यां मम लिंगस्य यो नरः । श्रद्धया परया युक्तः कर्ता यो घृतकंबलम्

માઘ શુક્લ ચતુર્દશીએ જે પુરુષ પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ મારા લિંગ પર ઘૃત-કંબલ અર્પણ કરે છે…

Verse 14

बाल्ये वयसि यत्पापं वार्धके यौवनेऽपि वा । तद्यास्यति क्षयं तस्य तमः सूर्योदये यथा

બાળ્ય, યૌવન કે વૃદ્ધાવસ્થામાં કરેલું જે કોઈ પાપ હોય, તે તેનું ક્ષય પામશે—જેમ સૂર્યોદયે અંધકાર નાશ પામે છે.

Verse 15

तस्मात्स्थापय मे लिंगं त्वमत्रैव महीपते । अहं येन करोम्येव तत्र वासं सदाचलः

અતએવ, હે મહીપતે, મારું લિંગ અહીં જ સ્થાપો. એ જ પુણ્યકર્મથી હું ત્યાં સદા અચલ અને સ્થિર રહી નિત્ય નિવાસ કરીશ.

Verse 16

सूत उवाच । एवमुक्त्वा स देवेशस्ततश्चादर्शनं गतः । सोऽपि राजा चकाराशु प्रासादं सुमनोहरम्

સૂત બોલ્યા—આવું કહી દેવેશ્વર ત્યારબાદ અદૃશ્ય થઈ ગયા. અને રાજાએ પણ તરત જ અતિ મનોહર પ્રાસાદ-મંદિર બનાવડાવ્યું.

Verse 19

ततः संचिंतयामास भूपालः किं महेश्वरः । सांनिध्यं निश्चलो भूत्वा लिंगेऽत्रैव करिष्यति

પછી ભૂપાલે વિચાર્યું—મહેશ્વર કેવી રીતે નિશ્ચલ બની અહીં જ આ લિંગમાં પોતાનું સાન્નિધ્ય સ્થાપિત કરશે?

Verse 20

एतस्मिन्नंतरे जाता वाणी गगनगोचरा । हर्षयन्ती महीपालं चमत्कारं सुनिस्वना

આ દરમિયાન આકાશમાં ગમન કરતી એક વાણી પ્રગટ થઈ—અતિ મધુર અને અદ્ભુત નાદવાળી—જે મહીપાલને હર્ષિત કરતી હતી.

Verse 21

मा त्वं भूमिपशार्दूल कार्यचिन्तां करिष्यसि । अस्मिन्वासं सदात्रैव लिंगे कर्तास्मि नित्यशः

હે ભૂમિપશાર્દૂલ, આ કાર્યની ચિંતા ન કર. આ લિંગમાં જ, અહીં જ, હું સદા-નિત્ય નિશ્ચયે નિવાસ કરીશ.

Verse 22

तथान्यदपि ते वच्मि प्रत्ययार्थं वचो नृप । तच्छ्रुत्वा निर्वृतिं गच्छ वीक्षस्वैव च यत्नतः

હે નૃપ! તારા નિશ્ચય માટે હું વધુ વચનો કહું છું. તે સાંભળી શાંતિથી જા અને પ્રયત્નપૂર્વક તું જાતે જ સાવધાને નિહાળજે.

Verse 23

सदा मे निश्चला छाया लिंगस्यास्य भविष्यति । एकैव पृष्ठदेशस्था न दिक्संस्था भविष्यति

મારા આ લિંગની છાયા સદા અચળ રહેશે. તે એક જ સ્થાને, તેની પીઠભાગે સ્થિર રહેશે; દિશાઓ પ્રમાણે કદી ખસશે નહીં.

Verse 24

सूत उवाच । ततः स वीक्षयामास तां छायां लिंगसंभवाम् । तद्रूपां निश्चलां नित्यं तद्दिक्संस्थे दिवाकरे

સૂત બોલ્યા—પછી તેણે લિંગમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી તે છાયા જોઈ. સૂર્ય ભિન્ન-ભિન્ન દિશામાં હોવા છતાં, તે તે જ રૂપે નિત્ય અચળ રહી.

Verse 25

ततो हर्षं परं गत्वा प्रणिपत्य च तं भुवि । कृतकृत्यमिवात्मानं स मेने पार्थिवोत्तमः

પછી તે પરમ હર્ષથી ભરાઈ ગયો અને ધરતી પર પડીને તેને પ્રણામ કર્યો. તે શ્રેષ્ઠ રાજાએ પોતાને કૃતકૃત્ય—જાણે જીવનલક્ષ્ય સિદ્ધ—માની લીધું.

Verse 26

अद्यापि दृश्यते छाया तादृग्रूपा सदा हि सा । तस्य लिंगस्य विप्रेन्द्रा जाता विस्मयकारिणी

આજ પણ તે છાયા એવી જ સદા દેખાય છે. હે વિપ્રેન્દ્રો! તે આ લિંગનું વિસ્મયકારક અદ્ભુત ચમત્કાર બની ગયું છે.

Verse 27

षण्मासाभ्यंतरे मृत्युर्यस्य स्याद्भुवि भो द्विजाः । न स पश्यति तां छायामेषोऽन्यः प्रत्ययः परः

હે દ્વિજજનોએ! જેને પૃથ્વી પર છ માસની અંદર મૃત્યુ નિશ્ચિત હોય, તે તે છાયા નથી જોતો; આ બીજો, પરમ પ્રમાણ છે.

Verse 28

सूत उवाच । एवं स भगवांस्तत्र सर्वदैव व्यवस्थितः । अचलेश्वररूपेण चमत्कारपुरांतिके

સૂત બોલ્યા—આ રીતે ભગવાન ત્યાં સર્વકાળ સ્થિત છે, ચમત્કારપુરની નજીક અચલેશ્વરરૂપે.

Verse 29

निश्चलत्वेन देवेशोह्यष्टषष्टिषु मध्यमः । क्षेत्राणां वसते तत्र तस्य वाक्यान्महेश्वरः

‘નિશ્ચલ’ હોવાને કારણે દેવેશ્વર અડસઠ ક્ષેત્રોમાં ‘મધ્ય’ ગણાય છે; મહેશ્વરના વચન અનુસાર તે ત્યાં વસે છે.

Verse 30

तेन तत्पावनं क्षेत्रं सर्वेषामिह कीर्तितम् । कामदं मुक्तिदं चैव जायते सर्वदेहिनाम्

અતએવ તે પાવન ક્ષેત્ર અહીં સર્વ માટે કીર્તિત છે; તે સર્વ દેહધારીઓને કામ્યફળ અને મોક્ષ—બંને આપે છે.

Verse 31

तथान्यदपि यद्वृत्तं वृत्तांतं तत्प्रभावजम् । तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां द्विजसत्तमाः

અને વધુ જે કંઈ બન્યું—તેના પ્રભાવથી જન્મેલો તે વર્ણન—હવે હું કહું છું; સાંભળો, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો!

Verse 32

अचलेश्वरमाहात्म्यात्तस्मिन्क्षेत्रे नरा द्रुतम् । वांछितं मनसः सर्वे लभंते सकलं फलम्

અચલેશ્વરના મહાત્મ્યથી તે પુણ્યક્ષેત્રમાં મનુષ્યો તત્કાળ મનવાંછિત સર્વે પ્રાપ્ત કરે છે અને સંપૂર્ણ ફળ મેળવે છે।

Verse 33

स्वर्गमेके परे मोक्षं धनधान्यसुतांस्तथा । यो यं काममभिध्याय पूजयेदचलेश्वरम् । तंतं स लभते मर्त्यः स्वल्पायासेन च द्रुतम्

કેટલાક સ્વર્ગ, કેટલાક મોક્ષ, અને કેટલાક ધન-ધાન્ય તથા સંતાન ઇચ્છે છે. જે જે કામનાનું મનમાં ધ્યાન કરીને અચલેશ્વરની પૂજા કરે, તે મર્ત્ય અલ્પ પ્રયત્ને જ ઝડપથી તે જ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 34

अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षः सर्वे पापनरा भुवि । स्वर्गं यांति तथा मोक्षं प्राप्नुवन्ति च सम्मुखम्

પછી સહસ્રાક્ષ (ઇન્દ્ર)ના દર્શનથી પૃથ્વી પરના સર્વ પાપી મનુષ્યો સ્વર્ગે જાય છે અને સમક્ષ જ મોક્ષ પણ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 35

ततः क्रोधं च कामं च लोभं द्वेषं भयं रतिम् । मोहं च व्यसनं दुर्गं मत्सरं रागमेव च

પછી તેણે ક્રોધ અને કામ, લોભ, દ્વેષ, ભય અને રતિ; મોહ, વિનાશક વ્યસન, દુસ્તર અવરોધ, મત્સર અને રાગ—આ બધાને બોલાવ્યા।

Verse 36

सर्वान्मूर्तान्समाहूय ततः प्रोवाच सादरम् । स्वयमेव सहस्राक्षो रहस्ये द्विजसत्तमाः

તે તમામ મૂર્તિમાન શક્તિઓને બોલાવી, સહસ્રાક્ષે સ્વયં—હે દ્વિજશ્રેષ્ઠો—રહસ્યમાં તેમને આદરપૂર્વક કહ્યું।

Verse 37

नरो वा यदि वा नारी चमत्कारपुरं प्रति । यो गच्छति धरापृष्ठे युष्माभिर्वार्य एव सः

પુરુષ હોય કે સ્ત્રી—પૃથ્વી પર ચમત્કારપુર તરફ જે કોઈ જાય, તેને તમે અવશ્ય રોકવો જોઈએ.

Verse 38

तत्रैव वसमानोऽपि यो गच्छेदचलेश्वरम् । मद्वाक्यात्स विशेषेण सर्वैर्वार्यः प्रयत्नतः

ત્યાં જ વસતો હોય તોય જો અચલેશ્વર પાસે (પૂજા માટે) જાય, તો મારા વચનથી તમે સૌએ વિશેષરૂપે પૂરતા પ્રયત્નથી તેને રોકવો જોઈએ.

Verse 39

ते तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा शक्रस्य शासनात् । चक्रुस्ततः समुच्छिन्नं तन्माहात्म्यं गतं भुवि

તેઓ ‘તથાસ્તુ’ કહી પ્રતિજ્ઞા કરીને શક્રના શાસનથી ગયા; અને પછી તે માહાત્મ્યને છિન્નભિન્ન કરીને પૃથ્વી પર તેની ખ્યાતિ લુપ્ત કરી દીધી.

Verse 40

एतद्वः सर्वमाख्यातमाख्यानं पापनाशनम् । अचलेश्वरदेवस्य तस्मिन्क्षेत्रे निवासिनः

આ રીતે મેં તમને પાપનાશક આ સમગ્ર આખ્યાન કહ્યું—તે ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરનાર અચલેશ્વર દેવ વિષે.