Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 49

Devanagari script

यथा तथा प्रवक्ष्यामि श्रोतव्यं सुसमाहितैः । यया स भूपतिर्जातो दशार्णाधिपतेः सुता

Transliteration

yathā tathā pravakṣyāmi śrotavyaṃ susamāhitaiḥ | yayā sa bhūpatirjāto daśārṇādhipateḥ sutā

Translation

જેમ તેમ બન્યું તેમ હું કહું છું; તમે સૌ સ્થિર અને એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળો—દશાર્ણાધિપતિની પુત્રીમાંથી તે રાજા કેવી રીતે જન્મ્યો.

Word by Word

• यथा: as
• यथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: ‘as/how’)

• तथा: thus
• तथा: Sambandha (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb: ‘so/thus’)

• प्रवक्ष्यामि: I will tell
• प्रवक्ष्यामि: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-वच् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्/Future), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; √वच् (to speak) with प्र-

• श्रोतव्यम्: to be listened to
• श्रोतव्यम्: Karma (What should be heard/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) → श्रोतव्य (कृदन्त, तव्यत्)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: ‘to be heard’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय/आज्ञार्थ

• सुसमाहितैः: by well-attentive (listeners)
• सुसमाहितैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + सम्-आ-धा (धातु) → समाहित (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त) विशेषण, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन, पुल्लिङ्ग/नपुंसक (सामान्यतः पुल्लिङ्ग); ‘समाहित’ = collected/attentive

• यया: by whom/whereby
• यया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (यया = ‘by whom/whereby’)

• स: he
• स: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भूपतिः: king
• भूपतिः: Karta (Subject complement/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक) + पति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘भूमेः पति’), पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• जातः: was born/became
• जातः: Karta (Predicate/कर्तृ-सम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; √जन् (to be born/become)

• दशार्णाधिपतेः: of the lord of Daśārṇa
• दशार्णाधिपतेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दशार्ण (प्रातिपदिक) + अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘दशार्णानाम् अधिपतिः’), पुल्लिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• सुता: daughter
• सुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (contextual; within Tīrthamāhātmya narration, likely Sūta/Lomaharṣaṇa continuing the account)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇāḥ/śrotāraḥ

Visual Art Cues

Scene: Kathā-vācakaḥ (ṛṣi/paurāṇika) śrotṝn prati ‘yathā tathā’ iti prastauti; pṛṣṭhataḥ tīrtha-yātrā-saṅketaḥ; Daśārṇa-rāja-kanyāyāḥ janma-kathāyāḥ sūcanā.

Characters & Entities

• Daśārṇa (region)
• Daśārṇādhipati (ruler of Daśārṇa)
• a king (unnamed here)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred place-māhātmya is often grounded in lineage and divine causality; attentive listening itself is treated as a meritorious act.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The wider passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra/Aṭeśvara context within the Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces a narrative explanation (utpatti-kathā).