Adhyaya 127

Verse 1

ऋषय ऊचुः । या सा कर्णोत्पलानाम त्वयास्माकं प्रकीर्तिता । किञ्चिज्जलाश्रयं प्राप्य तपस्तपति संस्थिता । तस्याः सर्वं समाचक्ष्व यथा तपसि सा स्थिता

ઋષિઓએ કહ્યું—તમે અમને જે કર્ણોત્પલા નામની સ્ત્રીનું વર્ણન કર્યું, તે કોઈ જલાશ્રયને પામી તપમાં સ્થિત રહી તપશ્ચર્યા કરે છે. તેની વિષે સર્વ કહો—તે તપસ્વિની કેવી રીતે તપમાં સ્થિર રહી?

Verse 2

सूत उवाच । गौरीपादकृतस्थाना श्रद्धया परया युता । तावत्तुष्टिं गता देवी गिरिजा शंकरप्रिया

સૂતએ કહ્યું—ગૌરીના પાદસ્પર્શથી પવિત્ર થયેલા સ્થાને, પરમ શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ, શંકરપ્રિયા દેવી ગિરિજા ત્યારે પ્રસન્ન થઈ.

Verse 3

ततः प्रोवाच ते पुत्रि तुष्टाहं वांछितं वद । येन यच्छाम्यसंदिग्धं यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

પછી દેવીએ તેને કહ્યું—“પુત્રી, હું પ્રસન્ન છું; તારો ઇચ્છિત વર કહો. જેના દ્વારા હું તને નિઃસંદેહ આપું, ભલે તે અતિ દુર્લભ હોય.”

Verse 4

कर्णोत्पलोवाच । मम पत्युः कृते देवि मम तातः सुदुःखितः । राज्याद्भ्रष्टः सुखाच्चापि कुटुंबेन विवर्जितः

કર્ણોત્પલાએ કહ્યું—“દેવી, મારા પતિના કારણે મારા પિતા અત્યંત દુઃખિત થયા છે. તેઓ રાજ્યથી ચ્યૂત થયા, સુખથી પણ વંચિત થયા, અને કુટુંબથી વિયોગ પામ્યા.”

Verse 5

ततश्चैव तपस्तेपे वैराग्यं परमं गतः । अहं वार्द्धक्यमापन्ना कौमार्येऽपि च संस्थिता

“પછી તેમણે તપશ્ચર્યા કરી અને પરમ વૈરાગ્યને પ્રાપ્ત થયા. અને હું—કૌમાર્યમાં હોવા છતાં—વાર્ધક્યને પામી ગઈ છું.”

Verse 6

तस्माद्भवतु मे भर्त्ता कश्चिद्रूपोत्कटः स्मृतः । सर्वेषां देवमर्त्यानां त्वत्प्रसादात्सुरेश्वरि

અતઃ હે સુરેશ્વરી દેવી, તમારા પ્રસાદથી મને એવો પતિ પ્રાપ્ત થાઓ કે જે અતિઅદભુત રૂપથી પ્રસિદ્ધ હોય—સર્વ દેવો અને મનુષ્યો કરતાં પણ વધુ સુંદર।

Verse 7

तथा स्यात्परमं रूपं तारुण्यं त्वत्प्रसादतः । यथास्य जायते सौख्यं तापसस्यापि मे पितुः

તેમજ તમારા પ્રસાદથી મને પણ પરમ રૂપ અને તારુણ્ય પ્રાપ્ત થાઓ, જેથી તપસ્વી એવા મારા પિતાને પણ સુખ ઉત્પન્ન થાય।

Verse 8

देव्युवाच । माघमासतृतीयायां शनैश्चरदिने शुभे । नक्षत्रे वसुदैवत्ये रूपं ध्यात्वाथ यौवनम्

દેવીએ કહ્યું—માઘ માસની તૃતીયાએ, શુભ શનિવારે, વસુ-દૈવત્ય નક્ષત્રમાં, રૂપ અને યૌવનનું ધ્યાન કર।

Verse 9

त्वया स्नानं प्रकर्तव्यं सुपुण्येऽत्र जलाशये । ततो दिव्य वपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । भविष्यसि न संदेहः सत्यमेतन्मयोदितम्

તારે અહીં આ અતિપુણ્ય જળાશયમાં સ્નાન કરવું જોઈએ. પછી તું દિવ્ય દેહ ધારણ કરીને યૌવનથી યુક્ત બનશે—કોઈ સંશય નથી; મેં કહેલું આ સત્ય છે।

Verse 10

अन्यापि या महाभागे नारी स्नानं करिष्यति । तस्मिन्नहनि साप्येवं रूपयुक्ता भविष्यति

હે મહાભાગે, તે જ દિવસે બીજી કોઈ સ્ત્રી પણ સ્નાન કરશે તો તે પણ આ રીતે રૂપસંપન્ન બનશે।

Verse 11

सूत उवाच । एवमुक्त्वाथ सा देवी गता चादर्शनं ततः । सापि चान्वेषयामास तृतीयां शनिना सह

સૂતજી બોલ્યા—આમ કહી તે દેવી ત્યારબાદ દૃષ્ટિમાંથી અદૃશ્ય થઈ ગઈ. પછી કર્ણોત્પલાએ શનિવાર સહિત તૃતીયા તિથિની શોધ શરૂ કરી.

Verse 12

वसुदेवात्मकेनैव नक्षत्रेण प्रयत्नतः । ध्यायमाना च तां देवीं सर्वकामप्रदायिनीम्

વસુદેવાત્મક નામના શુભ નક્ષત્રમાં તેણે પ્રયત્નપૂર્વક સર્વકામપ્રદાયિની તે દેવીનું ધ્યાન કર્યું.

Verse 13

ततः कतिपयाहस्य जाता सा योगसंयुता । तृतीया या यथोक्ता च तया देव्या पुरा द्विजाः

પછી થોડા દિવસોમાં તે યોગશક્તિથી યુક્ત બની. અગાઉ જેમ કહેવાઈ હતી તેવી તૃતીયા તિથિ દેવીયે પ્રાચીનકાળે દ્વિજોને કહી હતી.

Verse 14

ततः सा रूपसौभाग्यं यौवनं वांछितं पतिम् । ध्यायमाना जले तस्मिन्नर्द्धरात्रे विवेश च

ત્યારબાદ રૂપ-સૌભાગ્ય, યૌવન અને ઇચ્છિત પતિની કામના કરતાં, ધ્યાનમાં લીન થઈ, તે અર્ધરાત્રે તે જળમાં પ્રવેશી.

Verse 15

ततो दिव्यवपुर्भूत्वा यौवनेन समन्विता । निष्क्रांता सलिलात्तस्माज्जनविस्मयकारिणी

પછી તે દિવ્ય તેજસ્વી દેહ ધારણ કરી, યૌવનથી સમન્વિત બની, તે જળમાંથી બહાર નીકળી—અને સર્વને આશ્ચર્યચકિત કરી દીધા.

Verse 16

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो गौरीवाक्यप्रबोधितः । तदर्थं भगवान्कामः पत्न्यर्थं प्रीतिसंयुतः । अब्रवीच्च महाभागे कामोहं स्वयमागतः

એ જ સમયે ગૌરીના વચનોથી પ્રબોધિત થઈ, પત્નીપ્રાપ્તિ માટે પ્રીતિયુક્ત ભગવાન કામદેવ ત્યાં આવ્યા. તેમણે તે મહાભાગાને કહ્યું—“હું કામ છું; સ્વયં અહીં આવ્યો છું।”

Verse 17

पार्वत्यादेशिता भार्या तस्मान्मे भव मा चिरम्

પાર્વતીએ તને મારી પત્ની તરીકે નિમેલી છે; તેથી વિલંબ કર્યા વિના મારી થા.

Verse 18

यस्मात्प्रीत्या समायातस्तवांतिकमहं शुभे । तस्मात्प्रीतिरिति ख्याता मम भार्या भविष्यसि

હે શુભે! પ્રીતિવશ હું તારા નજીક આવ્યો છું; તેથી તું ‘પ્રીતિ’ નામે પ્રસિદ્ધ થશે અને મારી પત્ની બનશે.

Verse 19

कर्णोत्पलोवाच । यद्येवं स्मर मत्तातं तं गत्वा प्रार्थय स्वयम् । स्वच्छंदा स्याद्यतः कन्या न कथंचित्प्रवर्तिता

કર્ણોત્પલાએ કહ્યું—“જો એમ જ હોય, હે સ્મર! તો મારા પિતાજી પાસે જઈને તું સ્વયં પ્રાર્થના કર. કારણ કે કન્યા સ્વેચ્છાસ્વતંત્ર હોવી જોઈએ; તેને કોઈ રીતે પણ બળજબરીથી વાળવી ન જોઈએ.”

Verse 20

य एष दृश्यते रम्यः प्रासादो नाति दूरतः । अस्यांते तिष्ठतेऽस्माकं तातस्तपसि संस्थितः

જે આ રમ્ય પ્રાસાદ દેખાય છે, તે બહુ દૂર નથી; તેના અંતે અમારા પિતા તપસ્યામાં સ્થિત રહી રહ્યા છે.

Verse 21

अत्राहं पूर्वतो गत्वा तस्य तिष्ठामि चांतिके । भवानागत्य पश्चाच्च प्रार्थयिष्यति मां ततः

હું અહીં પહેલાં જ જઈને તેના નજીક ઊભો રહીશ. પછી તમે પાછળથી આવી, તેના સાન્નિધ્યમાં, મારી પાસે પ્રાર્થના કરશો.

Verse 22

बाढमित्येव कामोक्ते गता सा तत्समीपतः । प्रणिपत्य ततः प्राह दिष्ट्या तात मया पुनः

કામે ‘બાઢમ્’ કહ્યું એટલે તે તેના નજીક ગઈ. પ્રણામ કરીને બોલી—“દિષ્ટ્યા, હે તાત, હું ફરી તમને મળી છું।”

Verse 23

संप्राप्तं यौवनं कांतं समाराध्य हरप्रियाम् । तस्मात्कुरु विवाहं मे हृत्स्थं सुखमवाप्नुहि

પ્રિય, મને હવે મનોહર યૌવન પ્રાપ્ત થયું છે. હરપ્રિયા ગૌરીની વિધિવત્ આરાધના કરીને, તેથી મારું વિવાહ કરાવો અને હૃદયસ્થ સુખ પ્રાપ્ત કરો।

Verse 24

मदर्थे प्रेषितो भर्त्ता तया देव्याऽतिसुन्दरः । पुष्प चापः स्वयं प्राप्तः सोऽपि तात तवांतिकम्

મારા માટે તે દેવીએ અતિસુંદર સ્વામી મોકલ્યો છે. પુષ્પચાપ કામદેવ પણ સ્વયં, હે તાત, તમારી પાસે આવી પહોંચ્યો છે।

Verse 25

अथ तां स समालोक्य स्वां सुतां यौवनान्विताम् । हर्षेण महता युक्तां कांतयुक्तां विशेषतः । अब्रवीदद्य मे पुत्रि संजातं तपसः फलम्

પછી તેણે પોતાની યૌવનવતી પુત્રીને જોઈ—મહાન હર્ષથી યુક્ત અને વિશેષ કાંતિથી દીપ્ત—અને કહ્યું: “આજે, પુત્રી, મારા તપનું ફળ પ્રગટ થયું છે।”

Verse 26

जीवितस्य च कल्याणि यत्वं प्राप्ता नवं वयः । भर्तारं च तथाभीष्टं देव्या दत्तं मनोभवम्

હે કલ્યાણી! તારા જીવનમાં નવું યૌવન પ્રાપ્ત થયું છે; અને દેવી દ્વારા દત્ત મનોભવ (કામ) નામનો ઇચ્છિત પતિ પણ તને મળ્યો છે।

Verse 27

एतस्मिन्नंतरे कामस्तस्यांतिकमुपाद्रवत् । अब्रवीद्देहि मे भूप स्वां कन्यां चारुहासिनीम्

એ જ સમયે કામ તેના નજીક દોડી આવ્યો અને બોલ્યો—“હે ભૂપ! તારી પોતાની ચારુહાસિની કન્યા મને આપ.”

Verse 28

अस्या अर्थेऽहमादिष्टः स्वयं गौर्या नृपोत्तम । कामदेव इति ख्यातस्त्रैलोक्यं येन मोहितम्

“હે નૃપોત્તમ! આ કન્યા માટે સ્વયં ગૌરીએ મને આજ્ઞા આપી છે. હું કામદેવ તરીકે ખ્યાત છું, જેના દ્વારા ત્રિલોક મોહિત થાય છે.”

Verse 29

ततस्तामर्पयामास तां कन्यां स महीपतिः । कृत्वाग्निं साक्षिणं वाक्याद्ब्राह्मणानां द्विजोत्तमाः

પછી તે મહીપતિએ તે કન્યાને તેને અર્પણ કરી. શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોના વચન મુજબ અગ્નિને સાક્ષી રાખીને વિધિવત્ ક્રિયા કરી।

Verse 30

सा चास्य चाभवत्प्रीतिस्थानं यस्मात्सुलोचना । रतेरनंतरा तस्मात्प्रीतिनामाऽभवच्छुभा

એ સુલોચના તેની પ્રીતિનું જ સ્થાન બની; રતિ પછી તરત જ તેનું સ્થાન હોવાથી તે શુભ રીતે ‘પ્રીતિ’ નામે પ્રસિદ્ધ થઈ।

Verse 31

एवं तया तपस्तप्तं तस्मात्तत्र जलाशये । तन्नाम्ना ख्यातिमायातं समस्तेऽत्र महीतले

આ રીતે તેણીએ ત્યાં તે પવિત્ર જલાશય પાસે તપ કર્યું; તેથી તે જલાશય તેણીના નામથી જ સમગ્ર પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયું।

Verse 32

सकलं माघमासं च या स्त्री स्नानं समाचरेत् । पुमान्वा प्रातरुत्थाय स प्रयागफलं लभेत्

જે સ્ત્રી સમગ્ર માઘમાસ સ્નાનવ્રત કરે, અથવા જે પુરુષ પ્રાતઃકાળે ઊઠીને સ્નાન કરે—તેને પ્રયાગસ્નાન સમાન પુણ્યફળ મળે છે।

Verse 33

रूपवाञ्जायते दक्षः सदा जन्मनि जन्मनि । न वियोगमवाप्नोति कदात्रिद्बांधवैः सह

તે જન્મે જન્મે સદા રૂપવાન અને દક્ષ બની જન્મે છે; અને ક્યારેય પોતાના બાંધવો સાથે વિયોગ પામતો નથી।

Verse 127

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये कर्णोत्पलातीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

આ રીતે શ્રીસ્કંદ મહાપુરાણની એકાશીતિસાહસ્રી સંહિતાના ષષ્ઠ નાગરખંડમાં, હાટકેશ્વર-ક્ષેત્રમાહાત્મ્ય અંતર્ગત ‘કર્ણોત્પલા-તીર્થમાહાત્મ્યવર્ણન’ નામનો એકસો સત્તાવીસમો અધ્યાય સમાપ્ત થયો।