Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 93

Devanagari script

सत्यसंध उवाच । आनर्त्ताधिपतिश्चाहं सत्यसंध इति स्मृतः । मम कर्णोत्पलानाम सुतेयं दयिता सदा । सोहमस्याः प्रदानार्थं ब्रह्मलोकमितो गतः । प्रष्टुं पितामहं देवं स्थितस्तत्र मुहूर्तवत्

Transliteration

satyasaṃdha uvāca | ānarttādhipatiścāhaṃ satyasaṃdha iti smṛtaḥ | mama karṇotpalānāma suteyaṃ dayitā sadā | sohamasyāḥ pradānārthaṃ brahmalokamito gataḥ | praṣṭuṃ pitāmahaṃ devaṃ sthitastatra muhūrtavat

Translation

સત્યસંધ બોલ્યો—હું આનર્તનો અધિપતિ છું અને ‘સત્યસંધ’ નામે પ્રસિદ્ધ છું. મારી કર્ણોત્પલા નામની સદા પ્રિય પુત્રી છે. તેને વિવાહમાં દાન કરવા માટે હું અહીંથી બ્રહ્મલોક ગયો, પિતામહ દેવ બ્રહ્માને પૂછવા, અને ત્યાં જાણે ક્ષણમાત્ર રહ્યો.

Word by Word

• सत्यसंधः: Satyasaṃdha (name)
• सत्यसंधः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सत्य-संध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (सत्यः संधः यस्य/सत्ये संधिः) नामरूपेण

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• आनर्त्ताधिपतिः: the ruler of Ānarta
• आनर्त्ताधिपतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आनर्त्त-अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (आनर्त्तस्य अधिपतिः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• सत्यसंधः: Satyasaṃdha
• सत्यसंधः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सत्य-संध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; नाम

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• स्मृतः: is known/called
• स्मृतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि—‘called/known’

• मम: my
• मम: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कर्णोत्पलानाम: of Karṇotpalā (name)
• कर्णोत्पलानाम: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: कर्ण-उत्पल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय/तत्पुरुष (कर्णे उत्पलम् इव) नाम

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Naming/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोगः ‘named’

• सुता: daughter
• सुता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• दयिता: beloved
• दयिता: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दयित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• सः: I (that one)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Apposition/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• अस्याः: of her
• अस्याः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• प्रदानार्थम्: for the purpose of giving (her in marriage)
• प्रदानार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: प्रदान-अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (प्रदानस्य अर्थः) ; प्रयोजनार्थे द्वितीया

• ब्रह्मलोकम्: to Brahmaloka
• ब्रह्मलोकम्: Karma (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म-लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः लोकः)

• इतः: from here
• इतः: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: इतः (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (ablatival adverb)

• गतः: gone
• गतः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि

• प्रष्टुम्: to ask
• प्रष्टुम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), क्रियार्थक

• पितामहम्: the grandsire (Brahmā)
• पितामहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Apposition/कर्म-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• स्थितः: stood; remained
• स्थितः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• मुहूर्तवत्: as if for a moment
• मुहूर्तवत्: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहूर्तवत् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
• Form: उपमानवाचक-अव्यय (adverbial -वत्)

Speaker

Satyasaṃdha (the king of Ānarta)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta (regional kṣetra context)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: brāhmaṇas / dvija-śreṣṭhas (addressed in narrative frame)

Visual Art Cues

Scene: Two-part tableau: (1) King Satyasaṃdha in Ānarta with his daughter Karṇotpalā; (2) the king arriving at Brahmaloka, approaching four-faced Brahmā on a lotus-throne, with celestial architecture and time-symbols (hourglass, sun-moon).

Characters & Entities

• Satyasaṃdha
• Ānarta
• Karṇotpalā
• Brahmaloka
• Brahmā (Pitāmaha)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even royal duties like arranging a daughter’s marriage are to be guided by dharma and consultation with higher wisdom (Brahmā), not mere personal will.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader context is the Śrīhāṭakeśvara-kṣetra within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, where the king’s account supports the site’s sacred narrative frame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is prescribed here; the verse centers on dharmic intent behind kanyā-pradāna (giving a daughter in marriage).