Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

Devanagari script

परितुष्टोऽस्मि देवेश भक्त्या चानन्ययाऽनया । तस्मात्प्रार्थय दास्यामि यं कामं हृदिसंस्थितम्

Transliteration

parituṣṭo'smi deveśa bhaktyā cānanyayā'nayā | tasmātprārthaya dāsyāmi yaṃ kāmaṃ hṛdisaṃsthitam

Translation

‘હે દેવેશ! તારી આ અનન્ય ભક્તિથી હું સંપૂર્ણ પ્રસન્ન છું. તેથી હૃદયમાં રહેલી જે ઇચ્છા હોય તે માગ; હું તે આપું છું.’

Word by Word

• परितुष्टः: fully pleased; satisfied
• परितुष्टः: Karta (Subject complement/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि-तुष् (धातु) → परितुष्ट (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचनम् (masc. nom. sg.)

• अस्मि: I am
• अस्मि: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (present); उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (1st sg. present)

• देवेश: O lord of gods
• देवेश: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (देवानाम् ईशः); पुंलिङ्ग; सम्बोधन-एकवचनम् (vocative singular)

• भक्त्या: by devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular)

• च: and
• च: None (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)

• अनन्यया: exclusive; undivided
• अनन्यया: Karana (Instrument qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular; agreeing with भक्त्या)

• अनया: by this
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग; तृतीया; एकवचनम् (fem. instrumental singular)

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Adhikarana (Reason/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात् इति अव्ययीभूत-तद्धित/प्रयोगः; हेत्वर्थक-क्रियाविशेषणम् (ablatival adverb: therefore/from that)

• प्रार्थय: ask; request
• प्रार्थय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: प्र-अर्थ् (धातु)
• Form: लोट्-लकारः (imperative); मध्यमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (2nd sg. imperative)

• दास्यामि: I will give
• दास्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लृट्-लकारः (simple future); उत्तमपुरुषः; एकवचनम्; परस्मैपदम् (1st sg. future)

• यम्: which
• यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

• कामम्: desire; wish
• कामम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (masc. acc. sg.)

• हृदि: in the heart
• हृदि: Adhikarana (Location/देशाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हृद् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचनम् (neut. locative singular)

• संस्थितम्: situated; lodged
• संस्थितम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचनम् (neut. acc. sg.; agreeing with कामम् as ‘that which is lodged’)

Speaker

Śiva (Tripurāntaka)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Gopati/Śakra (Indra)

Visual Art Cues

Scene: Tripurāntaka speaks compassionately, offering a boon; his hand raised in varada-mudrā, face softened by satisfaction; devotee attentive, humbled.

Characters & Entities

• Śiva
• Tripurāntaka
• Bhakti
• Vara (boon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Undivided devotion (ananyā-bhakti) is portrayed as the direct cause of divine satisfaction and boon-granting grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The boon is granted within the Nāgarakhaṇḍa 122 tīrtha setting where Tripurāntaka appears; the place’s sanctity is affirmed by the immediacy of Śiva’s grace.

What ritualistic prescription is mentioned?

A devotional prescription in principle: cultivate exclusive devotion; the practical rites are described in the surrounding verses (pūjā, offerings).