Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

Transliteration

namaskṛtya vaco'vocamiti bhāvyarthanoditaḥ | tathā matistathā mitraṃ vyavasāyastathā nṛṇām

Translation

નમસ્કાર કરીને મેં વચન કહ્યું, મારા અભિપ્રેત હેતુથી પ્રેરિત થઈને. કારણ કે મનુષ્યોની મતિ જેવી, મિત્રતા પણ તેવી, અને વ્યવસાય પણ એવો જ હોય છે.

Word by Word

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund); नमस्कारं कृत्वा

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अवोचम्: I spoke
• अवोचम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfective past), परस्मैपद; उत्तमपुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थे (quotative particle)

• भाव्यर्थनोदितः: impelled by future purpose
• भाव्यर्थनोदितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भाव्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + नोदित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भाव्यः अर्थः येन नोदितः/प्रेरितः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (in that manner/so)

• मतिः: mind/intention
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• मित्रम्: friend
• मित्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• व्यवसायः: effort/resolve
• व्यवसायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यवसाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating within Māheśvara-khaṇḍa to the sages (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: (Contextual) audience/interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A student bows and speaks with crafted words; behind the polite gesture lies a private agenda—visual contrast between serene posture and calculating gaze.

Characters & Entities

• Gālava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner intention shapes thought, companionship, and action; dharma begins with the purification of purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred site is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a reflective statement on human motivation and conduct.