Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

ततो हृष्टः प्रमुदितः कृतकृत्यः पितामहः । ज्ञात्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं स्वयं लिंगं चकार ह

Transliteration

tato hṛṣṭaḥ pramuditaḥ kṛtakṛtyaḥ pitāmahaḥ | jñātvā kṣetrasya māhātmyaṃ svayaṃ liṃgaṃ cakāra ha

Translation

પછી પિતામહ (બ્રહ્મા) હર્ષિત અને કૃતકૃત્ય બની તે ક્ષેત્રનું માહાત્મ્ય જાણી પોતે જ લિંગ રચ્યું।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु) → हृष्ट (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past passive participle (क्त)

• प्रमुदितः: joyful
• प्रमुदितः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: प्र+मुद् (धातु) → प्रमुदित (कृदन्त, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Past passive participle (क्त)

• कृतकृत्यः: one who has accomplished his task
• कृतकृत्यः: Karta-samānādhikaraṇa (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त, क्त; √कृ) + कृत्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (कृतं कृत्यं येन); Nominative singular

• पितामहः: Pitāmaha (Brahmā)
• पितामहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितामह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: ज्ञा (धातु) → ज्ञात्वा (क्त्वान्त)
• Form: अव्ययीभाव-रूपेण कृदन्तम्; क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place/field
• क्षेत्रस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive singular

• माहात्म्यम्: greatness, sanctity
• माहात्म्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• स्वयम्: himself
• स्वयम्: Karta-viseshana (Agent qualifier)
• Type: Indeclinable
• Root: स्वयम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• चकार: made/constructed
• चकार: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; Perfect 3rd sg.

• ह: indeed/for emphasis
• ह: Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic particle)

Speaker

Nārada

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Phālguna (overall addressee in the unit)

Visual Art Cues

Scene: Brahmā, joyous and fulfilled, fashions a liṅga after realizing the kṣetra’s greatness; artisanship as devotion.

Characters & Entities

• Nārada
• Brahmā (Pitāmaha)
• Liṅga
• Kṣetra (sacred region)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Recognizing a kṣetra’s sanctity inspires dharmic action—here, the establishment of a liṅga to anchor worship and merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

An unnamed kṣetra is praised; it is the setting for the Brahmeśa Liṅga and Brahmasaras described in subsequent verses.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, liṅga-making/establishment (liṅga-pratiṣṭhā) as a sacred act, though details are not specified here.