Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 62

Devanagari script

परश्रियाभितप्यंते हीनां सवंति ये स्त्रियाम् । पंक्त्यर्थं ये न कुर्वंति दानयज्ञादिकाः क्रियाः

Transliteration

paraśriyābhitapyaṃte hīnāṃ savaṃti ye striyām | paṃktyarthaṃ ye na kurvaṃti dānayajñādikāḥ kriyāḥ

Translation

જે પરની સમૃદ્ધિ જોઈ ઈર્ષ્યાથી તપે છે, જે નિષિદ્ધ/હીન સ્ત્રીમાં સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે, અને જે પંક્તિ-ધર્મ માટે દાન-યજ્ઞાદિ ક્રિયાઓ કરતો નથી—એવા લોકો નિંદિત છે।

Word by Word

• पर: of another
• पर: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (समासपूर्वपद-रूप)

• श्रियाः: of (another’s) wife/fortune
• श्रियाः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• अभितप्यन्ते: are inflamed/tormented (with desire)
• अभितप्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तप् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘अभितप्’ = ‘to burn/torment (oneself)’

• हीनाम्: deprived/lowly
• हीनाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हीन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (स्त्रियाम्)

• सवन्ति: approach/consort with
• सवन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; पाठभेद/अर्थानुसार ‘सवति/सेवति’ इत्यपि सम्भवः

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम

• स्त्रियाम्: a woman
• स्त्रियाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; ‘सवन्ति’ इति क्रियायाः कर्म

• पङ्क्ति: a line/row (of diners)
• पङ्क्ति: Purpose (Prayojana/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: पङ्क्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी/समासपूर्वपद-रूप (अर्थे ‘पङ्क्त्यर्थम्’ = ‘for the sake of a row/line (of diners)’ )

• अर्थम्: for the sake of
• अर्थम्: Purpose (Prayojana/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रयोजनार्थ-द्वितीया

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• कुर्वन्ति: do; perform
• कुर्वन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• दान: charity
• दान: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, समासपूर्वपद-रूप

• यज्ञ: sacrifice
• यज्ञ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, समासपूर्वपद-रूप

• आदिकाः: etc.; and similar
• आदिकाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आदि (प्रातिपदिक) + क (तद्धित)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘क्रियाः’ इति विशेषणम्—‘and the like’

• क्रियाः: rites/acts
• क्रियाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘कुर्वन्ति’ इति क्रियायाः कर्म (वाक्ये कर्मत्वेऽपि प्रथमा-बहुवचनं, कर्तृवाच्य-प्रयोगे सामान्यः)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: Two contrasting figures: one person scorched by inner envy watching another’s prosperity; beside them, a communal line of pilgrims/brāhmaṇas awaiting charity and offerings, with the negligent person turning away from dāna-yajña.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Envy and refusal to support dharmic works (dāna-yajña) degrade one’s character and social harmony.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned; the focus is on inner vice (envy) and outward dharmic support (charity, sacrifice).

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform dāna and yajña (and similar dharmic acts) as part of one’s communal and religious responsibility.