Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

यत्र नोष्णं न वा शीतं न वर्षं दुःखमेव च । भक्ष्यभोज्यमहाभोगकालो यत्रापि जायते

Transliteration

yatra noṣṇaṃ na vā śītaṃ na varṣaṃ duḥkhameva ca | bhakṣyabhojyamahābhogakālo yatrāpi jāyate

Translation

જ્યાં ન ઉષ્મા છે, ન શીત, ન વરસાદ, ન કોઈ દુઃખ; અને જ્યાં ભક્ષ્ય-ભોજ્યના મહાભોગનો સમય પણ ઉત્પન્ન થાય છે।

Word by Word

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa-bodhaka (Locative sense/अधिकरणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (relative adverb: where)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• उष्णम्: heat
• उष्णम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाव/गुणवाचक (heat)

• न: nor
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• वा: or
• वा: Samuccaya/Vikalpa (Connector/समुच्चय-विकल्प)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (or)

• शीतम्: cold
• शीतम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शीत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; गुणवाचक (cold)

• न: nor
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय

• वर्षम्: rain
• वर्षम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; वर्षा (rain)

• दुःखम्: suffering
• दुःखम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एव: indeed/at all
• एव: Avadhāraṇa (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक अव्यय (indeed/only)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (and)

• भक्ष्यभोज्यमहाभोगकालः: the time of great enjoyment of foods (edibles and meals)
• भक्ष्यभोज्यमहाभोगकालः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भक्ष्य + भोज्य + महा + भोग + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुष-प्रधान (भक्ष्य-भोज्य-सम्बन्धी महाभोगः, तस्य कालः)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikaraṇa-bodhaka (Locative sense/अधिकरणार्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (where)

• अपि: also
• अपि: Sambandha-bodhaka (Particle/सम्बन्धसूचक)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपवादार्थक अव्यय (also/even)

• जायते: arises/occurs
• जायते: Kriyā (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) [deduced from Māheśvarakhaṇḍa narrative style]

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pātāla (contextual realm)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārtha (Arjuna)

Visual Art Cues

Scene: A serene subterranean landscape with gentle light, no harsh sun or rain; abundant tables of delicacies and vessels of drink, attendants moving in effortless harmony—an idyllic yet spiritually ambiguous paradise.

Characters & Entities

• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Comfort is not the same as liberation; the text contrasts pleasurable conditions with the later mention of hells (narakas), underscoring moral causality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the cosmographic setting prepares for the Śaiva landmark Śrīhāṭakeśvara in the seventh Pātāla.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.