Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 83

Devanagari script

तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति

Transliteration

tayoraṃtarālemānasācalo nāma valayākāraḥ parvato yasminbhramati bhagavānbhāskara iti

Translation

તે બન્નેની વચ્ચે માનસાચલ નામનો વલયાકાર પર્વત છે; જેના પર ભગવાન ભાસ્કર (સૂર્ય) પોતાના ગતિપથમાં પરિભ્રમણ કરે છે—એવું કહેવાય છે.

Word by Word

• तयोः: of those two / between the two (with antarāle)
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), द्विवचन (Dual)

• अन्तराले: in the interval/between-space
• अन्तराले: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तराल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन

• मानसाचलः: Mānasācala (name of a mountain)
• मानसाचलः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानस + अचल (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (मानस-सम्बन्धी अचलः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष-नाम

• नाम: named/called
• नाम: Discourse marker (नाम-निर्देश)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-शब्दः (indeclinable used to indicate naming)

• वलयाकारः: ring-shaped
• वलयाकारः: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वलय + आकार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वलयस्य आकारः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying पर्वतः)

• पर्वतः: mountain
• पर्वतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन, पुं/नपुंसक-प्रयोगानुसार

• भ्रमति: moves/roams/revolves
• भ्रमति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भ्रम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• भगवान्: the Blessed Lord
• भगवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणरूपेण (honorific)

• भास्करः: the Sun
• भास्करः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सूर्य-पर्याय

• इति: thus
• इति: Discourse marker (उद्धरण-समाप्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/समाप्ति-सूचक (quotative/closure particle)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mānasācala

Type: peak

Visual Art Cues

Scene: A vast circular mountain like a jeweled ring encircling a luminous track; Bhāskara rides across the sky along the mountain’s rim, suggesting a cosmic racetrack; below lie two named regions on either side.

Characters & Entities

• Mānasācala
• Bhāskara (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Sun’s ordered movement is portrayed as a divine ordinance, reinforcing reverence for cosmic rhythm as dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mānasācala is a cosmological mountain; it is not presented as a standard earthly pilgrimage destination in this passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse describes Bhāskara’s course within the cosmic landscape.