Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 13

Devanagari script

स वो वसूनि पुत्रांश्च भार्याः कन्या गृहाणि च । विध्वंसयति नागेंद्राः शीघ्रं धावतधावत

Transliteration

sa vo vasūni putrāṃśca bhāryāḥ kanyā gṛhāṇi ca | vidhvaṃsayati nāgeṃdrāḥ śīghraṃ dhāvatadhāvata

Translation

તે તમારું ધન, પુત્રો, પત્નીઓ, કન્યાઓ અને ઘરોનો વિનાશ કરી રહ્યો છે. હે નાગેન્દ્રો, ત્વરાએ દોડો, દોડો!

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वः: your
• वः: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: yusmad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (genitive/6th), बहुवचन (plural)

• वसूनि: wealth, valuables
• वसूनि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vasu (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुत्रान्: sons
• पुत्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: putra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)

• भार्याः: wives
• भार्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: bhāryā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (acc. pl. of -ā stem)

• कन्याः: daughters
• कन्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: kanyā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• गृहाणि: houses
• गृहाणि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: gṛha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• विध्वंसयति: destroys
• विध्वंसयति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dhvaṃs (धातु) उपसर्ग: vi-
• Form: लट्-लकार (present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense in usage ‘destroys’

• नागेन्द्राः: O lords of serpents
• नागेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nāga (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (vocative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘नागानाम् इन्द्राः’

• शीघ्रम्: quickly
• शीघ्रम्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: śīghra (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• धावत: run!
• धावत: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dhāv (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन

• धावत: run! (again)
• धावत: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: dhāv (धातु)
• Form: लोट्-लकार, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, बहुवचन; पुनरुक्ति (repetition for urgency)

Speaker

Kumuda (son of Śeṣa) addressing the nāga-lords (from immediate context)

Visual Art Cues

Scene: A messenger’s urgent cry to nāga-kings: Pralaṃba ravages their treasures and households; nāga-lords rise in agitation within a jeweled subterranean court.

Characters & Entities

• Kumuda
• Śeṣa
• Nāgendras
• Pralaṃba (implied by ‘saḥ’)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unchecked adharma destroys family and stability; swift collective response is necessary to protect dharmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None; the setting is Pātāla among the nāgas.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an urgent warning and mobilization rather than a ritual instruction.