Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच । अथ ब्रह्मा महादेवमभिवाद्य कृतांजलिः । उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्

નારદ બોલ્યા— ત્યારબાદ બ્રહ્માએ મહાદેવને વંદન કરી કરજોડે મહેશ્વરને કહ્યું, “હે દેવ, વિવાહવિધિ કરવામાં આવે.”

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राहेदं भगवान्हरः । पराधीना वयं ब्रह्मन्हिमाद्रेस्तव चापि यत्

તે વચન સાંભળી ભગવાન હર બોલ્યા— “હે બ્રહ્મન, અમે પરાધીન છીએ; ખરેખર હિમાદ્રિ અને તારા પણ અધિન રહી અહીં છીએ.”

Verse 3

यद्युक्तं क्रियतां तद्धि वयं युष्मद्वशेऽधुना । ततो ब्रह्मा स्वयं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्

જે યોગ્ય હોય તે જ કરાવો; અત્યારે અમે તમારા વશમાં છીએ. ત્યારબાદ સ્વયં બ્રહ્માએ રત્નમય, દિવ્ય અને શુભ નગરી રચી.

Verse 4

उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणात्समकल्पयत् । शतयोजनविस्तीर्णं प्रासादशतशोभितम्

મહેશના વિવાહાર્થે તેણે તત્ક્ષણે જ આયોજન કર્યું—શત યોજન વિસ્તૃત, સૈકડો પ્રાસાદોથી શોભિત નગરી.

Verse 5

पुरेतस्मिन्महादेवः स्वयमेव व्यतिष्ठत । ततः सप्तमुनीन्देवश्चिंतिताब्यागतान्पुरः

આ નગરીમાં મહાદેવ સ્વયં સ્થિર થઈ વિરાજ્યા. પછી પ્રભુએ માત્ર સ્મરણ કરતાં જ સાત મુનિઓને પોતાના સમક્ષ આવેલાં જોયાં.

Verse 6

प्राहिणोदंबिकायाश्च स्थिरपत्रार्थमीश्वरः । सारुंधतीकास्ते तत्र ह्लादयंतो हिमाचलम्

સ્થિરપત્ર (મંગલચિહ્ન) મેળવવા માટે ઈશ્વરે તેમને અંબિકાના પાસે મોકલ્યા. અરુંધતીસમાન સદ્ગુણી મહાત્માઓએ ત્યાં હિમાચલને હર્ષિત કર્યો.

Verse 7

सभार्यामीश्वरगुणैः स्थिरपत्राणि चादधुः । ततः संपूजितास्तेन पुनरागम्य तेऽचलात्

પત્નીઓসহ તેમણે ઈશ્વરના ગુણપ્રભાવથી તે સ્થિરપત્ર (મંગલચિહ્ન) પ્રાપ્ત કર્યા. પછી તેમના દ્વારા સમ્યક પૂજિત થઈ તેઓ પર્વત પરથી ફરી પાછા આવ્યા.

Verse 8

न्यवेदयंस्र्यंबकाय स च तानभ्यनंदत । उद्वाहार्थं ततो देवो विश्वं सर्वं न्यमंत्रयत्

તેમણે તે વાત ત્ર્યંબક (મહાદેવ) ને નિવેદી; તેઓ તેમના પર પ્રસન્ન થયા. ત્યારબાદ લગ્નાર્થે દેવે સમગ્ર વિશ્વને આમંત્રિત કર્યું.

Verse 9

समागतं च तत्सव विना दैत्यैर्दुरात्मभिः । स्थावरं जंगमं यच्च विश्वं विष्णुपुरोगमम्

તે સર્વે એકત્ર થયા—દુરાત્મા દૈત્યો (દાનવો) સિવાય. વિશ્વમાં જે સ્થાવર અને જંગમ હતું, તે બધું વિષ્ણુને અગ્રે રાખીને આવી પહોંચ્યું.

Verse 10

सब्रह्यकं पुरारातेर्महिमानमवर्धयत् । ततस्तं विधिराहेदं गन्धमादनपर्वते

આ રીતે બ્રહ્મા સહિત પુરારિ (ત્રિપુરાંતક શિવ) ની મહિમા વધ્યો. ત્યારબાદ ગંધમાદન પર્વત પર વિધાતા બ્રહ્માએ તેમને આ વચન કહ્યાં.

Verse 11

पुरे स्थितं विवाहस्य देव कालः प्रवर्तते । ततस्तस्य जटाजूटे चंद्रखंडं पितामहः

‘નગરમાં વિવાહનો દિવ્ય સમય શરૂ થયો છે.’ એમ કહી પિતામહ બ્રહ્માએ તેમના જટાજૂટ પર ચંદ્રખંડ સ્થાપ્યો.

Verse 12

बबंध प्रणयोदारविस्फारितविलोचनः । कपर्द्दं शोभनं विष्णुः स्वय चक्रेऽस्य हर्षतः

પ્રણયની ઉદારતાથી વિસ્તરેલા નેત્રો ધરાવનાર તેમના માટે, વિષ્ણુએ હર્ષપૂર્વક પોતાના હાથે જ શોભન કપર્દ (જટામુકુટ) બનાવી બાંધી આપ્યો.

Verse 13

कपालमालां विपुलां चामुण्डा मूर्ध्न्यबंधत । उवाच चापि गिरिशं पुत्रं जनय शंकर

ચામુંડાએ તેમના મસ્તક પર વિશાળ કપાલમાળા બાંધી અને ગિરીશને પણ કહ્યું— “હે શંકર, પુત્ર ઉત્પન્ન કરો।”

Verse 14

यो दैत्येंद्रकुलं हत्वा मां रक्तैस्तर्पयिष्यति । सूर्यो ज्वलच्छिखारक्तं भाबासितजगत्त्रयम्

“જે દૈત્યેન્દ્રોના કુલનો સંહાર કરીને રક્ત-તર્પણથી મને તૃપ્ત કરશે…” ત્યારે જ્વલંત કિરણોથી રક્તવર્ણ સૂર્યે ત્રિલોકને પ્રકાશિત કર્યું.

Verse 15

बबंध देवदेवस्यच स्वयमेव प्रमोदतः । शेषवासुकिमुख्याश्च ज्वलंतस्तेजसा शुभाः

આનંદમાં તેમણે પોતે જ દેવદેવને અલંકૃત કર્યો. શેષ, વાસુકિ અને મુખ્ય નાગો શુભ અને તેજસ્વી બની ઝળહળ્યા.

Verse 16

आत्मानं भूषणस्थाने स्वयं ते चक्रुरीश्वरे वायवश्च ततस्तीक्ष्णश्रृंगं हिमगिरिप्रभम्

તેઓ પોતે જ ઈશ્વરના ભૂષણસ્થાને સ્થિત થઈ ભૂષણ બની ગયા. ત્યારબાદ વાયુદેવોએ હિમગિરિ જેવી કાંતિ ધરાવતું તીક્ષ્ણ શૃંગ તેમના માટે રચ્યું.

Verse 17

वृषं विभूषयामासुर्नानारत्नोपपत्तिभिः । शक्रो गजजिनं गृह्य स्वयमग्रे व्यवस्थितः

તેમણે અનેક પ્રકારના રત્નોથી વૃષભને શોભાવ્યો. શક્ર (ઇન્દ્ર) ગજચર્મ લઈને પોતે આગળ ઊભો રહ્યો.

Verse 18

विना भस्म समाधाय कपाले रजतप्रभम् । मनुजास्थिमयीं मालां प्रेतनाथश्च वन्दनम्

એકએ પવિત્ર ભસ્મ ધારણ કર્યું, અને બીજાએ રજતપ્રભાથી ઝળહળતું કપાલપાત્ર સ્થાપ્યું. પ્રેતનાથે પણ મનુષ્ય-અસ્થિઓની માળા ધારણ કરી—વૈરાગ્યનું ભયાનક પરંતુ વંદનીય ચિહ્ન.

Verse 19

वह्निस्तेजोमयं दिव्यमजिनं प्रददौ स्थितः । एवं विभूषितः सर्वैर्भृत्यैरीशो बभौ भृशम्

વહ્નિ નજીક ઊભો રહી તેજોમય દિવ્ય અજિન અર્પણ કર્યું. આમ સર્વ ભૃત્યો દ્વારા વિભૂષિત થઈ ઈશ્વર અત્યંત તેજસ્વી બન્યા.

Verse 20

ततो हिमाद्रेः पुरुषा वीरकं प्रोचिरे वचः । मा भूत्कालात्ययः शीघ्रं भवस्यैतन्निवेद्यताम्

પછી હિમાલયના પુરુષોએ વીરકને કહ્યું—“વિલંબ ન થવો જોઈએ; આ વાત શીઘ્ર ભવ (શિવ)ને નિવેદન કર.”

Verse 21

ततो देवं प्रणम्याह वीरकः करसंपुटी । त्वरयंति महेशानं हिमाद्रेः पुरुषास्त्वमी

ત્યારે વીરકે કરજોડી દેવને પ્રણામ કરીને કહ્યું—“હે મહેશાન! હિમાલયના પુરુષો તમને ત્વરા કરવા પ્રેરિત કરે છે.”

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो देवः शीघ्रमित्येव चाब्रवीत् । सप्त वारिधयस्तस्य चक्रुर्दर्पणदर्शनम्

આ વચન સાંભળી દેવે “શીઘ્ર” એમ જ કહ્યું. ત્યારબાદ સાત સમુદ્રોએ તેમને દર્પણસમાન દર્શન કરાવ્યું.

Verse 23

तत्रैक्षत महादेवः स्वरूपं स जगन्मयम् । ततो बद्धांजलिर्धीमान्स्थाणुं प्रोवाच केशवः

ત્યાં મહાદેવે પોતાનું જ જગન્મય સ્વરૂપ નિહાળ્યું. પછી ધીમાન કેશવે હાથ જોડીને સ્થાણુ (અચલ પ્રભુ)ને સંબોધ્યો.

Verse 24

देवदेव महादेव त्रिपुरांतक शंकर । शोभसेऽनेन रूपेण जगदानंददायिना

હે દેવદેવ, હે મહાદેવ, હે ત્રિપુરાંતક શંકર! જગતને આનંદ આપનાર આ રૂપે તમે તેજસ્વી રીતે શોભો છો.

Verse 25

महेश्वर यथा साक्षादपरस्त्वं महेश्वरः । ततः स्मयन्महादेवो जयेति भुवने श्रुतः

“હે મહેશ્વર! તમે સాక్షાત પરમ છો; તમાથી ભિન્ન બીજો કોઈ નથી, હે મહેશ્વર.” ત્યારબાદ મહાદેવે સ્મિત સાથે ‘જય’ ઉચ્ચાર્યું—જે સર્વ ભુવનોમાં સંભળાયું.

Verse 26

करमालंब्य विष्णोश्च वृषभं रुरुहेशनैः । ततश्च वसवो देवाः शूलं तस्य न्यवेदयन्

વિષ્ણુનો હાથ પકડીને તેઓ ધીમે ધીમે વૃષભ પર ચઢ્યા. ત્યારબાદ વસુ દેવતાઓએ તેમને ત્રિશૂલ અર્પણ કર્યું.

Verse 27

धनदो निदिभिर्युक्तः समीपस्थस्ततोऽभवत् । स शूलपाणिर्विश्वात्मा संचचाल ततो हरः

ત્યારે નિધિઓ સાથે ધનદ (કુબેર) નજીક આવી ઊભા રહ્યા. ત્યારબાદ શૂલપાણિ, વિશ્વાત્મા હર ત્યાંથી પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 28

देवदुंदुभिनादैश्च पुष्पासारैश्च गीतकैः । नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च जयेति च महास्वनैः

દેવદુંદુભિના ગર્જન, પુષ્પવર્ષા, મધુર ગીતો, નૃત્ય કરતી અપ્સરાઓ અને ‘જય’ના મહાઘોષથી સર્વ દિશાઓ ગુંજી ઊઠीं।

Verse 29

सव्यदक्षिणसंस्थानौ ब्रह्मविष्णूतु जग्मतुः । हंसं च गरुडं चैव समारुह्य महाप्रभौ

ડાબે અને જમણે સ્થિત બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ—તે મહાપ્રભુઓ—હંસ અને ગરુડ પર આરુઢ થઈ આગળ વધ્યા।

Verse 30

अथादितिर्दितिः सा च दनुः कद्रूः सुपर्णजा । पौलोमी सुरसा चैव सिंहिका सुरभिर्मुनिः

પછી અદિતિ, દિતિ, દનુ, કદ્રૂ, સુપર્ણજા, પૌલોમી, સુરસા, સિંહિકા, સુરભિ તથા મુનિઓ પણ ત્યાં આવ્યા।

Verse 31

सिद्धिर्माया क्षमा दुर्गा देवी स्वाहा स्वधा सुधा । सावित्री चैव गायत्री लक्ष्मीः सा दक्षिणा द्युतिः

સિદ્ધિ, માયા, ક્ષમા, દુર્ગા દેવી, સ્વાહા, સ્વધા, સુધા; તેમજ સાવિત્રી, ગાયત્રી, લક્ષ્મી, દક્ષિણા અને દ્યુતિ પણ હાજર હતાં।

Verse 32

स्पृहामतिर्धृतिर्बुद्धिर्मंथिरृद्धिः सरस्वती । राका कुहूः सिनीवाली देवी भानुमती तथा

સ્પૃહા, મતિ, ધૃતિ, બુદ્ધિ, મન્થી, ઋદ્ધિ, સરસ્વતી; તેમજ રાકા, કુહૂ, સીનીવાલી અને દેવી ભાનુમતી પણ ત્યાં આવ્યા।

Verse 33

धरणी धारणी वेला राज्ञी चापि च रोहिणी । इत्येताश्चान्यदेवानां मातरः पत्नयस्तथा

ધરણી, ધારણી, વેલા, રાજ્ઞી અને રોહિણી—આ તથા અન્ય દેવોના માતા અને પત્નીરૂપે રહેલ દેવીઓ પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતાં।

Verse 34

उद्वाहं देवदेवस्य जग्मुः सर्वा मुदान्विताः । उरगा गरुडा यक्षा गंधर्वाः किंनरा नराः

દેવોના દેવના વિવાહમાં સર્વે આનંદપૂર્વક ગયા—નાગો, ગરુડો, યક્ષો, ગંધર્વો, કિન્નરો અને મનુષ્યો પણ।

Verse 35

सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास्तथा । वेदा मंत्रास्तथा यज्ञाः श्रौता धर्माश्च सर्वशः

સમુદ્રો, પર્વતો, મેઘો, માસો અને વર્ષો; તેમજ વેદો, મંત્રો, યજ્ઞો અને સર્વ પ્રકારના શ્રૌતધર્મવિધાનો પણ ત્યાં ઉપસ્થિત હતાં।

Verse 36

हुंकाराः प्रणवाश्चैव इतिहासाः सहस्रशः । कोटिशश्च तथा देवा महेंद्राद्याः सवाहनाः

અસંખ્ય હુંકારો અને પ્રણવ ‘ઓં’નો નાદ ઊઠ્યો; હજારો ઇતિહાસપાઠ થયા। તેમજ મહેન્દ્ર (ઇન્દ્ર) આદિ દેવો કરોડોની સંખ્યામાં, પોતાના પોતાના વાહનો સાથે આવ્યા।

Verse 37

अनुजग्मुर्महादेवं कोटिशोऽर्बुदशश्च हि । गणाश्च पृष्ठतो जग्मुः शंखवर्णाश्च कोटिशः

મહાદેવના અનુસરણમાં કરોડો—હા, અર્બુદશઃ—જન ચાલ્યા। અને તેમના પાછળ શંખવર્ણે શ્વેત, તેજસ્વી ગણો પણ કરોડોની સંખ્યામાં આગળ વધ્યા।

Verse 38

दशभिः केकराख्याश्च विद्युतोऽष्टाभिरेव च । चतुःषष्ट्या विशाखाश्च नवभिः पारियात्रिकाः

કેકર નામના ગણો દસ-દસના દળોમાં આવ્યા; વિદ્યુત્ (વીજળી) ગણો આઠ-આઠના; વિશાખ ગણો ચોસઠના; અને પારિયાત્રિક ગણો નવ-નવના દળોમાં ઉપસ્થિત થયા।

Verse 39

षड्भिः सर्वांतकः श्रीमांस्तथैव विकृताननः । ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिः संवृतो ययौ

શ્રીમાન્ સર્વાંતક છ દળો સાથે આગળ વધ્યો; તેમ જ વિકૃતાનન પણ. જ્વાલાકેશ બાર કરોડ અનુયાયીઓથી ઘેરાઈને પ્રસ્થાન કર્યો।

Verse 40

सप्तभिः समदः श्रीमान्दुंदुभोष्ठाभिरेव च । पंचभिश्च कपालीशः षड्भिः संह्रादकः शुभः

શ્રીમાન્ સમદ સાત દળો સાથે આવ્યો; દુન્દુભોષ્ઠ પણ તેમ જ. કપાલીશ પાંચ દળો સાથે, અને શુભ સંહ્રાદક છ દળો સાથે ઉપસ્થિત થયો।

Verse 41

कोटिकोटिभिरेवैकः कुंडकः कुंभकस्तथा । विष्टंभोऽष्टाभिरेवेह गणपः सर्वसत्तमः

કુંડક એકલો જ કરોડો કરોડ સાથીઓ સાથે આવ્યો; તેમ જ કુંભક પણ. અહીં સર્વોત્તમ ગણપ વિષ્ટંભ આઠ દળો સાથે ઉપસ્થિત થયો।

Verse 42

पिप्पलश्च सहस्रेण सन्नादश्च तथा बली । आवेशनस्तथाष्टाभिः सप्तभिश्चंद्रतापनः

પિપ્પલ એક હજાર સાથીઓ સાથે આવ્યો; બલવાન્ સન્નાદ પણ તેમ જ. આવેશન આઠ દળો સાથે, અને ચંદ્રતાપન સાત દળો સાથે ઉપસ્થિત થયો।

Verse 43

महाकेशः सहस्रेण नंदिर्द्वादशभिस्तथा । नगः कालः करालश्च महाकालः शतेन च

મહાકેશ હજાર ગણો સાથે આવ્યા; અને નંદી પણ બાર ગણો સાથે આવ્યા. નાગ, કાલ અને કરાલ પણ આવ્યા; તથા મહાકાલ સો ગણો સાથે આવ્યા.

Verse 44

अग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च । आदित्यमूर्धा कोट्या च कोट्या चैव धनावहः

અગ્નિક શત કરોડ ગણો સાથે આવ્યા; અને અગ્નિમુખ પણ એક કરોડ ગણો સાથે આવ્યા. આદિત્યમૂર્ધા એક કરોડ સાથે આવ્યા; ધનાવહ પણ એક કરોડ સાથે આવ્યા.

Verse 45

सन्नागश्च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस्त्रिभिः । अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमंत्रकः

સન્નાગ સો ગણો સાથે આવ્યા; કુમુદ ત્રણ કરોડ ગણો સાથે આવ્યા. અમોઘ અને કોકિલ પણ આવ્યા; અને સુમંત્રક કરોડો-કરોડ ગણો સાથે આવ્યા.

Verse 46

काकपादस्तता षष्ट्या षष्ट्या संतानको गणः । महाबलश्च नवभिर्मधुपिंगश्च पिंगलः

કાકપાદ, તતા અને સંતાનક—દરેક સाठ ગણો સાથે આવ્યા. મહાબલ નવ સાથે આવ્યા; મધુપિંગ અને પિંગલ પણ સાથે આવ્યા.

Verse 47

नीलो नवत्या सप्तत्या चतुर्वक्त्रश्च पूर्वपात् । वीरभद्रश्चश्चतुःषष्ट्या करणो बालकस्तथा

નીલ નવ્વે ગણો સાથે આવ્યા; અને બીજો સત્તર ગણો સાથે આવ્યો. ચતુર્વક્ત્ર પૂર્વ દિશાથી આવ્યા. વીરભદ્ર ચોસઠ સાથે આવ્યા; તેમજ કરણ અને બાલક પણ તેમ જ આવ્યા.

Verse 48

पंचाक्षः शतमन्युश्च मेघमन्युश्च विंशतिः । काष्ठकोटिश्चतुःषष्ट्या सुकोशो वृषभस्तथा

પંચાક્ષ, શતમન્યુ અને મેઘમન્યુ (વીસ સાથે) ત્યાં આવ્યા. કાષ્ઠકોટિ ચોસઠ સાથે પહોંચ્યો; તેમજ સુકોશ અને વૃષભ પણ આવ્યા.

Verse 49

विश्वरूपस्तालकेतुः पंचाशच्च सिताननः । ईशानो वृद्धदेवश्च दीप्तात्मा मृत्युहा तथा

વિશ્વરૂપ અને તાલકેતુ આવ્યા; તેમજ સિતાનન પચાસ સાથે આવ્યો. ઈશાન, વૃદ્ધદેવ, દીપ્તાત્મા અને મૃત્યુહા પણ ત્યાં પહોંચ્યા.

Verse 50

विषादो यमहा चैव गणो भृंगरिटिस्तथा । अशनी हासकश्चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात्

વિષાદ, યમહા અને ભૃંગરિટી નામનો ગણ પણ આવ્યો. અશની અને હાસક આવ્યા; તેમજ સહસ્રપાત ચોસઠ સાથે આવ્યો.

Verse 51

एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः । सर्वे सहस्रहस्ताश्च जटामुकुटधारीणः

આ અને અન્ય અનેક ગણપતિઓ—અસંખ્ય અને મહાબળવાન—ત્યાં એકત્ર થયા. તેઓ બધા સહસ્રહસ્ત અને જટામુકુટધારી હતા.

Verse 52

चंद्रलेखावतंसाश्च नीलकंठास्त्रिलोचनाः । हारकुंडलकेयूरमुकुटाद्यैरलंकृताः

તેઓ ચંદ્રલેખાને અવતંસરূপે ધારણ કરનાર, નીલકંઠ અને ત્રિલોચન હતા. હાર, કુંડળ, કેયૂર, મુકુટ વગેરે આભૂષણોથી અલંકૃત હતા.

Verse 53

अणिमादिगुणैर्युक्ताः शक्ताः शापप्रसादयोः । सूर्यकोटिप्रतीकाशास्तत्राजग्मुर्गणेश्वराः

અણિમા આદિ સિદ્ધિઓથી યુક્ત, શાપ અને પ્રસાદ આપવા સમર્થ, કરોડ સૂર્ય સમાન તેજસ્વી ગણેશ્વરો ત્યાં આવી પહોંચ્યા।

Verse 54

पातालांबरभूमिस्थाः सर्वलोकनिवासिनः । तुंबुरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः

પાતાળ, આકાશ અને પૃથ્વી—અર્થાત્ સર્વ લોકોથી—બધા લોકોના નિવાસીઓ આવ્યા; સામગાન કરનાર તુંબુરુ, નારદ, હાહા અને હૂહૂ પણ આવ્યા।

Verse 55

तंत्रीमादाय वाद्यांश्चाऽवादयञ्छंकरोत्सवे । ऋषयः कृत्स्नशश्चैव वेदगीतांस्तपोधनाः

તંત્રી વગેરે વાદ્યો લઈને તેમણે શંકરના ઉત્સવમાં મધુર વાદન કર્યું; અને તપોધન ઋષિઓએ સંપૂર્ણ રીતે વેદગીતોનું ગાન કર્યું।

Verse 56

पुण्यान्वैवाहिकान्मंत्राञ्जेषुः संहृष्टमानसाः । एवं प्रतस्थेगिरिशो वीज्यमानश्च गंगया

હર્ષિત મનથી તેમણે વિવાહના પવિત્ર મંગલ મંત્રો જપ્યા. આમ ગિરીશ (શિવ) પ્રસ્થાન કર્યા; ગંગાદેવી ચામર હલાવીને તેમની સેવા કરતી રહી।

Verse 57

तथा यमुनया चापांपतिना धृतच्छत्रया । स्त्रीभिर्नानाविधालापैलाजाभिश्चानुमोदितः

એ જ રીતે યમુના અને જળના અધિપતિ વરુણે રાજછત્ર ધારણ કર્યું. નાનાવિધ મંગલ વચનો બોલતી સ્ત્રીઓએ તથા લાજા (ભૂંજેલા ધાન) અર્પણ કરીને તેમનું અભિનંદન કર્યું।

Verse 58

महोत्सवेन देवेशो गिरिस्थानं विवेश सः । प्रभासत्स्वर्णकलशं तोरणानां शतैर्युतम्

મહોત્સવ વચ્ચે દેવોના સ્વામી તે ગિરિસ્થાનમાં પ્રવેશ્યા. તેજસ્વી સ્વર્ણકલશો વડે શોભિત સૈકડો તોરણોથી તે સ્થાન અલંકૃત હતું.

Verse 59

वैडूर्यबद्धभूमिस्थं रत्नजैश्च गृहैर्युतम् । तत्प्रविश्य स्तूयमानो द्वारमभ्याससाद ह

ત્યાંના પ્રાંગણ વૈડૂર્યમણિથી જડિત હતા અને રત્નનિર્મિત ગૃહોથી યુક્ત હતું. તેમાં પ્રવેશ કરીને, સર્વત્ર સ્તુતિ પામતા, તે દ્વાર પાસે પહોંચ્યા.

Verse 60

ततो हिमाचलस्तत्र दृश्यते व्याकुलाकुलः । आदिशदात्मभृत्यानां महादेव उपस्थिते

પછી ત્યાં હિમાચલ વ્યાકુળ અને અશાંત દેખાયો. મહાદેવ હાજર હોય ત્યારે તેણે પોતાના સેવકોને આદેશ આપવાનું શરૂ કર્યું.

Verse 61

ततो ब्रह्माणमचलो गुरुत्वे प्रार्थयत्तदा । कृत्यानां सर्वभारेषु वासुदेवं च बुद्धिमान्

ત્યારે બુદ્ધિમાન અચલે બ્રહ્માને ગુરુત્વે—અર્થાત્ અધ્યક્ષ રૂપે—રહવા પ્રાર્થના કરી, અને સર્વ કૃત્યોના ભાર માટે વાસુદેવને પણ વિનંતી કરી.

Verse 62

प्रत्याह च विवाहऽस्मिन्कुमारीभ्रातरं विना । भविष्यति कथं विष्णो लाजहोमादिकर्मसु

તેણે ઉત્તર આપ્યો—“હે વિષ್ಣો! આ વિવાહમાં કન્યાના ભ્રાતા વિના લાજાહોમ વગેરે કર્મો કેવી રીતે થશે?”

Verse 63

सुतो हि मम मैनाकः स प्रविष्टोऽर्णवे स्थितः । इति चिंताविषण्णं तं विष्णुराहमहामतिः

“મારો પુત્ર મૈનાક સમુદ્રમાં પ્રવેશ કરીને ત્યાં જ સ્થિત રહ્યો છે.” એમ ચિંતાથી વિષણ্ণ થયેલ તેને જોઈ મહામતિ વિષ્ણુએ તેને કહ્યું.

Verse 64

अत्र चिंता न कर्तव्या गिरिराज कथंचन । अहं भ्राता जगन्मातुरेतदे वं च नान्यथा

“અહીં કોઈ રીતે ચિંતા કરવી નહીં, હે ગિરિરાજ. હું જાતે જ જગન્માતાનો ભ્રાતા છું—આ જ સત્ય છે, અન્યથા નહીં।”

Verse 65

ततः प्रमुदितः शैलः पार्वतीं च स्वलंकृताम् । सखीभिः कोटिसंख्याभिर्वृतां प्रवेशयत्सदः

પછી આનંદિત ગિરિરાજે પોતાની શોભાથી અલંકૃત પાર્વતીને, કરોડોની સંખ્યામાં સખીઓથી ઘેરાયેલી, સભામંડપમાં પ્રવેશ કરાવ્યો।

Verse 66

ततो नीलमयस्तंभं ज्वलत्कांचनकुट्टिमम् । मुक्ताजालपरिष्कारं ज्वलितौ षधिदीपितम्

પછી તેણે નિલમય સ્તંભોવાળો, ઝગમગતા કાંસ્ય-સુવર્ણ પાથરાવાળી ભૂમિવાળો, મોતીના જાળથી શોભિત અને પ્રજ્વલિત ઔષધિઓથી પ્રકાશિત વિવાહમંડપ જોયો।

Verse 67

रत्नासनसहस्राढ्यं शतयोजनविस्तृतम् । विवाहमंडपं शर्वो विवेशानुचरावृतः

હજારો રત્નાસનોથી સમૃદ્ધ અને શતયોજન વિસ્તૃત એવા તે વિવાહમંડપમાં, અનુચરોથી ઘેરાયેલા શર્વ (શિવ) પ્રવેશ્યા।

Verse 68

ततः शैलः सपत्नीकः पादौ प्रक्षाल्य हर्षितः । भवस्य तेन तोयेन सिषिचे स्वं जगत्तथा

ત્યારબાદ શૈલ (હિમાલય) પત્ની સહિત હર્ષપૂર્વક ભવ (શિવ) ના ચરણો પ્રક્ષાળી, એ જ ચરણામૃત-જળથી પોતાના સમગ્ર જગતને સિંછી આશીર્વાદિત કર્યું।

Verse 69

पाद्यमाचमनं दत्त्वा मधुपर्कं च गां तथा । प्रदानस्य प्रयोगं च संचिंतयंति ब्राह्मणाः

પાદ્ય અને આચમનનું જળ, મધુપર્ક તથા ગાય અર્પણ કર્યા પછી બ્રાહ્મણો દાનકર્મની યોગ્ય વિધિ-પ્રયોગ વિશે વિચારવા લાગ્યા।

Verse 70

दौहित्रीं कव्यवाहानां दद्मि पुत्रीं स्वकामहम् । इत्युक्त्वा तस्थिवाञ्छैलो न जानाति हरस्य सः

“કવ્યવાહનો (અગ્નિદેવો) ની દૌહિત્રી એવી મારી પુત્રીને હું સ્વઇચ્છાથી અર્પણ કરું છું” એમ કહી શૈલ ઊભો રહ્યો; પરંતુ હર (શિવ) નું તત્ત્વ તે જાણતો ન હતો।

Verse 71

ततः सर्वानपृच्छत्स कुलं कोऽपि न वेद तत् । ततो विष्णुरिदं प्राह पृछ्यंतेऽन्ये किमर्थतः

પછી તેણે સૌને (વરનું) કુળ પૂછ્યું, પરંતુ કોઈને તે ખબર ન હતી। ત્યારે વિષ્ણુએ કહ્યું—“બીજાઓને પૂછવાનું શું કારણ?”

Verse 72

अज्ञातकुलतां तस्य पृछ्यतामयमेव च । अहिरेव अहेः पादान्वेत्ति नान्यो हिमाचल

તેના અજ્ઞાત કુળ વિશે આ એકને જ પૂછો; કારણ કે સર્પના પગલાં સર્પ જ જાણે છે, બીજો કોઈ નહીં—હે હિમાચલ।

Verse 73

स्वगोत्रं यदि न ब्रूते न देया भगिनी मम । ततो हासस्तदा जज्ञे सर्वेषां सुमहास्वनः

જો તે પોતાનું ગોત્ર ન કહે, તો મારી ભગિનીનું દાન ન કરવું. ત્યાર પછી સૌમાં ઊંચા નાદ સાથે મહાહાસ્ય ઊઠ્યું.

Verse 74

निवृत्तश्च क्षणाद्भूयः किं वक्ष्यति हरस्त्विति । ततो विमृश्य बहुधा किंचिद्भीताननो यता

ક્ષણમાં હાસ્ય શાંત થયું; ફરી સૌ વિચારવા લાગ્યા—“હર શું કહેશે?” પછી અનેક રીતે વિચારી, થોડું ભયભીત મુખે (એક) આગળ ગયો.

Verse 75

लज्जाजडः स्मितं चक्रे ततः पार्थ स वै हरः । ततो विशिष्टा ब्रुवति शीघ्रं कालोऽतिवर्तते

ત્યારે, હે પાર્થ, લજ્જાથી સ્થબ્ધ થયેલા હર (શિવ) માત્ર સ્મિત કર્યા. પછી એક વિશિષ્ટ સ્ત્રીએ કહ્યું—“ઝડપ કરો, સમય વીતે છે.”

Verse 76

हरिः प्राह महेशानं बिभ्यदावेद्मयहं तव । मातामहं च पितरं प्रयोगं श्रृणु भूधर

હરિએ મહેશાનને કહ્યું—“આદરભયથી હું આ તમને નિવેદન કરું છું. હે ભૂધર, વિધિ સાંભળો; આ ક્રિયામાં હું માતામહ પણ રહીશ અને પિતા પણ રહીશ.”

Verse 77

आत्मपुत्राय ते शंभो आत्मदौहित्रकाय ते । इत्युक्ते विष्णुना सर्वे साधुसाध्विति ते जगुः

વિષ્ણુએ “હે શંભો, આ તારા પોતાના પુત્ર માટે, તારા પોતાના દૌહિત્ર માટે” એમ કહ્યે ત્યારે સૌએ “સાધુ! સાધુ!” કહી ઉદ્ઘોષ કર્યો.

Verse 78

देवोऽप्युदाहरेद्वुद्धिं सर्वेभ्योऽप्यधिकां वराम् । ततः शैलस्तथा चोक्त्वा दत्त्वा देवीं च सोदकम्

દેવ (વિષ્ણુ) એ પણ સર્વથી શ્રેષ્ઠ એવી ઉત્તમ બુદ્ધિ પ્રગટ કરી. ત્યારબાદ હિમવાન પર્વતે તેમ જ કહી દેવીને સોદક (વિધિજળ સહિત) દાનમાં આપી.

Verse 79

आत्मानं चापि देवाय प्रददौ सोदकं नगः । ततः सर्वे तुष्टुवुस्तं विवाहं विस्मयान्विताः

અને તે પર્વતરાજે સોદક સહિત પોતાને પણ દેવને સમર્પિત કર્યો. ત્યારબાદ સૌ આશ્ચર્યથી ભરાઈ તે વિવાહની સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.

Verse 80

दाता महीभृतां नाथो होता देवश्चतुर्मुखः । वरः पशुपतिः साक्षात्कन्या विश्वरणिस्तथा

દાતા હતા પર્વતોના નાથ હિમવાન; હોતાઃ હતા ચતુર્મુખ દેવ બ્રહ્મા. વર સాక్షાત્ પશુપતિ અને કન્યા વિશ્વરાણી (પાર્વતી) હતી.

Verse 81

ततः स्तुवत्सु मुनिषु पुष्पवर्षे महत्यपि । नदत्सु देवतूर्येषु करं जग्राह त्र्यम्बकः

ત્યારે મુનિઓ સ્તુતિ ગાતા હતા, મહાન પુષ્પવર્ષા થતી હતી અને દેવતૂર્યો ગર્જતા હતા—એ સમયે ત્ર્યંબકે તેણીનો હાથ ગ્રહણ કર્યો.

Verse 82

देवो देवीं समालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम् । न तृप्यति न चाह्लादत्सा च देवां वृषध्वजम्

પ્રભુએ લજ્જાસહિત હિમશૈલજા દેવીને જોઈ કદી તૃપ્તિ ન પામી, આનંદથી કદી વિરમ્યા નહીં; અને દેવી પણ વೃಷધ્વજ દેવને નિહાળી પ્રસન્ન થઈ.

Verse 83

तत्र ब्रह्मादिमुनयो देवीमद्भुतरूपिणीम् । पश्यंतः शरणं जग्मुर्मनसा परमेश्वरम्

ત્યાં બ્રહ્મા આદિ મુનિઓએ દેવીના અદ્ભુત સ્વરૂપને જોઈ મનમાં પરમેશ્વરની શરણ લીધી।

Verse 84

मा मुह्याम पार्वतीं च यथा नारदपर्वतौ । ततस्तथैव तच्चक्रे सर्वेषामीप्सितं वचः

“નારદ અને પર્વત જેમ પાર્વતી વિષે મોહિત થયા હતા, તેમ આપણે મોહિત ન થાઈએ.” પછી તેણે સૌને ઇચ્છિત વચન એ જ રીતે સિદ્ધ કર્યું।

Verse 85

ततो देवैश्च मुनिभिः संस्तुतः परमेश्वरः । प्रविवेश शुभां वेदीं मूर्तिमज्ज्वलनाश्रिताम्

પછી દેવો અને મુનિઓ દ્વારા સ્તુત પરમેશ્વર, મૂર્તિમાન પવિત્ર અગ્નિમાં આશ્રય લઈને, તે શુભ વેદીમાં પ્રવેશ્યા।

Verse 86

वेधाः श्रुतीरितैर्मं त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपस्थितैः । मूर्तमग्निं जुहाव त्रिः परिक्रम्य च तं हरः

ત્યારે વેદોમાં ઉચ્ચારિત મૂર્તિમાન મંત્રોથી ઉપસ્થિત વેધાઃ (બ્રહ્મા) પ્રગટ અગ્નિમાં ત્રણ વાર આહુતિ અર્પણ કરી; અને હર (શિવ) એ અગ્નિની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી।

Verse 87

लाजाहोम उमाभ्राता प्राह तं सस्मितं हरिः । बहवो मिलिताः संति लोकाः संमर्द ईश्वर

લાજા-હોમ સમયે હરિ (વિષ્ણુ) સ્મિત સાથે ઉમાના ભ્રાતા (શિવ)ને બોલ્યા— “હે ઈશ્વર, અનેક લોક અહીં ભેગા થયા છે; બહુ ભીડ છે.”

Verse 88

सावधानेन रक्ष्याणि भूषणानि त्वया हर । ततो हरश्च तं प्राह स्वजने माऽतिगोपय

હે હર! આ ભૂષણોની અત્યંત સાવધાનીથી રક્ષા કર. ત્યારબાદ હરે તેને કહ્યું—પોતાના સ્વજનો પાસેથી તેને અતિશય ન છુપાવ.

Verse 89

किंचित्प्रार्थय दास्यामि प्राह विष्णुस्ततो वरम् । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽस्तु स च तद्दुर्लभं ददौ

ત્યારે વિષ્ણુએ કહ્યું—કંઈક માગ, હું તને વર આપીશ. તેણે કહ્યું—તમારા પ્રત્યે મારી ભક્તિ દૃઢ રહે. અને વિષ્ણુએ તે દુર્લભ વર આપ્યો.

Verse 90

ददतुः सृष्टिसंरक्षां ब्रह्मणे दक्षिणामुभौ । अग्नये यज्ञभागांश्च प्रीतौ हरजनार्दनौ

પ્રસન્ન થઈ હર અને જનાર્દન—બન્નેએ બ્રહ્માને દક્ષિણા રૂપે સૃષ્ટિ-સંરક્ષણનો ભાર આપ્યો; અને અગ્નિને યજ્ઞના યોગ્ય ભાગો અર્પણ કર્યા.

Verse 91

भृग्वादीनां ततो दत्त्वा श्रुतिरक्षणदक्षिणाम् । ततो गीतैश्च नृत्यैश्च भोजनैश्च यथेप्सितैः

પછી ભૃગુ વગેરે ઋષિઓને શ્રુતિ-રક્ષણની દક્ષિણા આપી, ત્યારબાદ ગીતો, નૃત્યો અને ઇચ્છિત ભોજનોનું આયોજન કર્યું.

Verse 92

महोत्सवैरनेकैश्च विस्मयं समपद्यत । विसृज्य लोकं तं सर्वं किमिच्छादानकैर्भवः

અनेक મહોત્સવો વડે સૌ આશ્ચર્યચકિત થયા. ત્યારબાદ સમવેત સર્વ લોકસમૂહને વિદાય આપી, ભવ (શિવ) જે જે માંગવામાં આવ્યું તે મુજબ દાન આપતા રહ્યા.

Verse 93

सरस्वत्या च पितरौ देव्याश्चाऽश्वास्य दुःखितौ । आमंत्र्य हिमशैलेंद्रं ब्रह्मणं च सकेशवम्

સરಸ್ವતીએ દેવીએ દુઃખિત માતા-પિતાને આશ્વાસન આપ્યું; પછી હિમાલય, બ્રહ્મા અને કેશવ (વિષ્ણુ)ને વિદાય આપી તેઓ પ્રસ્થાનની તૈયારી કરવા લાગ્યા।

Verse 94

जगाम मंदरगिरिं गिरिणा यानुगोर्चितः

પર્વત (હિમાલય)ના અનુગમન અને સન્માન સાથે તેઓ મંદરગિરિ પર ગયા।

Verse 95

ततो गते भगवति नीललोहिते सहोमया गिरिममलं हि भूधरः । सबांधवो रुदिति हि कस्य नो मनो विसंष्ठंलं जगति हि कन्यकापितुः

ભગવાન નીલલોહિત (શિવ) ઉમાસહિત પ્રસ્થાન કર્યા પછી, પર્વતરાજ હિમાલય પોતાના નિર્મળ પર્વત પર સર્વ સગાંસંબંધીઓ સાથે વિલાપ કરીને રડવા લાગ્યા। કન્યાના પિતાના શોકથી આ જગતમાં કોનું હૃદય ન કંપે?

Verse 96

इमं विवाहं गिरिराजपुत्र्याः श्रृणोति चाध्येति च यो नरः शुचिः । विशेषतश्चापि विवाहमंगले स मंगलं वृद्धिमवाप्नुते चिरम्

ગિરિરાજની પુત્રી (પાર્વતી)ના આ વિવાહવૃત્તાંતને જે શુદ્ધચિત્ત મનુષ્ય સાંભળે અને વાંચે—વિશેષ કરીને વિવાહના મંગળદિને—તે દીર્ઘકાળ મંગળ, સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે।