Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 41
Devanagari script
ततः शशाम वज्रास्त्रं कालनेमिस्ततो रुषा । जीवग्राहं ग्राहयितुमश्विनौ तौ प्रचक्रमे
Transliteration
tataḥ śaśāma vajrāstraṃ kālanemistato ruṣā | jīvagrāhaṃ grāhayitumaśvinau tau pracakrame
Translation
ત્યારે વજ્રાસ્ત્ર શમ્યું; અને પછી કાલનેમિ ક્રોધે ભરાઈ, તે બંને અશ્વિનીઓને ‘જીવગ્રાહ’ નામની પ્રાણહર પકડમાં ફસાવવા પ્રયત્નશીલ થયો।
Word by Word
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formकाल/अनन्तर-अव्यय (adverb: 'then/thereupon')
śaśāmasubsided/was quenched
śaśāma:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootśam (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
vajrāstramthe thunderbolt-weapon
vajrāstram:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvajra (प्रातिपदिक) + astra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (कर्मधारय/तत्पुरुष-प्राय: ‘वज्रवत् अस्त्रम्’/‘वज्रस्य अस्त्रम्’)
kālanemiḥKālanemi
kālanemiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkālanemi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (then)
ruṣāwith anger
ruṣā:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootruṣ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘क्रोधेन’ (instrumental of manner)
jīvagrāhamlive-capture
jīvagrāham:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootjīva (प्रातिपदिक) + grāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘जीवस्य ग्राहः’ = ‘seizing alive’)
grāhayitumto have (them) captured
grāhayitum:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootgrah (धातु) + ṇic (णिच्, causative)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive), णिजन्त-धातु (causative): ‘to cause to seize/capture’
aśvinauthe two Aśvins
aśvinau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootaśvin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
tauthose two
tau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; सर्वनाम
pracakrameset about/began
pracakrame:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootkram (धातु) + pra (उपसर्ग)
Formलिट्-लकार (Perfect), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन; (अत्र बहुवचनार्थे/समूहवाचक-प्रयोगः सम्भवः)
Speaker
Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)
Visual Art Cues
Scene: The previously unleashed Vajra-weapon’s fury subsides as if extinguished; Kālanemi, eyes blazing with rage, advances with a dark, constricting ‘graha’ force aimed at ensnaring the Aśvins’ very life-breath.
Characters & Entities
A
AśvinsK
KālanemiV
VajrāstraFAQs
When one weapon fails, anger seeks harsher means; the text highlights how unchecked rage drives adharma toward cruelty.
No tīrtha is mentioned in this verse.
None.