Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 89
Devanagari script
ऋषयो मनुजा देवाः शिवब्रह्ममुखा अपि । भाव्यर्थं नाति वर्तंते वेलामिव महोदधिः
Transliteration
ṛṣayo manujā devāḥ śivabrahmamukhā api | bhāvyarthaṃ nāti vartaṃte velāmiva mahodadhiḥ
Translation
ઋષિઓ, મનુષ્યો, દેવો—શિવ અને બ્રહ્મા સહિત—ભાવિને વટાવતા નથી; જેમ મહાસાગર પોતાની કિનારરેખા વટાવતો નથી।
Word by Word
ऋषयःsages
ऋषयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
मनुजाःhumans
मनुजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनुज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
देवाःgods
देवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
शिवब्रह्ममुखाःheaded by Śiva and Brahmā
शिवब्रह्ममुखाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशिव + ब्रह्मन्/ब्रह्मा + मुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; बहुव्रीहिः ‘शिवः ब्रह्मा मुखं (प्रमुखः) येषां ते’ (i.e., headed by Śiva and Brahmā)
अपिalso, even
अपि:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अप्यर्थक/समुच्चय (also/even)
भाव्यर्थम्destiny, what is to happen
भाव्यर्थम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभाव्य + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः भाव्यस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष)
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
अतिbeyond, excessively
अति:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्ग/क्रियाविशेषण (over, beyond)
वर्तन्तेgo beyond, transgress
वर्तन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
वेलाम्shore, boundary
वेलाम्:
Upamana (Standard of comparison/उपमान)
TypeNoun
Rootवेला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
इवlike, as
इव:
Upamana-marker (Comparison/इव)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमानवाचक (comparative particle)
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा + उदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः ‘महान् उदधिः’
Speaker
Narrator (contextual)
Tirtha Mahatmya
Tirtha: Mahodadhi-velā (symbolic seashore boundary)
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: A vast ocean held back by a luminous shoreline boundary; above it, faint silhouettes of sages, humans, and gods (Śiva, Brahmā) indicating all remain within destiny’s limit.
Characters & Entities
Ṛ
ṚṣisD
DevasŚ
ŚivaB
BrahmāM
Mahodadhi (ocean)FAQs
Cosmic order (niyati) is portrayed as a boundary even the highest beings respect; wisdom is to align one’s will with dharma rather than fight destiny.
None; the ocean simile is illustrative, not a pilgrimage reference.
None.