Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 51

Devanagari script

दशवर्षसहस्राणि तपो घोरं समाचरत् । तपसोंऽते भगवती जनयामास दुर्जयम्

Transliteration

daśavarṣasahasrāṇi tapo ghoraṃ samācarat | tapasoṃ'te bhagavatī janayāmāsa durjayam

Translation

દસ હજાર વર્ષ સુધી તેણે ઘોર તપ કર્યું. તે તપના અંતે ભગવતીએ દુર્જય એવા પુત્રને જન્મ આપ્યો.

Word by Word

• दशवर्षसहस्राणि: ten thousand years
• दशवर्षसहस्राणि: Karma (Extent/कर्म-परिमाण)
• Type: Noun
• Root: दश + वर्ष + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; द्विगु-समासः (दश-वर्षाणां सहस्राणि) कालपरिमाणम्

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• घोरम्: terrible
• घोरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समाचरत्: practised/performed
• समाचरत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• तपसः: of the austerity
• तपसः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• अन्ते: at the end
• अन्ते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• भगवती: the revered lady (Diti)
• भगवती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भगवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• जनयामास: gave birth to/produced
• जनयामास: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दुर्जयम्: hard to conquer
• दुर्जयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दुर्जय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपसर्ग-समासः—दुर् + जय (तत्पुरुष)

Speaker

Narrator (within Māheśvarakhaṇḍa tradition: Sūta/Lomaharṣaṇa to sages)

Visual Art Cues

Scene: देवी कठोर तप में—जटाजूट, वल्कल, अग्नि/पञ्चाग्नि या शीत-तप, चारों ओर वन; काल-प्रवाह को सूचित करने हेतु ऋतु-परिवर्तन।

Characters & Entities

• Diti
• Vajrāṅga (context)
• Kaśyapa (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity sustained over time is depicted as a transformative force that brings extraordinary fruition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None.

What ritualistic prescription is mentioned?

The practice of ghora-tapas (intense austerity) over a prolonged period.