Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 194

Devanagari script

पारदं च शिवा देवी नाम त्र्यम्बक एव च । मत्स्याद्याः शास्त्रलिंगं च नाम चापि वृषाकपिः

Transliteration

pāradaṃ ca śivā devī nāma tryambaka eva ca | matsyādyāḥ śāstraliṃgaṃ ca nāma cāpi vṛṣākapiḥ

Translation

પારદનું નામ ‘શિવા દેવી’ છે અને તે ‘ત્ર્યંબક’ પણ કહેવાય છે. મત્સ્યાદિ રૂપો ‘શાસ્ત્ર-લિંગ’ છે અને તેનું નામ ‘વૃષાકપિ’ પણ છે.

Word by Word

• पारदम्: Pārada; mercury (as a named form)
• पारदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पारद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; नामधेय-रूपेण (as an appellation)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• शिवा: Śivā
• शिवा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिवा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; देवी-पर्यायः

• देवी: goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शिवा-शब्दस्य विशेष्य/अप्पोजिशन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: निपातः — ‘named’ इत्यर्थे

• त्र्यम्बकः: Tryambaka (Śiva)
• त्र्यम्बकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्र्यम्बक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; शिवस्य नाम

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• मत्स्याद्याः: Matsya and others
• मत्स्याद्याः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मत्स्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘मत्स्य-आदयः’ इति षष्ठी/तत्पुरुष-समासः (matsya etc.)

• शास्त्रलिङ्गम्: scriptural liṅga
• शास्त्रलिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शास्त्र (प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः (śāstra-sambandhi liṅga)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• नाम: named
• नाम: Sambandha (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय/निपात)
• Form: निपातः — ‘named’ इत्यर्थे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम् (particle) — ‘also/even’

• वृषाकपिः: Vṛṣākapi (name)
• वृषाकपिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृषाकपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नामधेयम्

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) to the sages (deduced from Māheśvarakhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic composition: a gleaming mercury (pārada) vessel before a liṅga; above, Śiva as Tryambaka with a prominent third eye; to one side, a manuscript/śāstra radiating light; faint silhouettes of Matsya and other avatāra-forms as emblematic ‘śāstra’ signs.

Characters & Entities

• Pārada
• Śivā Devī
• Tryambaka (Śiva)
• Matsya
• Śāstra-liṅga
• Vṛṣākapi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The divine is recognized in many media—substance (pārada), deity (Śivā), mantra-name (Tryambaka), and teaching (śāstra)—all converging in Śiva’s worship.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse praises forms and names within the Śatarudrīya-centered teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual is stated; the emphasis is on recognizing and venerating Śiva through names, forms, and scriptural devotion.