Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 149

Devanagari script

इंद्रनीलमयं वह्निर्नाम विश्वेश्वरं जपन् । पुष्परागं गुरुलिंगं विश्वयोनिं जपन्हरम्

Transliteration

iṃdranīlamayaṃ vahnirnāma viśveśvaraṃ japan | puṣparāgaṃ guruliṃgaṃ viśvayoniṃ japanharam

Translation

અગ્નિએ ઇન્દ્રનીલમય (નીલમણિ) લિંગની પૂજા કરીને ‘વિશ્વેશ્વર’ નામનો જપ કર્યો. તેમજ પુષ્પરાગ (પોખરાજ) ગુરુ-લિંગ પૂજી હરના ‘વિશ્વયોનિ’ નામનો જપ કર્યો.

Word by Word

• इन्द्रनीलमयम्: made of sapphire (indranīla)
• इन्द्रनीलमयम्: Visheshana (विशेषण/qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रनील + मय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तृतीया-तत्पुरुषार्थे (इन्द्रनीलेन मयम् = made of sapphire)

• वह्निः: Agni; Fire (deity)
• वह्निः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• नाम: named
• नाम: Sambandha (सम्बन्ध/labeling)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशार्थक

• विश्वेश्वरम्: Viśveśvara (lord of the universe)
• विश्वेश्वरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य ईश्वरः = lord of the universe)

• जपन्: chanting
• जपन्: Karta (कर्ता/agent, participial)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पुष्परागम्: topaz (puṣparāga)
• पुष्परागम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: पुष्पराग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुषप्रयोगः (पुष्पस्य रागः = topaz)

• गुरुलिङ्गम्: guru-liṅga (a liṅga called ‘guru’)
• गुरुलिङ्गम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: गुरु + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुरोः लिङ्गम् / ‘guru-liṅga’)

• विश्वयोनिम्: Viśvayoni (source of the universe)
• विश्वयोनिम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: विश्व + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विश्वस्य योनिः = source of the universe)

• जपन्: chanting
• जपन्: Karta (कर्ता/agent, participial)
• Type: Verb
• Root: जप् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced from Māheśvara-khaṇḍa narration context)

Visual Art Cues

Scene: Agni, flame-bodied yet serene, offers oblations before a deep-blue sapphire liṅga, then before a golden-yellow topaz ‘guru-liṅga’; the sanctum glows with firelight reflecting off gemstones; mantra syllables appear as subtle script-like radiance.

Characters & Entities

• Agni (Vahni)
• Viśveśvara (Śiva epithet)
• Guru-liṅga
• Viśvayoni (Śiva epithet)
• Hara (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva is adored through many sacred forms and names; devotion expressed through japa and liṅga-pūjā is upheld as powerful.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No explicit tīrtha is given; the verse catalogs revered liṅga-forms and divine names.

What ritualistic prescription is mentioned?

Chanting Śiva’s names (Viśveśvara, Viśvayoni) while worshipping liṅgas made of specific substances is described.