Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 1

Devanagari script

कूर्म उवाच । शांडिल्य इति विख्यातः पुराहमभवं द्विजः । बालभावे मया भूप क्रीडमानेन निर्मितम्

Transliteration

kūrma uvāca | śāṃḍilya iti vikhyātaḥ purāhamabhavaṃ dvijaḥ | bālabhāve mayā bhūpa krīḍamānena nirmitam

Translation

કૂર્મ બોલ્યા—પૂર્વકાળે હું ‘શાંડિલ્ય’ નામે વિખ્યાત દ્વિજ બ્રાહ્મણ હતો. હે રાજન, બાળપણમાં રમતાં રમતાં મેં પોતાના હાથે કંઈક રચ્યું હતું.

Word by Word

• कूर्मः: Kūrma (the tortoise incarnation)
• कूर्मः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कूर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• शाण्डिल्यः: Śāṇḍilya
• शाण्डिल्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शाण्डिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus, as
• इति: Sambandha/Quotation marker (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इति-प्रयोग (quotative particle)

• विख्यातः: well-known
• विख्यातः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• पुरा: formerly, once
• पुरा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तम-पुरुषार्थ, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अभवम्: was, became
• अभवम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), उत्तम-पुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद

• द्विजः: a brāhmaṇa (twice-born)
• द्विजः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• बालभावे: in childhood
• बालभावे: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: बालभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (बालस्य भावः)

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/Agent-in-passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• भूप: O king
• भूप: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• क्रीडमानेन: while playing; by (one) playing
• क्रीडमानेन: Karana/Hetu (Instrument/Means/करण)
• Type: Adjective
• Root: क्रीड् (धातु) → क्रीडमान (शतृ/वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (मया सह)

• निर्मितम्: made, constructed
• निर्मितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नि + मा (धातु) → निर्मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगे कृतं (made)

Speaker

Kūrma

Skanda Dialogue

Listener: King (nṛpa/bhūpa)

Visual Art Cues

Scene: A narrator (Kūrma) recalls being the brāhmaṇa Śāṇḍilya as a child, playing and shaping a small sacred structure with his hands, while addressing a king.

Characters & Entities

• Kūrma
• Śāṇḍilya
• Bhūpa (King)
• Dvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even a child’s playful act can become a seed of devotion and destiny when connected to dharma and sacred intent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named yet; the narrative is setting up the account of a Śiva-related act performed in childhood.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it introduces a personal purāṇic testimony that will explain a devotional construction.