Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 10

कूर्म उवाच । चिरंतनो हि जानामि कर्त्तुमातिथ्यसत्क्रियाम् । अभ्यागतेष्वपचितिं धर्मशास्त्रेषु निश्चितम्

kūrma uvāca | ciraṃtano hi jānāmi karttumātithyasatkriyām | abhyāgateṣvapacitiṃ dharmaśāstreṣu niścitam

કૂર્મ બોલ્યો— “હું પ્રાચીન છું અને મહેમાનનું યોગ્ય સન્માન કેવી રીતે કરવું તે મને સારી રીતે ખબર છે. મહેમાનરૂપે આવેલા પ્રત્યે આદરભાવ ધર્મશાસ્ત્રોમાં દૃઢ રીતે નિશ્ચિત છે.”

कूर्मःthe tortoise
कूर्मः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootकूर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चिरंतनःancient/long-standing
चिरंतनः:
Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootचिरंतन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (particle: indeed/for)
जानामिI know
जानामि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootज्ञा (धातु)
Formलट्-लकार (Present), उत्तम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कर्तुम्to do
कर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
आतिथ्यसत्क्रियाम्proper honoring of a guest
आतिथ्यसत्क्रियाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootआतिथ्य (प्रातिपदिक) + सत्क्रिया (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (आतिथ्यस्य सत्क्रिया); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अभ्यागतेषुwhen guests arrive / among guests
अभ्यागतेषु:
Adhikaraṇa (Context/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअभ्यागत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
अपचितिम्honor/respect
अपचितिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअपचिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
धर्मशास्त्रेषुin the dharma-texts
धर्मशास्त्रेषु:
Adhikaraṇa (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्मशास्त्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (धर्मस्य शास्त्रम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
निश्चितम्determined/laid down
निश्चितम्:
Kriya-visheṣaṇa (Predicate qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-चित् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन (here agreeing with implied 'विधि/नियम' or as predicate)

Kūrma

Listener: Kauśika (and the gathered guests)

Scene: The tortoise speaks calmly, head extended, conveying age and authority; Kauśika listens, posture easing slightly; guests remain present as silent witnesses.

K
Kūrma
D
Dharmaśāstra

FAQs

Honoring an unexpected guest (atithi) is a settled duty in dharma and should be practiced with reverence.

No specific tīrtha is named in this verse; it emphasizes universal dharma (ātithya) within the narrative context.

No specific rite is detailed; the prescription is the ethical obligation of proper guest-reception and respectful conduct.