Adhyaya 8

Verse 1

अगस्त्य उवाच । किं चकार हरः स्कंद मंदराद्रिगतस्तदा । विलंबमालंबयति तस्मिन्नपि गजानने

અગસ્ત્ય બોલ્યા— હે સ્કંદ! ત્યારે મન્દર પર્વત પર ગયેલા હર (શિવ)એ શું કર્યું, જ્યારે ગજાનન (ગણેશ) પણ હજી વિલંબ કરતો હતો?

Verse 2

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्य कथां पुण्यां कथ्यमानां मयाधुना । वाराणस्येकविषयामशेषाघौघनाशिनीम्

સ્કંદ બોલ્યા— હે અગસ્ત્ય! હવે મારા દ્વારા કહાતી આ પુણ્ય કથા સાંભળો; તે માત્ર વારાણસી વિષયક છે અને સર્વ પાપસમૂહના પ્રવાહને નાશ કરનાર છે.

Verse 3

करींद्रवदने तत्र क्षेत्रवर्येऽविमुक्तके । विलंबभाजित्र्यक्षेण प्रैक्षिक्षिप्रमधोक्षजः

ત્યાં અવિમુક્ત નામના શ્રેષ્ઠ ક્ષેત્રમાં, ગજાનન વિલંબમાં લાગેલા હતા ત્યારે અધોક્ષજ (વિષ્ણુ)એ ત્રિનેત્ર મહેશ્વર તરફ ત્વરિત દૃષ્ટિ કરી।

Verse 4

प्रोक्तोथ बहुशश्चेति बहुमानपुरःसरम् । तथा त्वमपि माकार्षीर्यथा प्राक्प्रस्थितैः कृतम्

તેમણે આદરપૂર્વક કહ્યું—“આ તો અનેક વાર કહેવાયું છે. તેથી તું પણ અન્યથા ન કર; જે પહેલાં પ્રસ્થાન કરેલા છે તેમણે જેમ કર્યું તેમ જ કર।”

Verse 5

श्रीविष्णुरुवाच । उद्यमः प्राणिभिः कार्यो यथाबुद्धि बलाबलम् । परं फलंति कर्माणि त्वदधीनानि शंकर

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું—“પ્રાણીઓએ પોતાની બુદ્ધિ મુજબ બળ-અબળ વિચાર કરીને પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; પરંતુ કર્મોનું પરમ ફળ, હે શંકર, તારા અધિન છે।”

Verse 6

अचेतनानि कर्माणि स्वतंत्राः प्राणिनोपि न । त्वं च तत्कर्मणां साक्षी त्वं च प्राणिप्रवर्तकः

“કર્મો જડ છે, અને પ્રાણીઓ પણ ખરેખર સ્વતંત્ર નથી. તે કર્મોના સાક્ષી પણ તું જ છે, અને પ્રાણીઓને પ્રવર્તાવનાર પણ તું જ છે।”

Verse 7

किंतु त्वत्पादभक्तानां तादृशी जायते मतिः । यया त्वमेव कथयेः साध्वनेनत्वनुष्ठितम्

“પરંતુ તારા પાદભક્તોમાં એવી બુદ્ધિ જન્મે છે, જેના દ્વારા તું પોતે જ કહે છે—‘આ કાર્ય તેણે સદ્ભાવથી, યોગ્ય રીતે આચર્યું છે।’”

Verse 8

यत्किंचिदिह वै कर्मस्तोकं वाऽस्तोकमेव वा । तत्सिद्ध्यत्येव गिरिश त्वत्पादस्मृत्यनुष्ठितम्

અહીં કરાયેલું કોઈ પણ કર્મ—નાનું હોય કે મોટું—હે ગિરીશ! તમારા પવિત્ર ચરણસ્મરણથી કરાય તો તે નિશ્ચયે સિદ્ધ થાય છે।

Verse 9

सुसिद्धमपि वै कार्यं सुबुद्ध्यापि स्वनुष्ठितम् । अत्वत्पदस्मृतिकृतं विनश्यत्येव तत्क्षणात्

સુબુદ્ધિથી યોગ્ય રીતે કરેલું, સારી રીતે સિદ્ધ થયેલું કાર્ય પણ—તમારા ચરણસ્મરણ વિના કરાય તો—તત્ક્ષણે નાશ પામે છે।

Verse 10

शंभुना प्रेषितेनाद्य सूद्यमः क्रियते मया । त्वद्भक्तिसंपत्तिमतां संपन्नप्राय एव नः

આજે શંભુની આજ્ઞાથી હું હૃદયપૂર્વક પ્રયત્ન કરું છું; જેમને તમારી ભક્તિ-સંપત્તિ છે, તેમના માટે સફળતા લગભગ નિશ્ચિત છે।

Verse 11

अतीव यदसाध्यं स्यात्स्वबुद्धिबलपौरुषैः । तत्कार्यं हि सुसिद्धं स्यात्त्वदनुध्यानतः शिव

પોતાની બુદ્ધિ, બળ અને પુરુષાર્થથી જે અત્યંત અસાધ્ય હોય, તે પણ—હે શિવ!—તમારા અનુધ્યાનથી સંપૂર્ણ સિદ્ધ થાય છે।

Verse 12

यांति प्रदक्षिणीकृत्य ये भवंतं भवं विभो । भवंति तेषां कार्याणि पुरोभूतानि ते भयात्

પ્રભુ ભવને—હે વિભો!—પ્રદક્ષિણા કરીને જે આગળ વધે છે, તેમના કાર્યો જાણે તમારા પ્રભાવથી ભયભીત થઈ પહેલેથી જ સિદ્ધ થઈ સામે આવી ઊભાં રહે છે।

Verse 13

जातं विद्धि महादेव कार्यमेतत्सुनिश्चितम् । काशीप्रावेशिकश्चिंत्य शुभलग्नोदयः परम्

હે મહાદેવ, જાણો—આ કાર્ય સુનિશ્ચિત રીતે સિદ્ધ થઈ ગયું છે. કાશીમાં પ્રવેશ માટે પરમ શુભ લગ્ન ઉદય પામ્યું છે; તેમાં કશી શંકા ન રાખો.

Verse 14

अथवा काशिसंप्राप्तौ न चिंत्यं हि शुभाशुभम् । तदैव हि शुभः कालो यदैवाप्येत काशिका

અથવા કાશી પ્રાપ્ત થતાં શુભ-અશુભનું વિચારણું કરવું જ ન જોઈએ; કારણ કે કાશિકા પ્રાપ્ત થાય તે જ ક્ષણ સ્વયં શુભ કાળ છે.

Verse 15

शंभुं प्रदक्षिणीकृत्य प्रणम्य च पुनःपुनः । प्रतस्थेऽथ सलक्ष्मीको मंदराद्गरुडध्वजः

શંભુની પ્રદક્ષિણા કરીને અને વારંવાર પ્રણામ કરીને, લક્ષ્મીસહિત ગરુડધ્વજ વિષ્ણુ ત્યારે મંદર પર્વત પરથી પ્રસ્થાન કર્યા.

Verse 16

दृशोरतिथितां नीत्वा विष्णुर्वाराणसीं ततः । पुंडरीकाक्ष इत्याख्यां सफलीकृतवान्मुदा

પછી વિષ્ણુએ વારાણસીને પોતાની આંખોના અતિથિ બનાવી (દર્શન કરીને) આનંદથી ‘પુંડરીકાક્ષ’ નામને સાર્થક અને પૂર્ણ કર્યું.

Verse 17

गंगावरणयोर्विष्णुः संभेदे स्वच्छमानसः । प्रक्षाल्य पाणिचरणं सचैलः स्नातवानथ

ગંગા અને વરુણા ના સંગમે, નિર્મળ મનવાળા વિષ્ણુએ હાથ-પગ ધોઈ, પછી વસ્ત્ર સહિત ત્યાં જ સ્નાન કર્યું.

Verse 18

तदाप्रभृति तत्तीर्थं पादोदकमितीरितम् । पादौ यदादौ शुभदौ क्षालितौ पीतवाससा

ત્યાંથી તે તીર્થ “પાદોદક” નામે પ્રસિદ્ધ થયું; કારણ કે આરંભે ત્યાં જ પીતાંબરધારી વિષ્ણુના શુભ પાદ પ્રક્ષાલિત થયા હતા।

Verse 19

तत्र पादोदके तीर्थे ये स्नास्यंतीह मानवाः । तेषां विनश्यति क्षिप्रं पापं सप्तभवार्जितम्

અહીં પાદોદક તીર્થમાં જે મનુષ્યો સ્નાન કરે છે, તેમના સાત જન્મોમાં સંચિત પાપ તત્કાળ નાશ પામે છે।

Verse 20

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा दत्त्वा चैव तिलोदकम् । सप्तसप्त तथा सप्त स्ववंश्यांस्तारयिष्यति

જે પુરુષ ત્યાં શ્રાદ્ધ કરીને તિલોદક અર્પે છે, તે પોતાના વંશના સાત-સાત અને ફરી સાત—એટલી પેઢીઓનો ઉદ્ધાર કરે છે।

Verse 21

गयायां यादृशी तृप्तिर्लभ्यते प्रपितामहैः । तीर्थे पादोदके काश्यां तादृशी लभ्यते ध्रुवम्

ગયામાં પિતૃઓને જેવી તૃપ્તિ મળે છે, તેવી જ તૃપ્તિ કાશીના પાદોદક તીર્થમાં નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થાય છે।

Verse 22

कृतपादोदक स्नानं पीतपादोदकोदकम् । दत्तपादोदपानीयं नरं न निरयः स्पृशेत्

જે પાદોદકમાં સ્નાન કરે, તે પાદોદક-જળ પીવે અને એ જ પાદોદકને પવિત્ર પાનરૂપે દાન પણ કરે—એવા મનુષ્યને નરક સ્પર્શતું નથી।

Verse 23

विष्णुपादोदके तीर्थे प्राश्य पादोदकं सकृत् । जातुचिज्जननीस्तन्यं न पिबेदिति निश्चितम्

વિષ્ણુ-પાદોદક તીર્થમાં એકવાર પણ પાદોદકનું આચમન કર્યા પછી, ફરી ક્યારેય માતાનું સ્તન્ય (દૂધ) ન પીવું—એવો નિશ્ચય છે।

Verse 24

सचक्र शालग्रामस्य शंखेन स्नापितस्य च । अद्भिः पादोदकस्यांबु पिबन्नमृततां व्रजेत्

ચક્રચિહ્નિત શાલગ્રામને શંખથી સ્નાન કરાવ્યા પછી જે જળ પાદોદક બને, તે પાદોદક-જળ પીવનાર અમૃતત્વને પામે છે।

Verse 25

विष्णुपादोदके तीर्थे विष्णुपादोदकं पिबेत् । यदि तत्सुधया किं नु बहुकालीनयातया

વિષ્ણુ-પાદોદક તીર્થમાં વિષ્ણુનું પાદોદક પીવું જોઈએ; જ્યારે એ જ સ્વયં સుధા (અમૃત) છે, તો બહુ સમયથી રાખેલું ‘અમૃત’ શા માટે?

Verse 26

काश्यां पादोदके तीर्थे यैः कृता नोदकक्रियाः । जन्मैव विफलं तेषां जलबुद्बुद सश्रियाम्

કાશીના પાદોદક તીર્થમાં જે જલ-ક્રિયાઓ કરતા નથી, જળના બબ્બલ જેવી ક્ષણભંગુર શોભા ધરાવતા તેમનો જન્મ જ નિષ્ફળ બને છે।

Verse 27

कृतनित्यक्रियो विष्णुः सलक्ष्मीकः सकाश्यपिः । उपसंहृत्य तां मूर्तिं त्रैलोक्यव्यापिनीं तथा

વિષ્ણુએ નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરીને, લક્ષ્મીસહિત અને કાશ્યપસહ, ત્રિલોકમાં વ્યાપેલી તે મૂર્તિને ત્યારે ઉપસંહૃત (સમેટી) લીધી।

Verse 28

विधाय दार्षदीं मूर्तिं स्वहस्तेनादिकेशवः । स्वयं संपूजयामास सर्वसिद्धिसमृद्धिदाम्

આદિકેશવે પોતાના હાથે પથ્થરની મૂર્તિ ઘડી અને સ્વયં તેનું સંપૂજન કર્યું—એ શ્રીવિગ્રહ સર્વ સિદ્ધિ અને મંગલસમૃદ્ધિ આપનાર છે.

Verse 29

आदिकेशवनाम्नीं तां श्रीमूर्तिं पारमेश्वरीम् । संपूज्य मर्त्यो वैकुंठं मन्यते स्वगृहांगणम्

‘આદિકેશવ’ નામની તે પરમેશ્વરી શ્રીમૂર્તિનું વિધિપૂર્વક સંપૂજન કર્યા પછી, મર્ત્ય પણ પોતાના ઘરના આંગણાને વૈકુંઠ સમાન માને છે.

Verse 30

श्वेतद्वीप इति ख्यातं तत्स्थानं काशिसीमनि । श्वेतद्वीपे वसंत्येव नरास्तन्मूर्तिसेवकाः

કાશીની સીમામાં આવેલું તે સ્થાન ‘શ્વેતદ્વીપ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે; તે મૂર્તિના સેવક નરજન નિશ્ચયે શ્વેતદ્વીપમાં વસે છે.

Verse 31

क्षीराब्धिसंज्ञं तत्रान्यत्तीर्थं केशवतोग्रतः । कृतोदकक्रियस्तत्र वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

ત્યાં કેશવની સામે ‘ક્ષીરાબ્ધિ’ નામનું બીજું તીર્થ છે; ત્યાં ઉદકક્રિયા કરીને ક્ષીરાબ્ધિના કાંઠે નિવાસ કરવો જોઈએ.

Verse 32

तत्र श्राद्धं नरः कृत्वा गां दत्त्वा च पयस्विनीम् । यथोक्तसर्वाभरणां क्षीरोदे वासयेत्पितॄन्

ત્યાં શ્રાદ્ધ કરીને, શાસ્ત્રોક્ત રીતે સર્વ આભૂષણોથી શોભિત દૂધ આપતી ગાયનું દાન કરવાથી, મનુષ્ય પિતૃઓને ક્ષીરોદ-લોકમાં સંતોષપૂર્વક વસાવે છે.

Verse 33

एकोत्तरशतं वंश्यान्नवेत्पायस कर्दमम् । क्षीरोदरोधः पुण्यात्मा भक्त्या तत्रैकधेनुदः

ક્ષીરોદના તટે પુણ્યાત્મા ભક્તિપૂર્વક ત્યાં એક ગાયનું દાન કરે તો તેના વંશના એકસો એક પિતૃઓ પાયસ અને મધુર હવિ સમાન તૃપ્ત થાય છે।

Verse 34

बह्वीश्च नैचिकीर्दत्त्वा श्रद्धयात्र सदक्षिणाः । शय्योत्तरांश्च प्रत्येकं पितॄंस्तत्र सुवासयेत्

ત્યાં શ્રદ્ધાપૂર્વક યોગ્ય દક્ષિણાસહ અનેક નૈચિકી દાન આપી, શય્યા તથા વધારાના દાન અર્પણ કરવાથી, તે પવિત્ર લોકમાં દરેક પિતૃને સુખથી વસાવે છે।

Verse 35

क्षीरोदाद्दक्षिणे तत्र शंखतीर्थमनुत्तमम् । तत्रापि संतर्प्यपितॄन्विष्णुलोकेमहीयते

ક્ષીરોદના દક્ષિણમાં ત્યાં અનુત્તમ શંખતીર્થ છે. ત્યાં પણ પિતૃઓને સંતોષ આપવાથી મનુષ્ય વિષ્ણુલોકમાં માન પામે છે।

Verse 36

तद्याम्यां चक्रतीर्थं च पितॄणामपि दुर्लभम् । तत्रापि विहितश्राद्धो मुच्यते पैतृकादृणात्

તેના દક્ષિણમાં ચક્રતીર્થ છે, જે પિતૃઓ માટે પણ દુર્લભ છે. ત્યાં વિધિપૂર્વક શ્રાદ્ધ કરનાર મનુષ્ય પિતૃઋણથી મુક્ત થાય છે।

Verse 37

तत्संन्निधौ गदातीर्थं विष्वगाधिनिबर्हणम् । तारणं च पितॄणां वै कारणं चैनसां क्षये

તેના સાન્નિધ્યમાં ગદાતીર્થ છે, જે ઊંડે વસેલા ક્લેશોનો નાશ કરે છે. તે ખરેખર પિતૃઓના તારણ અને પાપક્ષયનું કારણ છે।

Verse 38

पद्मतीर्थं तदग्रे तु तत्र स्नात्वा नरोत्तमः । पितॄन्संतर्प्य विधिना पद्मयानेव हीयते

તેના આગળ પદ્મતીર્થ છે. ત્યાં સ્નાન કરીને શ્રેષ્ઠ પુરુષ વિધિપૂર્વક પિતૃઓને તર્પણ કરે છે અને જાણે પદ્મ-વિમાનમાં આરોહણ કરીને પ્રસ્થાન કરે છે.

Verse 39

तत्रैव च महालक्ष्म्यास्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्वयं यत्र महालक्ष्मीः स्नाता त्रैलोक्यहर्षदा

ત્યાં જ મહાલક્ષ્મીનું તીર્થ છે, જે ત્રિલોકમાં વિખ્યાત છે—જ્યાં સ્વયં મહાલક્ષ્મીએ સ્નાન કર્યું અને ત્રિલોકને હર્ષ આપ્યો.

Verse 40

तत्र तीर्थे कृतस्नानो दत्त्वा रत्नानि कांचनम् । पट्टांबराणि विप्रेभ्यो न लक्ष्म्या परिहीयते

તે તીર્થમાં સ્નાન કરીને, રત્નો, સોનું અને ઉત્તમ રેશમી વસ્ત્રો બ્રાહ્મણોને દાન આપવાથી તેની લક્ષ્મી કદી ઘટતી નથી.

Verse 41

यत्रयत्र हि जायेत तत्रतत्र समृद्धिमान् । पितरोपि हि सुश्रीकास्तस्य स्युस्तीर्थगौरवात्

તે જ્યાં જ્યાં જન્મે ત્યાં ત્યાં સમૃદ્ધિમાન બને છે; અને તે તીર્થના ગૌરવથી તેના પિતૃઓ પણ શ્રીસમૃદ્ધ થાય છે.

Verse 42

तत्रास्ति हि महालक्ष्म्या मूर्तिस्त्रैलोक्यवंदिता । तां प्रणम्य नरो भक्त्या न रोगी जायते क्वचित्

ત્યાં મહાલક્ષ્મીની મૂર્તિ છે, જે ત્રિલોકમાં વંદિત છે. જે પુરુષ ભક્તિથી તેને પ્રણામ કરે છે, તે કદી રોગી બનીને જન્મ લેતો નથી.

Verse 43

नभस्य बहुलाष्टम्यां कृत्वा जागरणं निशि । समभ्यर्च्य महालक्ष्मीं व्रती व्रतफलं लभेत्

નભસ્ય (ભાદ્રપદ) માસની બહુલા અષ્ટમીએ રાત્રિ જાગરણ કરીને અને મહાલક્ષ્મીની વિધિવત્ પૂજા કરવાથી વ્રતી પોતાના વ્રતનું પૂર્ણ ફળ પ્રાપ્ત કરે છે।

Verse 44

तार्क्ष्य तीर्थं हि तत्रास्ति तार्क्ष्यकेशवसन्निधौ । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या संसाराहिं न पश्यति

ત્યાં તાર્ક્ષ્ય-કેશવના સન્નિધિમાં તાર્ક્ષ્ય-તીર્થ છે. ત્યાં ભક્તિપૂર્વક સ્નાન કરનાર મનુષ્ય સંસારરૂપ સર્પને ફરી નથી જોતો।

Verse 45

तदग्रे नारदं तीर्थं महापातकनाशनम् । ब्रह्मविद्योपदेशं च प्राप्तवान्यत्र नारदः

તેના આગળ નારદ-તીર્થ છે, જે મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે—જ્યાં નારદે બ્રહ્મવિદ્યાનો ઉપદેશ પ્રાપ્ત કર્યો હતો।

Verse 46

तत्र स्नातो नरः सम्यग्ब्रह्मविद्यामवाप्नुयात् । केशवात्तेन तत्रोक्तः काश्यां नारदकेशवः

ત્યાં યોગ્ય રીતે સ્નાન કરનાર મનુષ્ય બ્રહ્મવિદ્યા પ્રાપ્ત કરે છે. તેથી કાશીમાં ત્યાંના કેશવને ‘નારદ-કેશવ’ કહેવામાં આવે છે।

Verse 47

अर्चयित्वा नरो भक्त्या देवं नारदकेशवम् । जनन्या जठरं पीठमध्यास्ते न कदाचन

ભક્તિપૂર્વક દેવ નારદ-કેશવની આરાધના કરનાર મનુષ્ય ફરી ક્યારેય માતાના ગર્ભમાં પડતો નથી, અને પ્રસવ-પીઠ પર પણ શયન કરતો નથી।

Verse 48

प्रह्लादतीर्थं तस्याग्रे यत्र प्रह्लादकेशवः । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा विप्णुलोके महीयते

તે (મંદિર)ની સામે પ્રહ્લાદતીર્થ છે, જ્યાં પ્રહ્લાદ-કેશવ વિરાજે છે. ત્યાં શ્રાદ્ધાદિ કર્મ કરીને મનુષ્ય વિષ્ણુલોકમાં માન પામે છે.

Verse 49

आंबरीषमहातीर्थमघघ्नं तस्य सन्निधौ । तत्रौदकीं क्रियां कुर्वन्निष्कालुष्यं लभेन्नरः

તેની નજીક પાપનાશક અઘઘ્ન એવું આંબરીષ મહાતીર્થ છે. ત્યાં જલક્રિયા કરનાર મનુષ્ય કલુષતા-રહિત પવિત્રતા પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 50

आदित्यकेशवः पूज्य आदिकेशव पूर्वतः । तस्य संदर्शनादेव मुच्यते चोच्चपातकैः

આદિ-કેશવના પૂર્વમાં સ્થિત આદિત્ય-કેશવ પૂજ્ય છે. તેમના માત્ર દર્શનથી જ મનુષ્ય ઘોર પાતકોથી પણ મુક્ત થાય છે.

Verse 51

दत्तात्रेयेश्वरं तीर्थं तत्रैवादिगदाधरः । पितॄन्संतर्प्य तत्रैव ज्ञानयोगमवाप्नुयात्

ત્યાં દત્તાત્રેયેશ્વર તીર્થ છે અને ત્યાં જ આદિ-ગદાધર વિરાજે છે. ત્યાં પિતૃઓને તર્પણ કરીને મનુષ્ય જ્ઞાનયોગ પ્રાપ્ત કરે છે.

Verse 52

भृगुकेशवपूर्वेण तीर्थं वै भार्गवं परम् । तत्र स्नातो नरः प्राज्ञो भवेद्भार्गववत्सुधीः

ભૃગુ-કેશવના પૂર્વમાં પરમ ભાર્ગવ તીર્થ છે. ત્યાં સ્નાન કરનાર બુદ્ધિમાન મનુષ્ય ભાર્ગવ સમાન વિદ્વાન અને વિવેકી બને છે.

Verse 53

तत्र वामनतीर्थं च प्राच्यां वामनकेशवात् । पूजयित्वा च तं विष्णुं वसेद्वामनसन्निधौ

ત્યાં વામન-કેશવના પૂર્વમાં વામનતીર્થ છે. તે વિષ્ણુની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને વામનના સાન્નિધ્યમાં ભક્તિથી નિવાસ કરવો.

Verse 54

नरनारायणं तीर्थं नरनारायणात्पुरः । तत्र तीर्थे कृतस्नानो नरो नारायणो भवेत्

નર-નારાયણના સમક્ષ નર-નારાયણતીર્થ છે. તે તીર્થમાં સ્નાન કરનાર મનુષ્ય નારાયણસદૃશ (દિવ્ય મંગલ ગુણોથી યુક્ત) બને છે.

Verse 55

यज्ञवाराह तीर्थं च तदग्रे पापनाशनम् । प्रतिमज्जनतस्तत्र राजसूय क्रतोः फलम्

તેના આગળ પાપનાશક યજ્ઞ-વારાહતીર્થ પણ છે. ત્યાં વારંવાર ડૂબકી લગાવવાથી રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત થાય છે.

Verse 56

विदारनारसिंहाख्यं तत्र तीर्थं सुनिर्मलम् । स्नातो विदारयेत्तत्र पापं जन्मशतार्जितम्

ત્યાં વિદાર-નરસિંહ નામનું અતિ નિર્મળ તીર્થ છે. તેમાં સ્નાન કરનાર સો જન્મોમાં સંગ્રહિત પાપને ચીરીને નાશ કરે છે.

Verse 57

गोपिगोविंद तीर्थं च गोपिगोविंदपूर्वतः । स्नात्वा तत्र समभ्यर्च्य विष्णुं विष्णुप्रियो भवेत्

ગોપી-ગોવિંદના પૂર્વમાં ગોપી-ગોવિંદતીર્થ પણ છે. ત્યાં સ્નાન કરીને અને વિષ્ણુની શ્રદ્ધાપૂર્વક અર્ચના કરીને મનુષ્ય વિષ્ણુનો પ્રિય બને છે.

Verse 58

तीर्थं लक्ष्मीनृसिंहाख्यं गोपिगोविंद दक्षिणे । न लक्ष्म्या त्यज्यते क्वापि तत्तीर्थं परिमज्जनात्

ગોપીગોવિંદના દક્ષિણમાં લક્ષ્મી-નૃસિંહ નામનું તીર્થ છે. તે તીર્થમાં પરિમજ્જન-સ્નાન કરવાથી લક્ષ્મી (કૃપા અને સૌભાગ્ય) ક્યારેય ક્યાંય ત્યાગતી નથી.

Verse 59

तदग्रे शेषतीर्थं च शेषमाधवसन्निधौ । तर्पितानां पितॄणां च यत्र तृप्तिर्न शिष्यते

તેના આગળ શેષ-માધવના સન્નિધિમાં શેષ-તીર્થ છે. ત્યાં પિતૃઓને તર્પણ અર્પણ કરવાથી તેમની તૃપ્તિ ક્યારેય ઘટતી નથી; અખંડ અને પૂર્ણ રહે છે.

Verse 60

शंखमाधवतीर्थं च तदवाच्यां सुनिर्मलम् । कृतोदको नरस्तत्र भवेत्पापोपि निर्मलः

ત્યાં શંખ-માધવ તીર્થ પણ છે, જે અતિ નિર્મળ કહેવાય છે. ત્યાં ઉદકકર્મ/સ્નાન કરનાર મનુષ્ય પાપી હોય તોય નિર્મળ બની જાય છે.

Verse 61

तदग्रे च हयग्रीवं तीर्थं परमपावनम् । तत्र स्नात्वा हयग्रीवं केशवं परिपूज्य च

તેના આગળ પરમ પાવન હયગ્રીવ-તીર્થ છે. ત્યાં સ્નાન કરીને હયગ્રીવરૂપ કેશવની વિધિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

Verse 62

पिंडं च तत्र निर्वाप्य हयग्रीवस्य सन्निधौ । हायग्रीवीं श्रियं प्राप्य समुच्येत सपूर्वजः

ત્યાં હયગ્રીવના સન્નિધિમાં પિંડ અર્પણ કરીને, હયગ્રીવપ્રદત્ત શ્રી (સમૃદ્ધિ અને કૃપા) પ્રાપ્ત કરીને, મનુષ્ય પોતાના પૂર્વજો સહિત ઉન્નત/ઉદ્ધૃત થાય છે.

Verse 63

स्कंद उवाच । प्रसंगतो मयैतानि तीर्थानि कथितानि ते । भूमौ तिलांतरायां यत्तत्र तीर्थान्यनेशः

સ્કંદે કહ્યું—પ્રસંગવશ મેં તમને આ તીર્થો કહ્યાં. હે પ્રભુ, પૃથ્વી પર ‘તિલાંતરાયા’ નામના તે પ્રદેશમાં અસંખ્ય તીર્થો છે.

Verse 64

पातालं गमितः पूर्वं हरिणा विक्रमैस्त्रिभिः । वृत्तवानपि वै वृत्रः सुत्राम्णा विनिसूदितः

પૂર્વે હરિએ પોતાના ત્રિવિક્રમ—ત્રણ પગલાંથી પાતાળ સુધી પહોંચ્યું; અને મહાબલી વૃત્ર પણ સુત્રામણ (ઇન્દ્ર) દ્વારા સંહારાયો.

Verse 65

उद्दिष्टानां तु तीर्थानामेतेषां कलशोद्भव । नाममात्रमपि श्रुत्वा निष्पापो जायते नरः । इदानीं प्रस्तुतं विप्र शृणु वक्ष्यामि तेग्रतः । वैकुंठनाथो यच्चक्रे शंखचक्रगदाधरः

હે કલશોદ્ભવ (અગસ્ત્ય), દર્શાવેલાં આ તીર્થોના નામ માત્ર સાંભળવાથી પણ મનુષ્ય નિષ્પાપ બને છે. હવે, હે વિપ્ર, વર્તમાન પ્રસંગ સાંભળ; શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર વૈકુંઠનાથે જે કર્યું તે હું તારા સમક્ષ કહું છું.

Verse 66

तस्यां मूर्तौ समावेश्य कैशव्यामथ केशवः । शंभोः कार्ये कृतमना अंशांशांशेन निर्गतः

ત્યારે કેશવ તે કૈશવી મૂર્તિમાં સમાવી, શંભુના કાર્યને સિદ્ધ કરવા મન લગાવી, પોતાની શક્તિના અંશના પણ અંશના પણ અંશરૂપે પ્રગટ થયા.

Verse 67

अगस्त्य उवाच । अंशांशांशेन निश्चक्रे कुतो भोश्चक्रपाणिना । क्व निर्गतं च हरिणा प्राप्य काशीं षडानन

અગસ્ત્યે કહ્યું—હે ષડાનન, ચક્રપાણિ (વિષ્ણુ) તે અંશના અંશના અંશમાત્રથી ક્યાંથી પ્રગટ થયા? અને કાશી પ્રાપ્ત કરીને હરિ ક્યાં પ્રગટ થયા?

Verse 68

स्कंद उवाच । सामस्त्येन यदर्थं न निर्गतं विष्णुना मुने । ब्रुवे तत्कारणमिति क्षणमात्रं निशामय

સ્કંદે કહ્યું— હે મુને! વિષ્ણુ સંપૂર્ણરૂપે કેમ અહીંથી પ્રસ્થાન ન કર્યો, તેનું કારણ હું કહું છું; ક્ષણમાત્ર ધ્યાનથી સાંભળ।

Verse 69

संप्राप्य पुण्यसंभारैः प्राज्ञो वाराणसीं पुरीम् । न त्यजेत्सर्वभावेन महालाभैरपीरितः

પુણ્યસંચયથી વારાણસી નગરી પ્રાપ્ત કરીને જ્ઞાની પુરુષે તેને કદી પણ હૃદયપૂર્વક ન ત્યજવી; મહાલાભોથી પણ લલચાઈને દૂર ન જવું।

Verse 70

अतः प्रतिकृतिः स्वीया तत्र काश्यां मुरारिणा । प्रतितस्थे कलशजस्तोकांशेन च निर्गतम्

અતએવ કાશીમાં મુરારી (વિષ્ણુ)એ પોતાની જ પ્રતિનિધિ-રૂપ પ્રતિમા સ્થાપી; અને કલશજ (અગસ્ત્ય) પણ માત્ર અલ્પ અંશે જ નીકળ્યા, સંપૂર્ણ નહીં।

Verse 71

किंचित्काश्या उदीच्यां च गत्वा देवेन चक्रिणा । स्वस्थित्यै कल्पितं स्थानं धर्मक्षेत्रमितीरितम्

કાશીના ઉત્તર તરફ થોડું જઈ, ચક્રધારી દેવે પોતાના નિવાસ માટે એક સ્થાન રચ્યું; તે ‘ધર્મક્ષેત્ર’ તરીકે કહેવાય છે।

Verse 72

ततस्तु सौगतं रूपं शिश्राय श्रीपतिः स्वयम् । अतीव सुंदरतरं त्रैलोक्यस्यापिमोहनम्

ત્યારે શ્રીપતિએ સ્વયં ‘સૌગત’ રૂપ ધારણ કર્યું—અતિ સુંદર, જે ત્રિલોકને પણ મોહીત કરે એવું।

Verse 73

श्रीः परिव्राजिका जाता नितरां सुभगाकृतिः । यामालोक्य जगत्सर्वं चित्रन्यस्तमिवास्थितम्

શ્રી (લક્ષ્મી) અતિશય શુભલાવણ્યવાળી પરિવ્રાજિકા બની. તેણીને જોઈને સમગ્ર જગત ચિત્રમાં દોરાયેલું હોય તેમ આશ્ચર્યથી સ્થિર થઈ ગયું.

Verse 74

विश्वयोनिं जगद्धात्रीं न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकाम् । गरुत्मानपि तच्छिष्यो जातो लोकोत्तराकृतिः

એ વિશ્વયોનિ, જગદ્ધાત્રી—જેનાં નમ્ર કરના અગ્રભાગે પુસ્તક હતું—તેણીની શિષ્યતા સ્વીકારી ગરુડ પણ શિષ્ય બન્યો અને લોકાતીત આકૃતિ ધારણ કરી.

Verse 75

अत्यद्भुत महाप्राज्ञो निःस्पृहः सर्ववस्तुषु । गुरुशुश्रूषणपरो न्यस्तहस्ताग्रपुस्तकः

તે અતિ અદ્ભુત, મહાપ્રાજ્ઞ અને સર્વ વસ્તુઓમાં નિઃસ્પૃહ હતો. ગુરુસેવામાં તત્પર રહી, નમ્ર કરના અગ્રે પુસ્તક ધારણ કરતો.

Verse 76

अपृच्छत्परमं धर्मं संसारविनिमोचकम् । आचार्यवर्यं सौम्यास्यं प्रसन्नात्मानमुत्तमम्

સંસારથી મુક્તિ આપનાર પરમ ધર્મ વિષે તેણે આચાર્યશ્રેષ્ઠ, સૌમ્યમુખ, પ્રસન્નહૃદય ઉત્તમ ગુરુને પૂછ્યું.

Verse 77

धर्मार्थशास्त्रकुशलं ज्ञानविज्ञानशालिनम् । सुस्वरं सुपदव्यक्ति सुस्निग्धमृदुभाषिणम्

ગુરુ ધર્મ-અર્થશાસ્ત્રમાં કુશળ, જ્ઞાન-વિજ્ઞાનથી સમૃદ્ધ હતા; સુમધુર સ્વરવાળા, શબ્દો સ્પષ્ટ રીતે વ્યક્ત કરનાર અને સ્નિગ્ધ મૃદુભાષી હતા.

Verse 78

स्तंभनोच्चाटनाकृष्टि वशीकर्मादिकोविदम् । व्याख्यानसमयाकृष्ट पक्षिरोमांचकारिणम्

તે સ્તંભન, ઉચ્ચાટન, આકર્ષણ અને વશીકરણ વગેરે કર્મોમાં કુશળ હતો; અને જ્યારે તે વ્યાખ્યાન શરૂ કરતો, ત્યારે પક્ષીઓ પણ ખેંચાઈ આવી રોમાંચિત થઈ જતાં.

Verse 79

पीततद्गीतपीयूष मृगपूगैरुपासितम् । महामोदभराक्रांत वातचांचल्यहारिणम्

તેના ગીતના અમૃતને પીધેલા હરણોના ટોળાં તેની ઉપાસના કરતાં; મહાન આનંદથી છલકાઈને તેમનું પવનસમાન ચંચળ મન શાંત થઈ જતું.

Verse 80

वृक्षैरपि पतत्पुष्पच्छलैःकृतसमर्चनम् । ततःप्रोवाच पुण्यात्मा पुण्यकीर्तिः स सौगतः

વૃક્ષો પણ પડતાં પુષ્પોના બહાને જાણે સમ્યક્ પૂજા કરતા હતા. ત્યાર પછી તે પુણ્યાત્મા—પુણ્યકીર્તિ નામનો સૌગત—વક્તવ્ય કરવા લાગ્યો.

Verse 81

शिष्यं विनयकीर्तिं तं महाविनयभूषणम्

તે શિષ્ય વિનયકીર્તિ મહા વિનય અને શિસ્તથી શોભિત હતો.

Verse 82

रत्नाकरे रत्नसंख्या संख्याविद्भिरपीष्यते । लिंगप्रतिष्ठा पुण्यस्य न तु संख्येति लिख्यते

રત્નોના સાગરમાં રત્નોની સંખ્યા તો ગણનાવિદો પણ સ્વીકારે છે; પરંતુ શિવલિંગ-પ્રતિષ્ઠાનું પુણ્ય સંખ્યામાં લખી શકાય તેમ નથી.

Verse 83

अनादिसिद्धः संसारः कर्तृकर्मविवर्जितः । स्वयं प्रादुर्भवेदेष स्वयमेव विलीयते

સંસાર અનાદિથી સિદ્ધ છે, કર્તા અને કર્મથી રહિત છે. એ પોતે જ પ્રગટ થાય છે અને પોતે જ લય પામે છે.

Verse 84

ब्रह्मादिस्तंबपर्यंतं यावद्देहनिबंधनम् । आत्मैवैकेश्वरस्तत्र न द्वितीयस्तदीशिता

બ્રહ્માથી લઈને તૃણ સુધી, જ્યાં સુધી દેહબંધન છે—ત્યાં આત્મા જ એકમાત્ર ઈશ્વર છે; તેના સિવાય બીજો શાસક નથી.

Verse 85

यद्ब्रह्मविष्णुरुद्राद्यास्तथाख्या देहिनामिमाः । आख्या यथास्मदादीनां पुण्यकीर्त्यादिरुच्यते

જેમ દેહધારી જીવોને ‘બ્રહ્મા’, ‘વિષ્ણુ’, ‘રુદ્ર’ વગેરે નામોથી ઓળખવામાં આવે છે, તેમ જ આપણાં જેવા લોકોને પણ ‘પુણ્યકીર્તિ’ વગેરે નામો લોકવ્યવહારમાં કહેવાય છે.

Verse 86

देहो यथा स्मदादीनां स्वकालेन विलीयते । ब्रह्मादि मशकांतानां स्वकालाल्लीयते तथा

જેમ આપણાં જેવા લોકોનું શરીર પોતાના સમયે નાશ પામે છે, તેમ જ બ્રહ્માથી લઈને મચ્છર સુધી સૌના શરીર પણ પોતાના-પોતાના કાળે લય પામે છે.

Verse 87

विचार्यमाणे देहेस्मिन्नकिंचिदधिकं क्वचित् । आहारो मैथुनं निद्रा भयं सर्वत्र यत्समम्

આ દેહનું વિચાર કરતાં ક્યાંય કંઈ વિશેષ શ્રેષ્ઠ દેખાતું નથી; આહાર, મૈથુન, નિદ્રા અને ભય—આ સર્વત્ર સમાન છે.

Verse 88

निजाहारपरीमाणं प्राप्य सर्वोपि देहभृत् । सदृशीमेव संतृप्तिं प्राप्नुयान्नाधिकेतराम्

પ્રત્યેક દેહધારી પોતાનાં યોગ્ય આહાર-પરિમાણને પામી, તેનાં અનુરૂપ જ તૃપ્તિ પામે છે; ન વધુ, ન અન્યથા।

Verse 89

यथा वितृषिताः स्याम पीत्वा पेयं मुदा वयम् । तृषितास्तु तथान्येपि न विशेषोल्पकोधिकः

જેમ અમે આનંદથી પેય પી ને તૃષા-રહિત થઈએ છીએ, તેમ અન્ય તૃષિત પણ થાય છે; તેમાં ન અલ્પ ન અધિક એવો કોઈ વિશેષ ભેદ નથી।

Verse 90

संतु नार्यः सहस्राणि रूपलावण्यभूमयः । परं निधुवने काले ह्येकैवेहोपयुज्यते

રૂપ-લાવણ્યથી સમૃદ્ધ સ્ત્રીઓ હજારો હોય, તો પણ રતિ-સમયે અહીં વાસ્તવમાં એક જ સ્ત્રીનો સંગ થાય છે।

Verse 91

अश्वाः परः शताः संतु संत्वनेकेप्यनेकषाः । अधिरोहे तथाप्येको न द्वितीयस्तथात्मनः

ઘોડા સોથી વધુ હોય, અનેક પ્રકારના પણ હોય; છતાં ચઢવા અને સવારી માટે એક જ કામ આવે છે, એ જ સમયે બીજો નહીં।

Verse 92

पर्यंकशायिनां स्वापे सुखं यदुपपद्यते । तदेव सौख्यं निद्रायामिह भूशायिनामपि

પલંગ પર સૂનારને નિદ્રામાં જે સુખ મળે છે, એ જ સુખ અહીં જમીન પર સૂનારને પણ નિદ્રામાં મળે છે।

Verse 93

यथैव मरणाद्भीतिरस्मदादि वपुष्मताम् । ब्रह्मादिकीटकांतानां तथा मरणतो भयम्

જેમ આપણાં જેવા દેહધારી જીવોને મૃત્યુનો ભય હોય છે, તેમ બ્રહ્માથી લઈને અતિ સૂક્ષ્મ કીટ સુધી સર્વને મૃત્યુનો ભય છે।

Verse 94

सर्वेतनुभृतस्तुल्या यदि बुद्ध्या विचार्यते । इदं निश्चित्य केनापि नो हिंस्यः कोपि कुत्रचित्

વિવેકથી વિચારીએ તો સર્વ દેહધારી સમાન છે. આ નિશ્ચય કરીને કોઈએ ક્યાંય કોઈનું હિંસન ન કરવું।

Verse 95

धर्मो जीवदया तुल्यो न क्वापि जगतीतले । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्या जीवदया नृभिः

પૃથ્વી પર જીવદયા સમાન બીજો કોઈ ધર્મ નથી. તેથી મનુષ્યોએ સર્વ પ્રયત્નથી જીવદયા કરવી જોઈએ।

Verse 96

एकस्मिन्रक्षिते जीवे त्रैलोक्यं रक्षितं भवेत् । घातिते घातितं तद्वत्तस्माद्रक्षेन्न घातयेत्

એક જીવનું રક્ષણ થાય તો જાણે ત્રિલોકનું રક્ષણ થાય; અને એક જીવનો ઘાત થાય તો જાણે ત્રિલોકનો ઘાત થાય. તેથી રક્ષા કરવી, ઘાત ન કરાવવો।

Verse 97

अहिंसा परमो धर्म इहोक्तः पूर्वसूरिभिः । तस्मान्न हिंसा कर्तव्या नरैर्नरकभीरुभिः

અહિંસા પરમ ધર્મ છે—એવું પૂર્વ ઋષિઓએ અહીં કહ્યું છે. તેથી નરકથી ભય પામનારા મનુષ્યોએ કદી હિંસા ન કરવી।

Verse 98

न हिंसा सदृशं पापं त्रैलोक्ये सचराचरे । हिंसको नरकं गच्छेत्स्वर्गं गच्छेदहिंसकः

ત્રિલોકમાં, ચરાચર સર્વ પ્રાણીઓમાં, હિંસા સમાન પાપ નથી. હિંસક નરકમાં જાય છે, અને અહિંસક સ્વર્ગને પામે છે.

Verse 99

संति दानान्यनेकानि किं तैस्तुच्छ फलप्रदैः । अभीति दानसदृशं परमेकमपीह न

દાન અનેક છે; પરંતુ તુચ્છ ફળ આપનારા દાનોનો શું લાભ? અહીં અભયદાન સમાન પરમ દાન એક પણ નથી.

Verse 100

इह चत्वारि दानानि प्रोक्तानि परमर्षिभिः । विचार्य नानाशास्त्राणि शर्मणेत्र परत्र च

અહીં પરમર્ષિઓએ અનેક શાસ્ત્રોનું વિચાર કરીને, ઇહલોક અને પરલોક—બન્નેમાં કલ્યાણ કરનાર ચાર દાનો કહ્યા છે.

Verse 110

वृक्षांश्छित्त्वा पशून्हत्वा कृत्वा रुधिरकर्दमम । दग्ध्वा वह्नौ तिलाज्यादि चित्रं स्वर्गोऽभिलप्यते

વૃક્ષો કાપીને, પશુઓને મારીને, રક્તનો કાદવ બનાવી—પછી અગ્નિમાં તલ, ઘી વગેરે દહન કરીને—લોકો વિચિત્ર રીતે ‘સ્વર્ગ’ને જ લક્ષ્ય કહે છે.

Verse 120

मुधा जातिविकल्पोयं लोकेषु परिकल्प्यते । मानुष्ये सति सामान्ये कोधमः कोथ चोत्तमः

લોકોમાં ‘જાતિ-ભેદ’નો આ વિચાર વ્યર્થ રીતે ઘડાયો છે. જ્યારે માનવત્વ સર્વમાં સમાન છે, ત્યારે અહીં કોણ અધમ અને કોણ ઉત્તમ?

Verse 130

वंध्यानां चापि वंध्यात्वं सा परिव्राजिकाहरत् । तैस्तैश्च कार्मणोपायैरसौ भाग्यवतीः स्त्रियः

એ પરિવ્રાજિકાએ વંધ્યા સ્ત્રીઓનું પણ વંધ્યત્વ દૂર કર્યું; વિવિધ કાર્મણ ઉપાયોથી તેણે સ્ત્રીઓને ભાગ્યવતી બનાવી દીધી।

Verse 140

विलोक्य तं समायातं दूरादुत्कंठितो नृपः । मेने भवेद्गुरुरयं युक्तो मदुपदेशने

દૂરથી તેને આવતો જોઈ રાજા આતુર થયો અને મનમાં વિચાર્યું—‘આ તો મને ઉપદેશ આપવા યોગ્ય ગુરુ થશે।’

Verse 150

अधुना गुरुरेधित्वं मम भाग्योदयागतः । राज्यं तु प्रकरोम्येवं न्यक्कृतांतकसाध्वसम्

હવે મારા ભાગ્યોદયથી ગુરુની મહિમા મારા જીવનમાં આવી છે; તેથી યમભયને દબાવી હું આ રીતે રાજ્ય ચલાવીશ।

Verse 160

विरिंचिं सारथिं कृत्वा कृत्वा विष्णुं च पत्त्रिणम् । रथचक्रे पुष्पवंतौ प्रतोदं प्रणवात्मकम्

વિરિંચિ (બ્રહ્મા)ને સારથી બનાવી, વિષ્ણુને પત્ત્રિણ (ધ્વજ/વાહનચિહ્ન) બનાવી; રથચક્રો પુષ્પોથી ભરપૂર અને પ્રતોદ પ્રણવ (ૐ) સ્વરૂપ હતો।

Verse 170

इदानीं दिश मे तात कर्मनिर्मूलनक्षमम् । उपायं त्वमुपायज्ञ येन निर्वृतिमाप्नुयाम्

હવે, હે તાત, કર્મને મૂળથી ઉખેડી નાખે એવો ઉપાય મને બતાવો; તમે ઉપાયજ્ઞ છો, જેના દ્વારા હું નિવૃતિ અને મોક્ષ પામું।

Verse 180

संख्यास्ति यावती देहे देहिनो रोमसंभवा । तावतोप्यपराधा वै यांति लिंग प्रतिष्ठया

દેહધારીના શરીરમાં જેટલા રોમ ઉત્પન્ન થાય છે, શિવલિંગની પ્રતિષ્ઠાથી એટલાં જ અપરાધો નિશ્ચયે નાશ પામે છે।

Verse 190

अहो उदर्क एतस्य न कैश्चित्प्रतिपद्यते । अस्माकमपि यद्दूरमदवीयस्तदस्य यत्

અહો, આનું અંતિમ પરિણામ કોઈ પણ સાચે સમજતું નથી. જે અમને દૂર લાગે છે, તે તેના માટે વધુ જ દૂર છે।

Verse 200

विलोक्य काशीं परितो मायाद्विजवपुर्हरिः । भूयोभूयो विचार्यापि किमत्रातीव पावनम्

હરિએ પોતાની માયાથી બ્રાહ્મણદેહ ધારણ કરી કાશીને ચારે તરફથી નિહાળી. વારંવાર વિચાર કરીને પૂછ્યું—“અહીં અતિ પાવન શું છે?”

Verse 210

अभिषिच्य महाबुद्धिः पौराञ्जानपदानपि । प्रसादीकृत्य पुण्यात्मा पुनः काशीमगान्नृपः

મહાબુદ્ધિમાન રાજાએ અભિષેક કરીને નગરવાસી તથા ગ્રામવાસી બંનેને પ્રસન્ન કર્યા; તે પુણ્યાત્મા નૃપ ફરી કાશી ગયો।

Verse 220

दिव्यैर्दुकूलनेपथ्यैरलंचक्रे मुदान्वितैः । त्रिनेत्रीकृतसद्भाल श्यामीकृतशिरोधरम्

દિવ્ય વસ્ત્રો અને અલંકારોથી આનંદપૂર્વક તેણે તેને શોભાવ્યો—સુંદર કપાળ પર ત્રિનેત્રનું ચિહ્ન કર્યું અને શિરના કેશોને શ્યામ કર્યા।

Verse 229

अस्याख्यानस्य पठनाद्विष्णोरिव मनोरथाः । संपूर्णतां गमिष्यंति शंभोश्चिंतितकारिणः

આ પવિત્ર આખ્યાનનું પાઠ કરવાથી વિષ્ણુ સમાન મનોઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે; કારણ કે શંભુ ચિંતિત કાર્ય સિદ્ધ કરનાર છે।