Adhyaya 5
આ અધ્યાયમાં ધર્મસંવાદની અંદર કાશીમાં આવેલા લિંગ-તીર્થોની સૂચિરૂપ રચના છે. સ્કંદ વિવિધ ગણો દ્વારા કાશીમાં પ્રતિષ્ઠિત અનેક લિંગોનું વર્ણન કરે છે—વિશ્વેશના ઉત્તરે, કેદારના દક્ષિણે, કુબેરની નજીક, અંતર્ગૃહના ઉત્તર દ્વાર પાસે વગેરે સ્થાન-સૂચનાઓ સાથે—અને દર્શન તથા અર્ચનના ફળ જણાવે છે. પિંગલાખેશ, વીરભદ્રેશ્વર (યુદ્ધમાં રક્ષા અને ‘વીર-સિદ્ધિ’), કિરાતેશ (અભયદાન), ચતુર્મુખેશ્વર (દેવલોકમાં માન), નિકુંભેશ્વર (કાર્યસફળતા અને ઉન્નતિ), પંચાક્ષેશ (પૂર્વજન્મ-સ્મૃતિ), ભારભૂતેશ્વર (દૃઢ દર્શન-પ્રેરણા), ત્ર્યક્ષેશ્વર (ભક્ત ‘ત્ર્યક્ષ’ બને), ક્ષેમક/વિશ્વેશ્વર-પૂજા (વિઘ્નનાશ અને સુરક્ષિત પરતફેર), લાંગલીશ્વર (રોગમુક્તિ અને સમૃદ્ધિ), વિરાધેશ્વર (અપરાધ-શમન), સુમુખેશ (પાપમોચન અને શુભદર્શન), તથા આષાઢીશ્વર (પાપહરણ અને કાળવિશેષ યાત્રા-નોંધ) વગેરેનું નામ-ગુણ સાથે ઉલ્લેખ થાય છે. ઉત્તરાર્ધમાં શિવનું આત્મચિંતનાત્મક વચન આવે છે—કાશી સંસારભારથી પીડિત જીવનું નિશ્ચિત શરણ, પંચક્રોશીપરિમિત ‘નગર-દેહ’ અને રુદ્રાવાસ છે. ‘વારાણસી/કાશી/રુદ્રાવાસ’ નામનું શ્રવણ કે ઉચ્ચારણ પણ યમભયને શમાવે છે એમ કહેવામાં આવ્યું છે. અંતે મહાદેવ ગણેશને ગણો સાથે કાશી જવા આદેશ આપે છે, જેથી ત્યાં અવિચ્છિન્ન સિદ્ધિ અને નિર્વિઘ્નતા સ્થિર રહે; કાશીનું શાશ્વત ધાર્મિક કેન્દ્રત્વ દૃઢ થાય છે.
Shlokas
Verse 1
स्कंद उवाच । अन्येपि ये गणास्तत्र काश्यां लिंगानि चक्रिरे । तांश्च ते कथयिष्यामि कुंभयोने निशामय
સ્કંદે કહ્યું—કાશીમાં ત્યાં અન્ય ગણોએ પણ લિંગોની સ્થાપના કરી હતી. હે કુંભયોનિ, સાંભળ; તે પણ હું તને કહું છું।
Verse 2
गणेन पिंगलाख्येन पिंगलाख्येशसंज्ञितम् । लिंगं प्रतिष्ठितं शंभोः कपर्दीशादुदग्दिशि
પિંગલ નામના ગણે શંભુનું એક લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું, જે ‘પિંગલાખ્યેશ’ તરીકે પ્રસિદ્ધ થયું; તે કપર્દીશથી ઉત્તર દિશામાં છે।
Verse 3
तस्य दर्शनमात्रेण पापानां जायते क्षयः । वीरभद्रो महाप्रीतो देवदेवस्य शूलिनः
તેના માત્ર દર્શનથી પાપોનો ક્ષય થાય છે. દેવોના દેવ, ત્રિશૂલધારી પ્રભુ પ્રત્યે વીરભદ્ર અત્યંત પ્રસન્ન થાય છે.
Verse 4
वीरभद्रेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः । तस्य दर्शनमात्रेण वीरसिद्धिः प्रजायते
આજ પણ અચલ ચિત્તથી વીરભદ્રેશ્વર-લિંગનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. તેના માત્ર દર્શનથી વીર-સિદ્ધિ પ્રગટ થાય છે.
Verse 5
अविमुक्तेश्वरात्पश्चाद्वीरभद्रेश्वरं नरः । समर्च्य न रणे भंगं कदाचिदपि चाप्नुयात्
અવિમુક્તેશ્વરની પૂજા કર્યા પછી મનુષ્યે વિધિપૂર્વક વીરભદ્રેશ્વરની પણ અર્ચના કરવી; તો તે યુદ્ધમાં ક્યારેય પરાજય પામતો નથી.
Verse 6
वीरभद्रः स्वयं साक्षाद्वीरमूर्तिधरो मुने । संहरेद्विप्रसंघातमविमुक्तनिवासिनाम
હે મુને! વીરરૂપ ધારણ કરનાર સాక్షાત્ વીરભદ્ર સ્વયં અવિમુક્તનિવાસી બ્રાહ્મણો પર ચઢી આવનાર આક્રમક શત્રુસંઘનો સંહાર કરે છે.
Verse 7
भद्रया भद्रकाल्या च भार्यया शुभया युतम् । वीरभद्रं नरोभ्यर्च्य काशीवासफलं लभेत्
ભદ્રા અને ભદ્રકાળી—આ શુભ પત્નીઓ સાથે યુક્ત વીરભદ્રની જે મનુષ્ય અર્ચના કરે છે, તે કાશીમાં વસવાનો ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 8
किरातेन किरातेशं लिंगं काश्यां प्रतिष्ठितम् । केदाराद्दक्षिणे भागे भक्तानामभयप्रदम्
કાશીમાં કિરાતે ‘કિરાતેશ’ નામનું લિંગ પ્રતિષ્ઠિત કર્યું. તે કેદારના દક્ષિણ ભાગે સ્થિત છે અને ભક્તોને અભય આપે છે.
Verse 9
चतुर्मुखो गणः श्रीमान्वृद्धकालेश सन्निधौ । चतुर्मुखेश्वरं लिंगं ध्यायेदद्यापि निश्चलः
વૃદ્ધકાલેશના સન્નિધિમાં શ્રીમાન ‘ચતુર્મુખ’ નામનો ગણ આજેય અચલ ભાવથી ‘ચતુર્મુખેશ્વર’ લિંગનું ધ્યાન કરે છે.
Verse 10
भक्ताश्चतुर्मुखेशस्य चतुराननवद्दिवि । पूज्यंते सुरसंघातैः सर्वभोगसमन्विताः
સ્વર્ગમાં ચતુર્મુખેશના ભક્તો ચતુરાનન (બ્રહ્મા) સમાન માન પામે છે; દેવસમૂહો તેમની પૂજા કરે છે અને તેઓ સર્વ ભોગોથી યુક્ત થાય છે.
Verse 11
निकुंभेश्वरमालोक्य निकुंभगणपूजितम् । पूजयित्वा व्रजन्ग्रामं कार्यसिद्धिमवाप्नुयात् । कुबेरेश समीपेतु शिवलोके महीयते
નિકુંભગણોથી પૂજિત નિકુંભેશ્વરનું દર્શન કરીને અને પૂજન કરીને જે પોતાના ગામે પરત જાય છે, તે પોતાના કાર્યોમાં સિદ્ધિ પામે છે. તેમજ કુબેરેશની નજીક તે શિવલોકમાં માન પામે છે.
Verse 12
पंचाक्षेशं महालिंगं महादेवस्य दक्षिणे । समभ्यर्च्य नरः काश्यां जातिस्मृतिमवाप्नुयात्
કાશીમાં મહાદેવના દક્ષિણ તરફ સ્થિત મહાલિંગ ‘પંચાક્ષેશ’નું વિધિપૂર્વક પૂજન કરવાથી મનુષ્ય પૂર્વજન્મોની સ્મૃતિ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 13
भारभूतेश्वरं लिंगं भारभूतगणार्चितम् । अंतर्गृहोत्तरद्वारि ध्यात्वा शिवपुरे वसेत्
અંતર્ગૃહના ઉત્તર દ્વારે સ્થિત, ભારભૂત-ગણોથી અર્ચિત ભારભૂતેેશ્વર લિંગનું ધ્યાન કરવાથી ભક્ત શિવપુરમાં નિવાસ પામે છે।
Verse 14
भारभूतेश्वरं लिंगं यैः काश्यां न विलोकितम् । भारभूताः पृथिव्यास्तेऽवकेशिन इव द्रुमाः
જેઓ કાશીમાં ભારભૂતેેશ્વર લિંગનું દર્શન નથી કરતા, તેઓ પૃથ્વી પર ભાર છે—ખોખલા અને નિષ્ફળ વૃક્ષ સમાન।
Verse 15
गणेन त्र्यक्षसंज्ञेन लिंगं त्र्यक्षेश्वरं परम् । त्रिलोचनपुरोभागे शील्येताद्यापि कुंभज
ત્ર્યક્ષ નામના ગણએ પરમ ત્ર્યક્ષેશ્વર લિંગની પ્રતિષ્ઠા કરી; હે કુંભજ! ત્રિલોચનના પ્રાંગણમાં આજે પણ તેનું ભક્તિપૂર્વક સેવન થાય છે।
Verse 16
तस्य लिंगस्य ये भक्तास्ते तु देहावसानतः । त्र्यक्षा एव प्रजायंते नात्र कार्या विचारणा
તે લિંગના જે ભક્તો છે, તેઓ દેહાંત પછી નિશ્ચયે ત્ર્યક્ષરૂપે જ જન્મે છે; અહીં શંકા કરવી નહીં।
Verse 17
क्षेमको नाम गणपः काश्यां मूर्तिधरः स्वयम् । विश्वेश्वरं सर्वगतं ध्यायेदद्यापि निश्चलः
ક્ષેમક નામનો એક ગણ, જે સ્વયં કાશીમાં મૂર્તિધારી છે, આજે પણ અચલ રહી સર્વવ્યાપી વિશ્વેશ્વરનું ધ્યાન કરે છે।
Verse 18
क्षेमकं पूजयेद्यस्तु वाराणस्यां महागणम् । विघ्नास्तस्य प्रलीयंते क्षेमं स्याच्च पदेपदे
જે વારાણસીમાં મહાગણ ક્ષેમકની પૂજા કરે છે, તેના વિઘ્નો વિલીન થાય છે અને પગલે પગલે કલ્યાણ થાય છે।
Verse 19
देशांतरं गतो यस्तु तस्यागमनकाम्यया । क्षेमकं पूजनीयोत्र क्षेमेणाशु स आव्रजेत्
જે પરદેશ ગયો હોય અને પાછા આવવાની ઇચ્છા રાખતો હોય, તેણે અહીં ક્ષેમકની પૂજા કરવી; તે શુભ રક્ષાથી તે ઝડપથી અને સલામત પાછો આવે છે।
Verse 20
लांगलीश्वरमालोक्य लिंगं लांगलिनार्चितम् । विश्वेशादुत्तरेभागे न नरो रोगभाग्भवेत्
લાંગલિન દ્વારા અર્ચિત ‘લાંગલીશ્વર’ લિંગનું દર્શન કરીને—જે વિશ્વેશના ઉત્તર ભાગે સ્થિત છે—મનુષ્ય રોગનો ભાગી બનતો નથી।
Verse 21
लांगलीशं सकृत्पूज्य पंचलांगलदानजम् । फलं प्राप्नोत्यविकलं सर्वसंपत्करं परम्
લાંગલીશની એકવાર પણ પૂજા કરવાથી પાંચ હળોના દાનથી ઉત્પન્ન અખંડ ફળ મળે છે—પરમ અને સર્વ સંપત્તિ આપનારું।
Verse 22
विराधेश्वरमाराध्य विराधगणपूजितम् । सर्वापराधयुक्तोपि नापराध्यति कुत्रचित्
વિરાધગણ દ્વારા પૂજિત વિરાધેશ્વરની આરાધના કરવાથી, સર્વ અપરાધોથી યુક્ત હોવા છતાં મનુષ્ય ક્યાંય અપરાધમાં પડતો નથી।
Verse 23
दिनेदिनेपराधो यः क्रियते काशिवासिभिः । स याति संक्षयं क्षिप्रं विराधेश समर्चनात्
કાશીવાસીઓ દ્વારા દિનપ્રતિદિન થતા જે અપરાધો છે, તે વિરાધેશના સમ્યક્ પૂજનથી તત્કાળ નાશ પામે છે।
Verse 24
नैरृते दंढपाणस्तु विराधेशं प्रयत्नतः । नत्वा सर्वापराधेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
નૈઋત્ય દિશામાં દંડપાણિ પ્રયત્નપૂર્વક વિરાધેશને નમસ્કાર કરે તો તે સર્વ અપરાધોથી મુક્ત થાય છે—એમાં સંશય નથી।
Verse 25
सुमुखेशं महालिंगं सुमुखाख्यगणार्चितम् । पश्चिमाभिमुखं लिंगं दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते
સુમુખ નામના ગણ દ્વારા આરાધિત ‘સુમુખેશ’ મહાલિંગ પશ્ચિમાભિમુખ છે; તેનું દર્શન કરવાથી મનુષ્ય પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 26
स्नात्वा पिलिपिला तीर्थे सुमुखेशं विलोक्य च । सदैव सुमुखं पश्येद्धर्मराजं न दुर्मुखम्
પિલિપિલા તીર્થમાં સ્નાન કરીને સુમુખેશનું દર્શન કરનાર મનુષ્ય ધર્મરાજને હંમેશા સુમુખ (પ્રસન્નમુખ) જ જુએ છે, દુર્મુખ નહીં।
Verse 27
आषाढिनार्चितं लिंगमाषाढीश्वरसंज्ञकम् । दृष्ट्वाषाढयां नरो भक्त्या सर्वैः पापैः प्रमुच्यते
આષાઢ માસમાં આષાઢિન દ્વારા પૂજિત ‘આષાઢીશ્વર’ નામના લિંગનું ભક્તિપૂર્વક દર્શન કરનાર નર સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે।
Verse 28
उदीच्यां भारभूतेशादाषाढीशं समर्चयन् । आषाढ्यां पंचदश्यां वै न पापैः परितप्यते
ઉત્તર દિશામાં ભારભૂતેેશથી આરંભ કરીને આષાઢીશનું સમર્ચન કરનાર, આષાઢ માસની પૂર્ણિમાએ પાપોથી પીડાતો નથી.
Verse 29
शुचिशुक्लचतुर्दश्यां पंचदश्यामथापि वा । कृत्वा सांवत्सरीं यात्रामनेना जायते नरः
શુચિ માસના શુક્લપક્ષની ચૌદશી અથવા પૂર્ણિમાએ આ વાર્ષિક યાત્રા કરનાર મનુષ્ય, તેના દ્વારા વચનબદ્ધ આધ્યાત્મિક ફળ પ્રાપ્ત કરે છે.
Verse 30
स्कंद उवाच । मुने गणेषु चैतेषु वाराणस्यां स्थितेष्विति । स्वनाम्ना स्थाप्य लिंगानि विश्वेशपरितुष्टये
સ્કંદે કહ્યું—હે મુને! જ્યારે આ ગણો વારાણસીમાં સ્થિત થયા, ત્યારે વિશ્વેશની પરમ તૃપ્તિ માટે તેમણે પોતાના નામવાળા લિંગો સ્થાપ્યાં.
Verse 31
विश्वेशश्चिंतयां चक्रे पुनः काशीप्रवृत्तये । कं वा हितं प्रहित्याद्य निर्वृतिं परमां भजे
કાશીની પવિત્ર પ્રવૃત્તિ ફરી પ્રસરાવે તે हेतु વિશ્વેશે ફરી વિચાર્યું—‘આજે કોનું હિત કરીને કોને પ્રેરું, જેથી હું પરમ નિર્વૃતિ ભોગવું?’
Verse 32
योगिन्यस्तिग्मगुर्वेधाः शंकुकर्णमुखागणाः । व्यावृत्त्यनागताः काश्याः सिंधुगा इव सिंधवः
યોગિનીઓ તથા તિગ્મગુર્વેધા અને શંકુકર્ણમુખ ગણો પાછા વળી ગયા; તેઓ કાશીમાં ફરી આવ્યા નહીં—જેમ નદીઓ સમુદ્રમાં મળી પાછી ફરતી નથી.
Verse 33
धुवं काश्यां प्रविष्टा ये ते प्रविष्टा ममोदरे । तेषां विनिर्गमो नास्ति दीप्तेग्नौ हविषामिव
નિશ્ચયે જે કાશીમાં પ્રવેશ્યા છે, તેઓ મારા જ ઉદરમાં પ્રવેશ્યા છે; તેમનો ફરી બહાર નીકળવો નથી—જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિમાં અર્પિત હવિષ્ય।
Verse 34
येषां हि संस्थितिः काश्यां लिंगार्चनरतात्मनाम् । त एव मम लिंगानि जंगमानि न संशयः
જેઓનું નિવાસ કાશીમાં છે અને જેમનું હૃદય લિંગાર્ચનમાં રત છે, તેઓ જ મારા જંગમ લિંગો છે—એમાં સંશય નથી।
Verse 35
स्थावरा जंगमाः काश्यामचेतनसचेतनाः । सर्वे ममैव लिंगानि तेभ्यो द्रुह्यंति दुर्धियः
કાશીમાં સ્થાવર અને જંગમ, જડ અને ચેતન—બધાં જ મારા લિંગો છે. દુર્બુદ્ધિ લોકો તેમની સામે અપરાધ કરે છે।
Verse 36
वाचि वाराणसी येषां श्रुतौ वैश्वेश्वरी कथा । त एव काशी लिंगानि वराण्यर्च्यान्यहं यथा
જેનાં વચનમાં ‘વારાણસી’ છે અને જેમનાં શ્રવણમાં વિશ્વેશ્વરની પવિત્ર કથા છે, તેઓ જ કાશીના શ્રેષ્ઠ, પૂજ્ય લિંગો છે—મારા સમાન।
Verse 37
वाराणसीति काशीति रुद्रावास इति स्फुटम् । मुखाद्विनिर्गतं येषां तेषां न प्रभवेद्यमः
જેનાં મુખમાંથી સ્પષ્ટ ‘વારાણસી’, ‘કાશી’, ‘રુદ્રાવાસ’ એવો ઉચ્ચાર નીકળે છે, તેમના પર યમનો પ્રભાવ ચાલતો નથી।
Verse 38
आनंदकाननं प्राप्य ये निरानंदभूमिकाम् । अन्यां हृदापि वांछंति निरानंदाः सदात्र ते
આનંદકાનન (કાશી) પ્રાપ્ત કરીને પણ જે હૃદયમાં અન્ય આનંદવિહિન ભૂમિની ઇચ્છા રાખે છે, તે અહીં સદાય આનંદથી વંચિત રહે છે.
Verse 39
अद्यैव वास्तुमरणं बहुकालांतरेपि वा । कलिकाल भिया पुंसां काशी त्याज्या न कर्हिचित्
મરણ આજે જ આવે કે બહુ સમય પછી આવે, કલિયુગના ભયથી મનુષ્યે કાશીનો ત્યાગ ક્યારેય ન કરવો જોઈએ.
Verse 40
अवश्यंभाविनो भावा भविष्यंति पदेपदे । सलक्ष्मीनिलयां काशीं ते त्यजंति कुतो धियः
અનિવાર્ય ઘટનાઓ તો પગલે પગલે બને છે; તો શુભલક્ષ્મીનું નિવાસસ્થાન કાશીને બુદ્ધિમાન કેવી રીતે ત્યજી શકે?
Verse 41
वरं विघ्नसहस्राणि सोढव्यानि पदेपदे । काश्यां नान्यत्र निर्विघ्नं वांछेद्राज्यमपि क्वचित्
કાશીમાં પગલે પગલે હજારો વિઘ્નો સહન કરવું જ શ્રેય; અન્યત્ર નિર્વિઘ્ન રાજ્યની પણ ઇચ્છા ક્યારેય ન કરવી.
Verse 42
कियन्निमेषसंभोग्याः संति लक्ष्म्याः पदेपदे । परं निरंतरसुखाऽमुत्राप्यत्रापि का शिका
પળમાત્ર ભોગવાય તેવી લક્ષ્મી પગલે પગલે કેટલીય છે; પરંતુ કાશિકા ઇહલોકમાં પણ પરલોકમાં પણ અખંડ સુખ આપે છે.
Verse 43
विश्वनाथो ह्यहं नाथः काशिकामुक्तिकाशिका । सुधातरंगा स्वर्गंगा त्रय्येषा किन्न यच्छति
હું જ વિશ્વનાથ પ્રભુ છું; કાશિકા મુક્તિ આપનારી છે. અમૃત-તરંગોવાળી આ સ્વર્ગગંગા—આ ત્રયી શું છે જે ન આપે?
Verse 44
पंचक्रोश्यापरिमिता तनुरेषा पुरी मम । अविच्छिन्नप्रमाणर्धिर्भक्तनिर्वाणकारणम्
પંચક્રોશી-પરિમાણવાળી આ મારી પુરી મારી જ તનુ છે. તેનો પવિત્ર વિસ્તાર અવિચ્છિન્ન છે અને ભક્તોના નિર્વાણનું કારણ છે.
Verse 45
संसारभारखिन्नानां यातायातकृतां सदा । एकैव मे पुरी काशी ध्रुवं विश्रामभृमिका
સંસારના ભારથી ખિન્ન અને સદા આવાગમનમાં રત જન માટે મારી પુરી કાશી જ નિશ્ચિત રીતે વિશ્રામની ધ્રુવ ભૂમિ છે.
Verse 46
मंडपः कल्पवल्लीनां मनोरथफलैरलम् । फलितः काशिकाख्योयं संसाराध्वजुषां सदा
સંસારમાર્ગે ચાલનારાઓ માટે આ કાશિકા સદા કલ્પવલ્લીઓના મંડપ સમાન છે, મનોઇચ્છિત ફળોથી પરિપૂર્ણ.
Verse 47
चक्रवर्तेरियं छत्रं विचित्रं सर्वतापहृत् । काशीनिर्वाणराजस्य ममशूलोच्च दंडवत्
આ ચક્રવર્તીના છત્ર સમાન અદ્ભુત છે અને સર્વ તાપ હરી લે છે. ‘નિર્વાણરાજ’ કાશી માટે તે મારા ત્રિશૂલ સમ ઊંચા દંડની જેમ ઊભું છે.
Verse 48
निर्वाणलक्ष्मीं ये पुण्याः परिवांछंति लीलया । निरंतरसुखप्राप्त्यै काशी त्याज्या न तै नृभिः
જે પુણ્યાત્માઓ લીલાવત્ નિર્વાણલક્ષ્મીની ઇચ્છા કરે છે, તેઓ અવિરત સુખપ્રાપ્તિ માટે કાશીને કદી ત્યાગવી નહીં।
Verse 49
ममानंदवने ये वै निरं तर वनौकसः । मोक्षलक्ष्मीफलान्यत्र सुस्वादूनि लभंति ते
જે મારા આનંદવનમાં સતત નિવાસ કરે છે, તેઓ ત્યાં જ મોક્ષલક્ષ્મીના કૃપાફળો અતિ મધુર રૂપે મેળવે છે।
Verse 50
निर्ममं चापि निर्मोहं या मामपि विमोहयेत् । कैर्न संस्मरणीया सा काशी विश्वविमोहिनी
જે નિર્મમ અને નિર્મોહને પણ—મને પણ—મોહી શકે, એવી વિશ્વવિમોહિની કાશી કોને સ્મરણમાં ન આવે?
Verse 51
नामापि मधुरं यस्याः परानंदप्रकाशकम् । काश्याः काशीति काशीति सा कैः पुण्यैर्न जप्यते
જેનુ નામ પણ મધુર છે અને પરમાનંદ પ્રકાશિત કરે છે, એવી કાશીનું નામ ‘કાશી, કાશી’ કોણ જપશે નહીં?
Verse 52
काशीनामसुधापानं ये कुर्वंति निरंतरम् । तेषां वर्त्म भवत्येव सुधाम वसुधामयम्
જે સતત કાશીનામ-સુધાનું પાન કરે છે, તેમનો માર્ગ જ સુધામય બની જાય છે—જાણે ધરતી જ મીઠાશભર્યું ધામ બને।
Verse 53
ममतारहितस्यापि मम सर्वात्मनो ध्रुवम् । त एव मामका लोके ये काशीनाम जापकाः
હું મમતા-રહિત અને સર્વનો આત્મા હોવા છતાં આ નિશ્ચિત છે—આ લોકમાં જે કાશીનું નામ જપે છે, તે જ ખરેખર મારા પોતાના છે।
Verse 54
रहस्यमिति विज्ञाय वाराणस्या गणेश्वरैः । सब्रह्मयोगिनी ब्रध्रैः स्थितं तत्रैव नान्यथा
આને પરમ રહસ્ય જાણીને વારાણસીના ગણોના અધિપતિઓ—બ્રહ્મા તથા વૃદ્ધ યોગિનીઓ સાથે—ત્યાં જ સ્થિર રહે છે; અન્યત્ર નહીં।
Verse 55
अन्यथा ताश्च योगिन्यः सरविः सपितामहः । ते गणा मां परित्यज्य कथं तिष्ठेयुरन्यतः
નહિતર તે યોગિનીઓ—સૂર્ય અને પિતામહ બ્રહ્મા પણ—તે ગણા મને ત્યજીને બીજે ક્યાં અને કેવી રીતે રહી શકે?
Verse 56
अतीव भद्रं संजातं काश्यां तिष्ठत्सु तेषु हि । एकोपि भेद प्रभवेद्राज्ये राज्यांतरं विना
તેઓ કાશીમાં સ્થિર રહેતાં અતિ મંગળ થયું છે; કારણ કે એક જ ભેદ પણ રાજ્યની અંદર બીજું રાજ્ય ઊભું કરી શકે છે.
Verse 57
लब्धप्रवेशास्तावंतस्ते सर्वे मत्स्वरूपिणः । यतिष्यंति यतोवश्यं मदागमनहेतवे
પ્રવેશ પ્રાપ્ત કરીને તેઓ બધા—એટલા બધા—મારા જ સ્વરૂપ છે; અને મારા આગમન માટે તેઓ સર્વ રીતે પ્રયત્ન કરશે.
Verse 58
अन्यानपि प्रेषयामि मत्पार्श्वपरिवर्तिनः । ये ते तत्र स्थिताः श्रेष्ठा अपिगंतास्म्यहं ततः
હું અન્ય લોકોને પણ મોકલીશ—જે મારા નજીકના પરિકરમાં ફરતા રહે છે. અને જે શ્રેષ્ઠજન ત્યાં સ્થિત છે, ત્યાર પછી હું પોતે પણ ત્યાં આવીશ.
Verse 59
विचार्येति महादेवः समाहूय गजाननम् । प्राहिणोत्कथयित्वेति गच्छ काशीमितः सुत
આ રીતે વિચાર કરીને મહાદેવે ગજાનનને બોલાવી મોકલ્યો અને કહ્યું—“પુત્ર, અહીંથી કાશી જા અને આ સંદેશ કહી દે.”
Verse 60
तत्रस्थितोपि संसिद्धयै यतस्व सहितो गणैः । निर्विघ्नं कुरु चास्माकं नृपे विघ्नं समाचर
ત્યાં રહીને પણ, તારા ગણો સાથે કાર્યસિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કર. અમારું કાર્ય નિર્વિઘ્ન કર; અને તે રાજા માટે વિઘ્નો ઉપજાવ.
Verse 61
आधाय शासनं मूर्ध्नि गणाधीशोथ धूर्जटेः । प्रतस्थे त्वरितः काशीं स्थितिज्ञः स्थितिहेतवे
ધૂર્જટિ (શિવ)ની આજ્ઞા મસ્તક પર ધારણ કરીને ગણાધીશ ઝડપથી કાશી તરફ પ્રસ્થાન કર્યો—વ્યવસ્થા જાણનાર, તે વ્યવસ્થા સ્થિર રાખવા માટે.