Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 80

Devanagari script

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन काश्यां कामेश्वरः सदा । पूजनीयः प्रयत्नेन महाकामाभिलाषुकैः

Transliteration

tasmātsarvaprayatnena kāśyāṃ kāmeśvaraḥ sadā | pūjanīyaḥ prayatnena mahākāmābhilāṣukaiḥ

Translation

અતએવ કાશીમાં સ્થિત કામેશ્વરનું સદા સર્વ પ્રયત્નથી પૂજન કરવું જોઈએ—વિશેષ કરીને જે મહાન ફળ અને સિદ્ધિની અભિલાષા રાખે છે તેઓએ અત્યંત પ્રયત્નથી આરાધના કરવી.

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-इति अव्ययीभाववत् प्रयोगः; हेत्वर्थे/तस्मादर्थे (therefore/from that reason)

• सर्वप्रयत्नेन: with all effort
• सर्वप्रयत्नेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन; समासः कर्मधारयः (सर्वः प्रयत्नः)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• कामेश्वरः: Kāmeśvara
• कामेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कामेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन

• सदा: always
• सदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• पूजनीयः: worthy to be worshipped
• पूजनीयः: Vidheya (Predicate/विधेय)
• Type: Adjective
• Root: √पूज् (धातु)
• Form: अनीयर्-प्रत्ययान्त (gerundive/भाव्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेय-विशेषणम् (to be worshipped)

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: Karana (Means/करण)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), एकवचन

• महाकामाभिलाषुकैः: by those who long for great desires
• महाकामाभिलाषुकैः: Karana (Agent/करण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक) + अभिलाषुक (प्रातिपदिक; √लष्/√लष्? ‘अभिलाष’ से)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (महान् कामः यस्य अभिलाषः/अभिलाषः येषां ते)

Speaker

Skanda (deduced from immediate context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāmeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Implied audience within the Kāśīkhaṇḍa frame

Visual Art Cues

Scene: A line of devotees—merchants, householders, ascetics—approach Kāmeśvara with offerings, showing earnestness and sustained practice; the shrine radiates steadiness and promise.

Characters & Entities

• Kāśī (Varanasi)
• Kāmeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Focused devotion and disciplined worship in Kāśī is upheld as a dharmic path to attain one’s aims under Śiva’s grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāmeśvara in Kāśī (Varanasi).

What ritualistic prescription is mentioned?

Regular pūjā (worship) of Kāmeśvara with sustained effort and devotion.